چهارشنبه, 06 مرداد 1400 ساعت 16:59
خواندن 90 دفعه

امامت، گزارش پیشرفت‌ها و بایسته‌ها

عنوان: نشست خبری «امامت ، گزارش پیشرفتها و بایسته ها

 

به گزارش روابط عمومی بنیاد فرهنگی امامت، حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمد تقی سبحانی، مدیرعامل محترم این مرکز ، در نشستی خبری به تشریح فعالیتهای آموزشی و پژوهشی صورت گرفته در بنیاد امامت و ترسیم افقهای پژوهشی پیش رو برای این مجموعه و مؤسسات همسو  در حوزه امامت پرداختند.

در این نشست که در روز سه­شنبه 5 مردادماه 1400 و در آستانه عید سعید غدیر در محل بنیاد فرهنگی امامت برگزار شد. ایشان در ابتدا ضمن تقدیر و تشکر از حاضران و اصحاب رسانه و همچنین تبریک ایام و اعیاد ولایت، بازخوانی فعالیتها و تلاشهای انجام شده در حوزه امامت به منظور بررسی کاستی­ها و آسیبها برای برطرف نمودن آنها و برنامه ریزی فعالیتهای پیش رو را یکی از ضرورتها برشمردند که لازم است در کنار برگزاری جشنها و سمینارهای مختلف در این ایام  مورد توجه قرار گیرد.

 

حضور فرهنگ مادی و تمدن جدید غرب، تغییر مواجهه شیعه با فرقه های اهل تسنن و تفسیرهای ناصواب از مسأله وحدت و تقریب مذاهب، سه عامل کمرنگ شدن مسئله امامت در جامعه شیعه معاصر

این استاد برجسته حوزه و دانشگاه در موضوع تاریخ اندیشه و کلام به عنوان مقدمه­ای کوتاه به مروری بر گذشته مباحث امامت در تاریخ تفکر شیعه پرداخته و گفت:

امامت، اگر نگوییم تحقیقاً، تقریباً به عنوان یک اصل اساسی با تاریخ فرهنگ و جامعه شیعه گره خورده، یعنی شما در هیچ نقطه تاریخی از اندیشه و فرهنگ شیعه سراغ ندارید که امامت و ولایت در آن حضور پررنگ و پرتأثیر نداشته باشد وعالمان وجامعه علمی ما، و همینطور مردم وبدنه اجتماعی ما با این موضوع به صورت جدی برخورد نکرده باشند. از عصر حضور ائمه علیهم السلام تا دوره های مختلف پس از آن می توانیم شاهد بیاوریم که در هر دوره مسئله امامت کلیدی ترین و اصلی ترین مسئله ما در عرصه های مختلف بوده، و این منحصر در حوزه های علمیه و عالمان نبود و برای آحاد شیعه مسئله امامت یک مسئله مهم با ارزش و بخشی از حیات فرهنگی و اجتماعی بود. در دوره معاصر، یعنی صد و پنجاه سال گذشته، اتفاقاتی در جامعه شیعی به خصوص در ایران افتاد که مسئله امامت را اندکی کمرنگ کرد، و اهتمام عالمان و پژوهشگران را به این عرصه تا حدودی تحت الشعاع قرار داد، که در این زمینه به سه عامل به عنوان عوامل موثر بر کمرنگ شدن مسئله امامت و فرهنگ ولایی می­توان اشاره نمود، البته این به آن معنا نیست که امامت در حوزه تشیع بی رنگ شد و حضوری نداشت،بلکه منظور این است که نسبت به آن جایگاهی که امامت در تاریخ و در هویت شیعی وجود داشت مقداری ما دچار کاستی و کم کاری شدیم.

مدیر عامل بنیاد فرهنگی امامت در ادامه، حضور فرهنگ مادی و تمدن جدید غرب را به عنوان عامل اول برشمردند که با ایجاد مسأله هایی جدید و تغییر در اولویتها مسأله امامت را به حاشیه برد.

ایشان افزود: مکاتب و فلسفه های مختلف فرهنگهای متفاوت با حضور پررنگ تکنولوژی جدید عملاً جامعه دینی ما را با آسیبهایی مواجه کرد که پرسشهای مربوط به حوزه امامت و نیازی که ما به عرصه امامت داشتیم اندکی کمرنگ شد.

