علی جلالی
تقی الدین أبو العباس أحمد بن عبد الحلیم بن عبد السلام بن عبد الله بن أبی القاسم بن محمد ابن تیمیه الحرانی الحنبلی الدمشقی (ت ٧٢٨هـ) از جمله علمای سرشناس در دشمنی با علی بن ابی طالب علیه السلام است. او در کتاب خود به مطلبی مهم تصریح میکند.
ابن تیمیه در منهاج السنه مینویسد:
فإن کثیرا من الصحابه والتابعین کانوا یبغضونه ویسبونه ویقاتلونه.[1]
بسیاری از صحابه و تابعین بُغض و دشمنی علی بن ابی طالب را داشتند و به ایشان دشنام و ناسزا گفته و با او جنگیدند.
قبل از ورود به بحث به این نکته اشاره میکنیم که صحابه فراوانی در جنگهای جمل[2] و صفین[3] در رکاب امیرالمؤمنین علیه السلام حاضر شدند و عدهای به شهادت رسیدند. تنها جایی که اکثریت صحابه بر دشمنی و قتل یک خلیفه هم داستان شدند، قتل عثمان بن عفان بود.[4]
اما مطلب مهم این است که ابن تیمیه با این بیان، عملاً این تعداد از صحابه رسول خدا را در زمره منافین و کفار وارد کرده است.
رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در بیانات متعددی جایگاه دشمنی با امیرالمؤمنین علیه السلام را مشخص کردند که به عنوان نمونه به چند مورد اشاره میکنیم:
اول: لَا یحبک إِلَّا مُؤمن، وَلَا یبغضک إِلَّا کَافِر، أَو مُنَافِق[5]
دوم: وَیْلٌ لِمَنْ أَبْغَضَکَ مِنْ بَعْدِی و عبارت الویل لمن أبغضک[6]
سوم: قَالَ عَلِیٌّ: وَاللَّهِ إِنَّ لَمِمَّا عَهِدَ إِلَیَّ النَّبِیُّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ لَا یُبْغِضُنِی إِلَّا مُنَافِقٌ، وَلَا یُحِبُّنِی إِلَّا مُؤْمِنٌ [7]
چهارم: من أبغض علیًا فقد أبغضنی، ومن أبغضنی فقد أبغض الله یا عبارت مبغضک مبغضی یا عبارت َإِنَّ الشَّقِیَّ کُلُّ الشَّقِیِّ مَنْ أَبْغَضَ عَلِیًّا فِی حَیَاتِهِ وَبَعْدَ مَوْتِهِ یا عبارت مَنْ أَبْغَضَ عَلِیّاً مِنْ بَعْدِی- حَشَرَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ أَعْمَى لَیْسَ لَهُ حُجَّهٌ یا عبارت من أبغض علیا محیاه ومماته فمیتته جاهلیه وحوسب بما أحدث فى الإسلام[8]
پنجم: من سبّ علیّا فقد سبّنی، ومن سبّنی فقد سبّ الله[9]
با توجه به این روایات است که علمایی مثل شوکانی، دشمن امیرالمومنین را منافق و کافر معرفی میکنند.[10]
وقتی این روایات نبوی را در کنار کلام ابن تیمیه قرار میدهیم، می بینیم او عملا به نفاق و کفر اکثریت صحابه حکم کرده است.
پینوشتها
[1] منهاج السنه النبویه، 7 / 137
[2] وقال سعید بن جبیر: کان مع علی یوم وقعه الجمل ثمان مائه من الأنصار، وأربع مائه ممن شهد بیعه الرضوان. رواه جعفر بن أبی المغیره، عن سعید.
وقال المطلب بن زیاد، عن السدی: شهد مع علی یوم الجمل مائه وثلاثون بدرا وسبع مائه من أصحاب النبی صلىاللهعلیهوسلم، وقتل بینهما ثلاثون ألفا، لم تکن مقتله أعظم منها.
سیر أعلام النبلاء، ذهبی، ۲ / ۵۱۷
عن سعید بن جبیر قال کان مع علی یوم الجمل ثمان مائه من الأنصار وأربع مائه ممن شهد بیعه الرضوان.
تاریخ خلیفه بن خیاط، ص 184
[3] شهد مع علی صفین ثمانون بدریا، وخمسون ومائتان ممن بایع تحت الشجره
المستدرک على الصحیحین، 3 / 112
وهم یومئذ تسعون ألفا وثمانمائه رجل ممن بایع النبی صلّى الله علیه وسلّم تحت الشجره، قال سعید بن جبیر: کان مع علی رضی الله عنه یومئذ ثمانمائه رجل من الأنصار وتسعمائه ممن بایع تحت الشجره، قال الحکم بن عتیبه:
شهد مع علی یومئذ ثمانون بدریا وخمسون ومائتان ممن بایع تحت الشجره، قال سلیمان بن مهران الأعمش: کان مع علی یومئذ ثمانون بدریا وثمانمائه من أصحاب محمد صلّى الله علیه وسلّم. قال عبد الرحمن بن أبی بکر: کان مع علی سید التابعین أویس القرنی، وقتل بصفین بین یدی علی رضی الله عنه.
