🖋 سجاد آزاد
«ومثل هذا الکلام نقل عنه فی رسالته التی أرسلها إلى الخلیفه أبی جعفر المنصور حین لامه بتقدیم القیاس على الحدیث.
وهذه الخصوصیه لیست لأبی حنیفه فجمیع الأئمه قاسوا الأمور عند عدم وجود النص کما قال الإمام الشافعی:”إذا لم نجد فی المسأله دلیلاً قسناها على غیرها”. فمن اعترض على أبی حنیفه فکأنما اعترض على جمیع الأئمه. نعم هناک أمر لا بد من الانتباه إلیه هو أن الأقیسه قد کثرت عن أبی حنیفه بالنسبه لغیره من الأئمه. والسبب فی ذلک هو عدم رحلته إلى الأمصار والمدن والقرى لجمع الأحادیث کما فعل الصحابه والمحدثون والفقهاء. والسبب الثانی هو ما ذکره السرخسی قال:”قلّت الروایه عن أبی حنیفه حتى قال بعض الطاعنین إنه لا یعرف الحدیث، ولیس الأمر کما ظنوا بل کان أعلم عصره فی الحدیث ولکن لمراعاه شرط کمال الضبط قلّت روایته»[1]
همانند همین کلام در نامه ای که برای خلیفه ابوجعفر المنصور فرستاده است، سخنان مشابهی از او نقل شده است، در آن هنگام که او را به مقدم ساختن قیاس بر حدیث سرزنش کرده است.
این خصوصیت (مقدم ساختن قیاس بر حدیث) متعلق به ابوحنیفه نیست، زیرا تمامی ائمه چهارگانه (شافعی، ابوحنیفه، مالک و احمد بن حنبل)، در نبود نص دست به قیاس میزنند، چنان که امام شافعی می گوید: «اگر دلیلی در مسأله نیافتیم، آن را با مسأله دیگری مقایسه می کنیم». پس هر کس به ابوحنیفه اعتراض کند، مثل این است که به تمام ائمه چهارگانه اعتراض کرده است.
بله، نکته ای هست که باید به آن توجه کرد و آن این است که از ابوحنیفه در مقایسه با سایر علما حکم به قیاس بسیار انجام شده است. و دلیل این امر این است که او برای جمع آوری احادیث به نواحی و شهرها و روستاها سفر نمیکرد، آن گونه که صحابه و محدثان و فقها انجام می دادند. دلیل دوم نیز آن چیزی است که سرخسی ذکر کرده است: «روایات ابوحنیفه اندک بود، تا آنجا که برخی از سرزنش کنندگان گفتند که او اصلاًحدیث نمیدانست، اما موضوع آنطور که میپنداشتند نیست. بلکه او داناترین زمان خود در احادیث بود، ولی بله؛ به جهت شرط دانستن کمال ضابطیت در راوی (برای صحیح بودن یک سند)، روایاتش اندک بود.
[1] . دراسات فی السنه النبویه: 23/109