تغییر مواجهه جامعه شیعه با فرقه­های دیگر از اهل تسنن دومین عاملی بود که حجت الاسلام والمسلمین سبحانی به آن اشاره کرد. وی در توضیح این عامل گفت:

ما در تاریخ علی رغم اختلافات شدیدی که با اهل سنت داشتیم اما کاملاً در تعامل و ارتباط نزدیک بودیم چون در بغداد بزرگان ما با اهل سنت نشستهای مشترک می گذاشتند، اکثر این نقدها و گفتگوها در قالب گفتگوهای عینی و در مجالس و بحثهای رو در رو بود، این ارتباط نزدیک چه در بغداد و چه در حله، سبب میشد که عالمان ما نسبت به مسئله های مورد نیاز و مورد پرسش حساس باشند، اما ظهور خط تکفیری وهابیت در طول صد و پنجاه سال گذشته در جهان اسلام فاصله جامعه شیعه را از جامعه سنی زیاد کرد، می دانیم خط تکفیری به دنبال حذف شیعیان از جهان اسلام بود و با اتهاماتی که وارد می کرد عملاً مسئله پرتب و تاب امامت را تحت الشعاع قرار داد. وهابیان اساساً ادعا کردند که شیعیان در اصل توحید دچار مشکلند، این تضادها و درگیریها در مسأله توحید به تدریج  فضای گفتگوی علمی را به ویژه در باب امامت کمرنگ کرد.

عامل سوم نیز از نظر ایشان دیدگاه کسانی بود که با ادعای وحدت امت اسلامی و جریان تقریب بین المذاهب این تئوری و  رویکرد را تبلیغ کردند که اساساً بحث از امامت با تقریب و وحدت در تخالف و تقابل است و اگر می خواهیم در جامعه اسلامی وحدت داشته باشیم، نباید سراغ بحثهای اختلاف انگیز برویم.

این استاد برجسته کلام در نقد این اندیشه  گفت :

علمای بزرگ ما با این اندیشه مخالف بودند و بسیار هم با جدیت تلاش کردند نشان دهند که راه حل تقریب و وحدت به هیچ وجه این گونه نیست. یکی از سمبلهای بزرگ این میدان مرحوم سید عبد الحسین شرف الدین است که ایشان در عین حالی که المراجعات را نوشت و گفتگوهایی علمی  با شیخ الازهر داشت، و بحث امامت را به صورت جدی در جهان اسلام مطرح کرد، در عین حال با موضوع  وحدت کتاب می نویسد و مسئله وحدت و همگرایی جهان اسلام را کاملاً مطرح می کند و نشان می دهد که این دو نه تنها در تقابل نیستند، بلکه به نزدیکی فکری امت اسلامی نیز کمک می کنند.  پروژه تبیین امامت اساساً پروژه ای برای همگرایی جهان اسلام است.

ایشان در توضیح بیشتر این مسأله از مرحوم شهید مطهری یاد کرده و افزود:

به گمانم شهید مطهری در نقد این فکر و جا انداختن مسئله امامت و غدیر در فرهنگ معاصر ما نقش بسیار مهمی داشته است. می دانیم ایشان علاوه بر سخنرانی بسیار مهمی که در باب کتاب الغدیر علامه امینی داشت، در جای جای آثار خود، از آثار کلامی و تفسیری به این مسأله می پردازد. مرحوم شهید مطهری جمله خیلی معروفی دارد و آن این که حدیث غدیر در اهمیتش همین بس که اسلام با غدیر اسلام شد و اسلام به واقعه غدیر است، این نشان می دهد بزرگان و اندیشمندان ما در عین توجه به وحدت اسلامی به اهمیت غدیرو امامت نیز توجه داشتند.

مدیرعامل بنیاد فرهنگی امامت در جمع بندی این بخش گفت:

مجموع این عوامل و شرایط سبب شد ما در حدود صد سال گذشته اندیشه امامت و ولایت را با همه اهمیت و کارآیی و تأثیری که می­توانست در بهبود وضعیت امت اسلامی داشته باشد، دچار کمرنگی و کاستی کرد. به طوری که تقریباً در پنجاه یا حتی شصت سال گذشته، آن مقداری که فعلاً حافظه تاریخی یاد می کند و شاید اگر دقیق بررسی شود بیش از آن باشد، مسئله امامت به عنوان یک موضوع اساسی حوزه های علمیه تلقی نمی شد. در پیش از این  دوره  تقریباً هیچ عالمی نیست که در باب امامت کتاب یا رساله ای ننوشته باشد، اما به تدریج این فرهنگ کم شد، آموزشهای کلامی امامتی در این زمینه کمرنگ شد.

