گزارش نشست علمیـپژوهشی «سیره رضوی در ترویج فرهنگ نقدپذیری »
محور موضوعی: حقوق و کرامت انسانی در تعالیم تمدنی اهلبیت علیهمالسلام با تأکید بر آموزههای امام رضا علیهالسلام
برگزارکننده: مرکز تخصصی امامت اهلبیت علیهمالسلام
زیر نظر: کنگره جهانی حضرت رضا (ع) وبا همکاری بنیاد فرهنگی امامت
تاریخ برگزارشده : ۱۵ آذر ۱۴۰۴
محل برگزاری: سالن بنیاد فرهنگی امامت
آغاز نشست
در ابتدای برنامه، حجتالاسلام باقریپور دبیر نشست، ضمن قدردانی از حضور اساتید، پژوهشگران و علاقهمندان به معارف اهلبیت (ع)، به معرفی اهداف و فعالیتهای کنگره جهانی حضرت رضا (ع) پرداخت و سپس از حجتالاسلام والمسلمین دکتر ابوالقاسمی برای ارائه سخنرانی اصلی دعوت کرد.
سخنران در ابتدا به ارزش و پاداش گفتوگوی هدایتگر در مکتب امام رضا (ع) پرداخت و با استناد به روایتی از حضرت در کتاب الاحتجاج توضیح داد که برترین عملِ عالم محبّ اهلبیت، نجات فکری یک شیعه از چنگال مخالفان است.
وی با مقایسه جایگاه «عابد» و «عالم هدایتگر» در روز قیامت، عظمت گفتوگوی علمی و هدایتی را تبیین کرد و افزود که طبق روایت امام، عالمی که با هدایت دیگران آنان را از گمراهی نجات دهد، میتواند تا شفاعت یک میلیون نفر را بر عهده گیرد.
۲. گفتوگو بهعنوان دستور اجرایی در سیره امام
در سیره رضوی، گفتوگو تنها یک توصیه اخلاقی نیست؛ بلکه دستوری عملی و بخشی از نظام اجرایی هدایت است. نمونه روشن آن، نامه امام رضا (ع) به «حسن بن علی وشّاء» است که در آن به او مأموریت میدهند برای هدایت یکی از واقفیان با او گفتوگو کند.
این الگو در میان یاران امام نیز رایج بود. از جمله، «حسن بن سعید» با مناظرههای سازنده توانست افرادی چون «اسحاق بن ابراهیم حضینی» و «علی بن ریّان» را به مکتب اهلبیت هدایت کند. این رویکرد در نهایت به شکلگیری یک نظام اجرایی گفتوگومحور در مکتب رضوی انجامید.
۳. امام رضا (ع): متخصص مناظره و الگوی گفتوگوی موجز
دکتر ابوالقاسمی با اشاره به مناظره امام رضا (ع) با «یحیی بن ضحّاک سمرقندی»، بزرگترین متکلم خراسان، بیان کرد که حضرت با پرسشی دقیق او را در تنگنای منطقی قرار دادند. مأمون پس از مشاهده این مناظره گفت: ما فی الأرض من یحسن هذا سواک؛ یعنی هیچکس جز تو در زمین چنین مهارتی در مناظره ندارد.
وی افزود: این سیره تأیید کننده فرمایش امام صادق (ع) است که فرمودند: اگر پاسخ درست و دقیق باشد، سخن کوتاه میشود.
۴. اصول و روشهای گفتوگوی سازنده در سیره رضوی
آموزش روش گفتوگو به اصحاب: امام شخصاً شیوههای مناظره را به یاران خود میآموختند. نمونه آن بازبینی مناظرات «یونس بن عبدالرحمن» و «هشام بن حکم» است.
تکیه بر مبانی کلامی اهلبیت (ع): مناظرات اصحاب بر اساس «کتاب الجامع» و آموزههای کلامی اهلبیت تنظیم میشد.
نفی اجبار و اکراه: در سیره رضوی، گفتوگو ابزاری برای اقناع عقلانی است، نه تحمیل عقیده.
اختصاص وقت ویژه برای مخالفان: امام در سفرها، جلساتی برای گفتوگوی آزاد با متکلمان و علما برگزار میکردند.
ایجاد فضای آزاد برای طرح شبهات: حضرت اجازه میدادند هر مخالفی بدون ملاحظه، پرسش خود را مطرح کند.
انعطافپذیری در هدف مناظره: مناظره گاه برای اثبات یک موضوع خاص و گاه برای روشنسازی کلی حقانیت مکتب انجام میشد.
تداوم ارتباط پس از گفتوگو: نمونهاش برخورد کریمانه امام با «عمران صابی» است که پس از ایمان آوردن، مورد تکریم قرار گرفت و بعدها از مناظرهکنندگان برجسته شد.