الفتوح لابن اعثم، 2 / 544
[4] _ لما راى الناس ما صنع عثمان کتب من بالمدینه من اصحاب النبی(صلی الله علیه و آله)الى من بالآفاق منهم- و کانوا قد تفرقوا فی الثغور: انکم انما خرجتم ان تجاهدوا فی سبیل الله عز و جل، تطلبون دین محمد (صلی الله علیه و آله)، فان دین محمد قد افسد من خلفکم و ترک، فهلموا فأقیموا دین محمد (صلى الله علیه و آله) فاقبلوا من کل أفق حتى قتلوه
طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، ۴ / ۳۶۷؛ صفوت، احمد زکی، جمهره رسائل العرب، ۱ / ۲۷۱
_ ذکر ابتداء قتل عثمان فی هذه السنه تکاتب نفر من أصحاب رسول الله صلّى الله علیه وسلم وغیرهم بعضهم إلى بعض أن أقدموا فإن الجهاد عندنا وعظم الناس على عثمان ونالوا منه أقبح ما نیل من أحد ولیس أحد من الصحابه ینهی ولا یذب إلا نفر منهم زید بن ثابت وأبو أسید الساعدی وکعب بن مالک وحسان بن ثابت
ابن اثیر، علی بن أبی الکرم، الکامل فی التاریخ، ۳ / ۱۵۱؛ نویری، أحمد بن عبد الوهاب نهایه الأرب، ۱۹ / ۴۶۹
…فقال له هاشم: و ما أَنت و ابن عفّان؟ إنّما قتله أَصحاب محمّد (صلی الله علیه و آله) و قرّاء النّاس حِین أَحدث أَحداثا و خالف حکم الکتاب و أَصحاب محمّد(صلی الله علیه و آله) هم أَصحاب الدّین و أَولى بالنّظر فی أمور المسلمین.
وقعه صفین، نصر بن مزاحم: ۳۵۴؛ طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ۵ / ۴۳؛ ابن اثیر، علی بن أبی الکرم، الکامل فی التاریخ، ۳ / ۳۱۳
[5] تاریخ دمشق، ابن عساکر، 42 / 270؛ مختصر تاریخ دمشق، ابن منظور، 17 / 367؛ ذخیره الحفاظ، ابن القیسرانی، 4 / 2210
[6] فضائل الصحابه، احمد بن حنبل، 2 / 642؛ مناقب علی، ابن مغازلی، 161 و 447؛ الثانی من فوائد أبی عثمان البحیری، بحیری نیسابوری، 11؛ مرقاه المفاتیح شرح مشکاه المصابیح، 9 / 3943؛ الریاض النضره، طبری، 3 / 122؛ تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، 4 / 261
[7] فضائل الصحابه، احمد بن حنبل، 2 / 570
[8] المستدرک على الصحیحین، حاکم نیشابوری، 3 / 141؛ مجمع الزوائد، هیثمی، 9 / 132؛ المعجم الکبیر طبرانی، 22 / 415؛ جامع المسانید والسنن، ابن کثیر، 8 / 432 ؛کنز العمال، متقی هندی، 13 / 145؛ جمع الجوامع، سیوطی، 23 / 502؛ نزهه المجالس ومنتخب النفائس، صفوری، 2 / 161؛ الأساس فی السنه وفقهها – السیره النبویه (4/ 1698) سعید حوّى؛ التنویر شرح الجامع الصغیر، 10 / 39؛ الفصول المهمه، مالکی، 1 / 582؛ مناقب ، ابن المغازلی، 189؛ الریاض النضره، طبری، 3 / 122، شواهد التنزیل، حاکم حسکانی، 1 / 495؛ فرائد السمطین، جوینی، 1 / 436
[9] المستدرک على الصحیحین، 3 / 130 ، حاکم مینویسد: هَذَا حَدِیثٌ صَحِیحُ الْإِسْنَادِ؛ فضائل الصحابه، احمد بن حنبل، 2 / 594 ؛ السنن الکبرى، نسائی، 7 / 441 ؛ الشریعه،آجری ، 4 / 2060 ؛ الصواعق المحرقه ، 2 / 360؛ شم العوارض فی ذم الروافض ، ملا علی قاری، 36 ؛ سبل الهدى والرشاد فی سیره خیر العباد ، 11 / 294
[10] وإنما قلنا: إن الناصبی کافر: لما تقرر فی کتب اللغه وغیرها: أن النصب بغض أمیر المؤمنین علیه السلام.
قال فی القاموس ما لفظه: ” النواصب والناصبیه وأهل النصب: المتدینون ببغضه علی رضی الله عنه، لأهم نصبوا له؛ أی: عادوه. انتهی
وإذا ثبت أن الناصبی من یبغض علیا علیه السلام؛ فقد ثبت بالأحادیث الصحیحه الصریحه فی کتب الحدیث المعتمده أن بغضه – کرم الله وجهه – نفاق وکفر:
الفتح الربانی من فتاوى الإمام الشوکانی، 2 / 872