در دوران جدید به ویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی مسئله امامت و شبهاتی که دشمنان نسبت به اصل امامت داشتند مطرح بود،و می دانیم خود پدیده  انقلاب اسلامی یکی از عواملی بود که سبب شد دشمنان نسبت به امامت بیشتر حساس شوند، شیعه از حاشیه به متن آمد، چهره برجسته بین المللی پیدا کرد، دشمنان به خصوص جریان سلفیه تکفیری و وهابیت تلاش کردند تشیع را با محوریت امامت و ولایت مورد نقد و هجمه قرار بدهند. این هجمه ها به تدریج آنچنان برجسته شد که بزرگان ما در تدارک این قصه برآمدند و تلاشهای جسته و گریخته ای شد در حدود در دو دهه گذشته باید بگوییم، در گوشه و کنار سخنرانی ها، مباحث، مقالات، تحقیقهایی به تدریج در باب امامت شکل گرفت، تا اینکه استاد بزرگوار حضرت آیت الله میلانی به درخواست و توصیه مراجع عظام و مدیران حوزه، بحث امامت را به عنوان یک آموزش رسمی در حوزه شروع کردند. سلسله مباحث امامت مطرح شد، طلاب عزیزی جذب این مباحث شدند، آمادگی پیدا کردند، تا اینکه زمینه تشکیل نهاد و موسسه ای با عنوان امامت برای نخستین بار به وجود آمد. در طول این مدت البته در کنار بنیاد امامت ، موسسات متعددی به عرصه امامت پژوهی و آموزشهای امامت همت گماشتند اما آن موسسه ای که به عنوان کار اصلی و مسئولیت اصلی به دنبال بحث امامت و ولایت بود بنیاد امامت بود.

 

تصویب دوره­های تخصصی سطح 3 و4، تحولی در سنت آموزشی امامت

حجت الاسلام والمسلمین دکتر سبحانی پس از این مقدمه به تشریح فعالیتهای صورت گرفته در این مرکز در دو بعد آموزشی و پژوهشی پرداخت.

وی در بعد آموزش گفت:

 یکی از اتفاقات بسیار مهمی که در طول دوازده سال گذشته انجام شد، رسمی سازی آموزشهای امامت در حوزه علمیه بود. یعنی ما هیچ سامانه آموزشی مشخصی برای امامت نداشتیم و مسئله آموزشی امامت چنان کمرنگ بود که حتی کتابهای کلامی که در حوزه تدریس می شد، بخش امامت ،کمرنگ ترین بخش این کتابها بود. بر همین اساس دوازده سال پیش به اهتمام دوستان و پیشنهادی که به مرکز مدیریت حوزه علمیه داده شد، سطح سه امامت اهل بیت به عنوان یک رشته مستقل به تصویب رسید، و از آن زمان تا کنون  دوازده دوره در قم و دوره هایی در بعضی از استانهای دیگر اجرا شد. در سالهای اخیر برای سطح چهار امامت نیز پیشنهاد دو گرایش اساسی داده شد که این دو گرایش به تصویب رسید، شورای عالی گسترش این رابه تصویب رساند و الحمد الله ما در دو گرایش امامت تطبیقی و گرایش امام شناسی امسال پذیرش داشتیم و اولین دوره امامت در سطح چهار آغاز به کار کرد.

ما در کنار این آموزشهای رسمی، از آموزشهای عمومی هم غافل نبودیم، اساتید مجموعه بنیاد تلاش کردند که یک نظام آموزشی جامع از آغاز تا پایان تنظیم کنند. به طوری که ما الان می توانیم برای گروههای غیر متخصص که آمادگی و علاقه دارند در حوزه امامت ورود کنند آموزشهای کوتاه مدت ساده را داشته باشیم، آموزشهای پیشرفته ای نیز پیش بینی شده که آموزه­های امامت را به صورت تخصصی تر و حرفه ای تر آموزش می دهد، به تعبیر دیگری امروز در سطح جامعه ، حداقل در سطح ایران هیچ قشری از اقشار نیست که مطالبه بحث آموزش امامت داشته باشد و امکان آموزش او فراهم نباشد.

در حوزه های خواهران هم بحمد الله مسئله آموزش امامت مطرح شد و اکنون سطح سه امامت در حوزه های خواهران در حال اجراست و امیدواریم انشالله سطح چهار هم اجرا شود.

 در محیط دانشگاهی نیز به اهتمام بعضی از علمای بزرگوار مقطع دکتری امامت به تصویب رسید، تعدادی از دانشجویان هم در این رشته مشغول تحصیل شدند، طبیعتاً‌چون زمینه های لازم در نظام آموزشی دانشگاهی وجود ندارد، آن نظام آموزشی چندان گسترش پیدا نکرد ولی تلاش در خوری بود که الحمد الله عنوان امامت و فرهنگ امامت در محیط دانشگاهی ما هم ظهور و بروزی پیدا کرد.

 

کلان پروژه­های پژوهشی امامت، گامی رو به جلو در عرصه دین پژوهی

اما در حوزه پژوهش:

 حجت الاسلام والمسلمین سبحانی  ابتدا در مقام ترسیم وضعیت کنونی پژوهشهای امامتی گفت:

در حوزه پژوهش کارهای متعددی صورت گرفته، و بحمد الله قدمهایی در معرفی اندیشه امامت، پاسخگویی به پاره ای از شبهات و آثاری که در نقد امامت نوشته شده انجام شده است  و می توان گفت در طول یک دهه گذشته ما شاهد یک خیزش به سمت مطالعات امامت هستیم. در محیطهای دانشگاهی و حوزوی، پایان نامه هایی نوشته می شود ، مقالاتی تولید می شود و در مجموع اهتمامی که به امر امامت صورت گرفته، اصلاً قابل مقایسه با دهه های قبل نیست، این فضای موجود نوید می دهد که مادر دهه آینده چنان که در گذشته در مقطع­های طلایی از تاریخ تشیع بوده، شاهد شکوفایی حوزه مطالعات امامت باشیم.

ایشان در خصوص گزارش فعالیتهای پژوهشی صورت گرفته در بنیاد امامت به موارد زیر اشاره کرد:

1-مأخذشناسی آثار امامتی در 50 سال گذشته

در یک کلان پروژه  که در معاونت پژوهشی بنیاد صورت گرفت، همه پایان نامه هایی که در دانشگاهها و مراکز حوزوی در طول این پنجاه سال نگاشته شده شناسایی شده و به ذهن می رسد با توجه به مطالعه سابقه علمی این دانشگاهها و  پراکندگی آنها در سراسر ایران کار مهمی است. مقالات علمی که در طول این مدت در مجلات مختلف نوشته شده  نیز به عنوان یک پرونده علمی بازشناسی شده و امروز فهرست بندی شده در اختیار هست، در کنار کتابها و آثار می توان گفت آثار مکتوب امامت پژوهی در طول پنجاه سال گذشته، امروز در یک تحقیق در اختیار هست، انشالله در آغاز سال تحصیلی از این مجموعه در بنیاد امامت رونمایی خواهیم کرد.

2-نظام جامع موضوعات امامت

یک حوزه دیگر از مطالعات اساسی در حوزه امامت، نیازشناسی، آسیب شناسی، و یک نگاه راهبردی به آینده تحقیقات امامتی است، می دانیم مطالعات پراکنده صورت می گیرد اما اینکه این مطالعات یک انضباط پیدا کند، نیازشناسی بشود، اولویتها مشخص بشود و هر کدام از موسسات و نهادهای علمی بخشی از کار را به عهده بگیرند این یک ضرورت است. در این زمینه کاری مقدماتی انجام شد که به گمانمان می تواند الگویی باشد برای بسیاری از حوزه های دانشی دیگر و آن استخراج و تدوین نظام جامع موضوعات امامت است، با استفاده از اساتید، محققان در طول هفت  سال این کار به طول کشید که توانستیم موضوعات امامت را هم نظام مند کنیم و هم برای اولین بار دانش امامت را طبقه بندی کنیم و هم در درون این طبقه بندی مجموعه عناوین و نیازهایی که حوزه مطالعات امامت دارد ببینیم، انشالله این هم در کنار همان فهرستگان آثار امامت رونمایی خواهد شد و عزیزان و محققان خواهند دید که چه پهنه عظیمی از بحثهای امامتی وجود دارد.

3-احیای بیش از 100 جلد از آثار امامت پژوهی شبه قاره

عرصه امامت در طول این صد و پنجاه سال اندکی کم لطفی در حقش صورت گرفته و شاهد بر این ادعا میراث بزرگ امامتی ماست که در گوشه های کتابخانه ها باقی مانده و حتی محققان هم از این آثار بی اطلاعند، یکی از مجموع آثار گران سنگ حوزه امامت آثاری بود که بزرگان شیعه در شبه قاره هند تولید کردند، که ما از آن با عنوان  «مدرسه کلامی فقهی لکهنو» یاد می­کنیم. دو شخصیت بزرگ این مدرسه مرحوم سید دلدار علی و علامه میر حامد حسین هستند. علی رغم تلاشی که برخی از بزرگان ما در احیای این آثار و انتقالش به نسل جدید کردند، اما متأسفانه تا همین سالهای اخیر این کار بی نتیجه ماند. یکی از آثار این مدرسه حدود چهل جلد یک دوره کامل اثبات مبانی امامت اهل بیت به نام کتاب عبقات الانوار است، که توسط علامه میر حامد حسین انجام شد. خیلی از بزرگان تلاش کردند این اثر را احیا کنند و انجام نشد. یکی از پیشگامان احیای کتاب عبقات، مرحوم امام خمینی بودند که در سالهایی که به عنوان استاد و فاضل حوزوی در قم بودند این را پایه گذاشتند جلد اول بخش غدیر را هم ایشان با یک کار گروهی احیا کردند ، اما متأسفانه این جلد اول به دوم نرسید و ادامه پیدا نکرد. یکی از کارهایی که ما در بنیاد امامت انجام دادیم و شاید یک کار خیلی خطر پذیرانه بود، این بود که همت کردیم تمام آثار برجسته مدرسه لکهنو را به هر تعدادی و به هر شکلی که باشد، احیا کنیم؛ چرا که اگر در این مقطع و در عصر حاکمیت شیعه این کار صورت نگیرد، غبنی بزرگ و یک خطا و خسران زیاد است. واقعیت این است که در این زمینه جمعی از دوستان و محققان با همت چند موسسه دیگر یک کار الگویی صورت دادیم. نشان دادیم می شود موسسات مختلف کنار هم بیایند، تقسیم کار کنند، هر کسی بخشی از این کار را به عهده بگیرد، و این کار انجام شود. چهار موسسه بزرگ علمی اهتمام کردند و این مجموعه آثار را احیا کردند، ما در شرایطی هستیم که انشالله می توانیم بگوییم در یکی دو سال آینده این مجموعه بزرگ که بیش از صد جلد اثر گران سنگ است به جامعه علمی تقدیم خواهد شد. همایشی انشالله خواهیم داشت با نام  علامه میر حامد حسین که در آنجا این آثار عرضه می شود و مقالاتی از سوی اساتید و محققان عرضه خواهد شد.

این الگو را می توان در بقیه میراث امامتی هم انجام داد، موسسات اهتمام کنند، هر کدام بخشی از این میراث را به عهده بگیرند، گروه علمی را پرورش بدهند، آماده کنند، یکی از کارهایی که در همین موضوع صورت گرفت و می تواند به عنوان یک تجربه مورد استفاده قرار بگیرد این است که تقریباً می توان گفت تمام محققان این بخش تربیت شده خود این نهاد بودند، یعنی نسل جوان امامت پژوه، آموزشهای لازم تحقیق در نسخ خطی را  دیدند و امروز می توانیم بگوییم در کنار چاپ حدود صد جلد اثر گرانسنگ امامتی ، بیش از بیست محقق جوان برجسته را هم در اختیار داریم و می توانیم در عرصه های دیگر از حضور آنها استفاده کنیم.

4-انتشار 27 شماره از نشریه علمی - پژوهشی امامت پژوهی به زبان فارسی و راه اندازی نشریه عربی زبان در آینده نزدیک

یکی دیگر از نیازهایی که وجود خلأ آن جای تأسف بود این بود که ما در کنار این همه مجلات و نشریات علمی  نشریه تخصصی در حوزه امامت نداشتیم، به اهتمام بنیاد فرهنگی امامت، مجله امامت پژوهی مجوز نشر گرفت و در طول سالهای گذشته به تدریج با اخذ رتبه علمی پژوهشی به عنوان نشریه تراز علمی معتبر در سطح کشور فعالیت می کند و تنها نشریه تخصصی حوزه امامت است، در آستانه سی امین شماره نشریه انشالله رونمایی  و جشنواره ای خواهیم گرفت و تا هم معرفی بیشتری صورت گرفته و هم به خواست خدا بتوان به تنوع و غنای موضوعاتش اضافه کرد. این مژده را خدمت جامعه علمی و ولایت دوستمان عرض می کنم که  انشالله امسال نشریه عربی امامت را هم پایه گذاری خواهیم کرد، امیدوارم در غدیر سال آینده اولین شماره مجله «الامامه فی ضوء‌ الکتاب و السنه و العقل» را رونمایی کنیم. این نشریه انشالله در لبنان و عراق به صورت همزمان منتشر خواهد شد و امید است از خود جهان عرب بتواند به حوزه های دیگر برود.

اعتقاد ما این است که ما نیازمند به یک نشریه تخصصی امامت به زبان انگلیسی هستیم اگر این نشریه هم به اهتمام موسسه و نهادی شکل بگیرد و بتواند جای خودش را در جهان باز بکند، بسیاری از شخصیتها، افراد و تشنگان معارف از سایر ملل هستند که به دنبال شناخت مسئله امامت و ولایت بوده و این مجله می تواند این نیاز را هم برطرف کند.

 

بایسته­های پژوهشی امامت، از تولید منابع مرجع تا گسترش حوزه­های مطالعات در ابعاد مختلف

حجت الاسلام والمسلمین دکتر سبحانی در ادامه گفتگوی خود به عرصه­هایی جدید از امامت پژوهی اشاره نمود که مؤسسات مختلف همسو می­توانند در راستای گسترش اندیشه امامت به این پژوهشها اهتمام ورزند.

1-تولید منابع مرجع شامل فرهنگنامه و دانشنامه امامت

ایشان در این زمینه گفت:

ما در حوزه منابع مرجع در عرصه امامت کاستی های فراوانی داریم و این کاستی باید به سرعت تأمین بشود و انشالله در آینده شاهد رفرنسهایی باشیم که بتوانیم محققان را از داخل و خارج جامعه شیعه به آنجا ارجاع بدهیم. به نظر می رسد چند منبع مرجع نیاز است که کار بشود. برای محققان در همه حوزه های دانشی نیازمند یک دانشنامه امامت و ولایت هستیم که با اصول، مبانی، مبادی و ادله بحث امامت آشنا شوند، و بتوانیم این را در دنیا عرضه کنیم که مانیفست اندیشه ما در واقع این است

 یک فرهنگ نامه امامت نیز نیاز است که کلیدواژه های دانش امامت را معرفی کند. این اثر می تواند بسیاری از ابهامات، اشکالات در بین محققان را برطرف کند. می دانیم الان به دلیل ضعف فرهنگ امامتی واژگان بسیار خلط می شود، افراد به نادرستی از ادبیات امامت استفاده می کنند، این فرهنگ نامه می تواند به عنوان یک کتاب همراه در کتابخانه ها و کنار دست محققان و ولایت دوستان قرار بگیرد.

البته مقدماتی برای این کار فراهم شده و کاری را با همکاری یکی از موسسات حوزوی که در عرصه امامت بسیار علاقمند و کوشا هستند شروع کردیم، توافق نامه آن آماده امضا هست تا یک موسوعه کاربردی امامت تدوین کنیم. که انشالله این هم اعلان رسمی خواهد شد . این موسوعه امامت ناظر است به نیازها و  شبهات روز و بیشتر مخاطبش نسل جوان تحصیل کرده است و می­خواهد نیازهای بیشتر اینها را در عرصه امامت برطرف کند.

2-عرضه آموزه­های امامت با زبان و ادبیات قابل درک برای حوزه بین الملل

پیشنهاد دیگر مدیر عامل بنیاد فرهنگی امامت گسترش آموزه­های امامت به حوزه بین الملل بود. وی در این زمینه گفت:

یکی از نیازهای اساسی که در ارتباطات بین المللی با آن سروکار داریم و دائم از ما می خواهند این است که بتوانیم اندیشه ها، آیین و مرام خودمان را به زبان قابل فهم برای دیگران ارائه کنیم. امروزه در هر محیط بین المللی محفلی باشید، اولین سوالی که از شما می کنند این است که در این موضوع شیعه چه می گوید. اصل امامت مهمترین و محوری ترین اصل آیینی و مرامی ماست. البته در این زمینه اهتمامهایی شده، خود ما در موسسه ای که در لبنان تأسیس کردیم تحت عنوان موسسه البیان یک مجموعه ای در دست اقدام داریم که اخبار آن هم منتشر شده، تحت عنوان موسوعه معارف اهل بیت، یا معارف شیعه که یکی از بخشهای آن امامت هست و تدوین هم شده، انشالله عن قریب منتشر نیز خواهد شد و قرار است به چهار پنج زبان زنده دنیا ترجمه بشود. اما این اساساً برای مسئله امامت کافی نیست ، پیشنهادمان به محققانی که با عرصه های امامت به صورت تخصصی آشنا هستند، با حوزه و فرهنگ زبان بین الملل هم شناخت کافی دارند این است که اهتمام کنند چند اثر مهم، اصیل در باب امامت به زبانهای مختلف تدوین کنند. حتی می توان گفت در زبان عربی نیز وضعیت چنین است و کتابی که بتواند در محیطهای آکادمیک علمی دنیا تدریس بشود به عنوان درس امامت وجود ندارد، پیشنهادمان این است که موسسات یا محققان در این حوزه هم اهتمام کنند.

3-گسترش مطالعات تطبیقی به حوزه­های مختلف اندیشه­های رقیب

سومین پیشنهاد حجت الاسلام والمسلمین دکتر سبحانی گسترش مطالعات تطبیقی از حوزه اهل سنت به حوزه های دیگر از جمله بین الادیان، مکاتب غرب ، روشنفکری  و جریانهای درون شیعی بود که در این زمینه گفته شد:

ما در حوزه مطالعات تطبیقی بیش از سایر حوزه های امامتی فعالیت کردیم، کارهای بسیار خوبی صورت گرفته، امروز هم در حال انجام و امتداد آن کارها هستیم، باید عمیقتر و گسترده تر کار بشود اما در همین زمینه مطالعات تطبیقی پیشنهادمان این است که چند گرایش جدید مطالعات تطبیقی ایجاد بشود، مطالعات ما مطالعات بین المذاهبی است یعنی مطالعات شیعی - سنی است، پیشنهاد این است که مطالعات تطبیقی به حوزه های دیگر نیز گسترش پیدا کند، یکی از حوزه های مطالعات تطبیقی مطالعات بین الادیان است که کاملاً فراموش شده. بسیاری نمی دانند که اساساً اصل امامت اختصاص به اسلام ندارد در دین یهودیت، در دین مسیحیت در تمام ادیان مسئله امامت مطرح است. مقالاتی در این زمینه نوشته شده انشالله این کتابی که در مورد عرض کردم از موسسه البیان منتشر می شود فصل بزرگش اختصاص به این پیدا کرده که نشان دهد ریشه امامت امروز در تورات در انجیل در همه سنتهای الهی وجود داشته اس

حوزه مطالعات تطبیقی با مکاتب غربی نیز بسیار مهم و مورد حاجت است. اکنون در جامعه ما حتی در ایران مسئله امامت که مطرح می کنیم عده ای از تحصیل کرده های دانشگاهی که فکر غربی دارند موضع می گیرند دلیلش این است که مبانی فکری آنها در مسئله امامت و رهبری جامعه مبتنی بر مکاتب غربی است، خوب پیشنهاد ما این است که دسته ای از مطالعات مباحث امامت اهل بیت در مقایسه با مسئله امامت و پیشوایی و رهبری جامعه در مکاتب غربی و مقایسه با لیبرالیسم، مقایسه با سوسیالیسم و اندیشه های دیگری که امروز در مسئله حکمرانی مطرح است انجام بشود تا جایگاه و برتری اندیشه ولایت اهل بیت روشن بشود.

یکی از محورهای تطبیقی دیگر حوزه مطالعات تطبیقی با اندیشه های روشن فکرانه ای است که در جهان اسلام شکل گرفته، کسانی با عنوان قرآنیون بحثهایی در حوزه امامت مطرح می کنند و امامت اهل بیت و ولایت شیعی را انکار می کنند، ما در بنیاد امامت یک مجموعه ای را انشالله رونمایی خواهیم کرد در هفت جلد که به گروهی از این جریان تحت عنوان سلفی های ایرانی پاسخ می دهد و  بخشی از آن مسئله امامت است، ولی فکر می کنیم اگر کسی این باب را باز کند، دهها اثر و تحقیق و پایان نامه لازم داریم تا بتواند به مقایسه و تطبیق و بررسی دیدگاه امامیه با این دیدگاه بپردازد.

4-گسترش مطالعات تبیین امامت

این استاد حوزه در تبیین ضرورتی دیگر در مطالعات امامت افزود:

در عرصه مطالعات تبیینی که مطالعات درون شیعی است وضعیت مناسبی نداریم، آثار تولید شده در این زمینه اصلاً کفایت نمی کند. عزیزان می دانند همین الان ، هم در درون شیعه هم در بین مستشرقان در بین مذاهب دیگر پرسشهای فراوانی نسبت به جایگاه و مقامات اهل بیت وجود دارد که باید پاسخ پیدا کند، یکی از مستشرقان فعال در این عرصه آقای اتان کولبرگ از مستشرقان نسل قبل  است و بعد از او نیز بسیار کار شده، اگر فقط به فهرست آثار وی نگاه شود، مقالاتی که در زمینه علم امام نوشته، بعضی از آن حتی در آثار خود ما هم دیده نمی شود، دقتهایی که ایشان در جزئیات روایات کتابهای ما کرده جالب توجه است. ما نیازمند یک مطالعات دقیق در امام شناسی و معرفه الامام هستیم این عرصه ای است باید گشوده بشود.

5-تقویت حوزه مطالعات قرآنی امامت

تقویت حوزه مطالعات قرآنی پیشنهاد دیگری بود که از سوی مدیرعامل بنیاد فرهنگی امامت مطرح شد. وی در این زمینه اشاره نمود:

مطالعات قرآنی امامت در گوشه و کنار آثار ما هست، اما کسی بر آن متمرکز نشده است. بعضی از اساتید و بزرگان در طول چند دهه گذشته کارهایی کردند اما هنوز قالب دانشی و علمی پیدا نکرده است. پیشنهاد ما این است که یک رشته علمی، یک گرایش علمی در امامت تحت عنوان گرایش مطالعات قرآنی امامت در سطح چهار و دکتری آغاز شود .

6-مطالعات تاریخ امامت در حوزه­های ، نهاد امامت، باور امامت، فرهنگ امامت، اندیشه امامت

مطالعات تاریخ امامت در حوزه­های مختلف مرتبط با آن ششمین پیشنهاد پژوهشی حجت الاسلام والمسلمین دکتر سبحانی بود که در این زمینه به نکات زیر توجه داده شد.

حوزه بعدی مطالعات  تاریخی امامت است، در عصر حاضر اهتمام اصلی شیعه پژوهان در دنیا و آکادمی های علمی مصروف این بخش می شود و ما در این زمینه ضعف جدی داریم. این نکته را عرض کنم برای دلسوزان عرصه امامت و ولایت یکی از جبهه هایی که اگر ما به درستی در آن کار نکنیم در آینده ضربه خواهیم خورد همین حوزه مطالعات تاریخی است، متخصصین باید با روش شناسی دقیق در این زمینه کار علمی کنند.

ما در نظام جامع موضوعات امامت چهار حوزه کاری و موضوعی برای مطالعات تاریخی امامت پیش بینی کردیم، که گذرا فقط عنوانش را عرض می کنم .  یکی تاریخ نهاد امامت است، هر کدامش بحث دارد، نهاد امامت در سیر تاریخی خودش چه وضعیتی داشته، کارها انجام شده ناقص است، دوم تاریخ باور به امامت است، که این قسمتش خیلی عرض کردم مورد توجه غیر شیعه هم قرار گرفته، این اندیشه امامت در تاریخ اسلام چه تحولات و تطوراتی را گذرانده، اندیشه های امروزین ما در عرصه امامت چه سابقه تاریخی دارد، خیلی ها می دانید این کتابهای شبهه ناکی که در این چند دهه نوشتند و توجه بعضی از جوانها را به خودشان جلب کردند ناظر به این است . اینکه گفته شود شیعه در یک سیر تکاملی به وجود آمده است، و عده ای می گویند شیعه حقیقی شیعه باطنی است و خط غلوی که مورد طرد و لعن اهل بیت بود اکنون در محیطهای علمی به عنوان اندیشه تراز امامت معرفی می­کنند .این مربوط به حوزه تاریخ باور به امامت است، حوزه سوم که در مطالعات تمدنی بسیار مهم است بحث تاریخ فرهنگ و تمدن شیعی و تمدن امامتی است. در دانشگاه گرایشی در زمینه تاریخ تمدن  وجود دارد تا آن مقداری که من از اساتید پرسیدم و آثارشان را بررسی کردم، کمترین بخش رشته تاریخ تمدن در ایران شیعی یعنی در دانشکده الهیات تهران بخش تاریخ فرهنگ امامت است، و حال آنکه اساس تاریخ تمدن شیعه فرهنگ امامت است، از شعرش، از سکه زنی، شهر سازی، معماری، اینها همه آمیخته بلکه بر اساس فرهنگ امامت است. حوزه چهارم مطالعات تاریخی تاریخ اندیشه هاست که این هم روشن است.

7-امامت کاربردی حوزه مغفول مانده در مطالعات امامتی

مدیر عامل بنیاد فرهنگی امامت یکی دیگر از حوزه­های مهم برای مطالعات امامتی را مسأله امامت کاربردی به شمار آورد و گفت:

حوزه دیگری که پیشنهاد می کنیم حوزه امامت کاربردی است، این را هم من در جایی توضیح دادم که اگر امامت یک اصل عملی واقعی زندگی است، ما باید بتوانیم امامت را به مولفه های زندگی ترجمه کنیم ، یعنی کسی که اعتقاد به غدیر و امامت دارد در زندگی فردی، زندگی خانوادگی در کسب و کار، اقتصاد، در سیاست، در جامعه باید با غیر غدیری تفاوت کند. چون ما امامت را ترجمه عملی و کاربردی نکردیم نمی دانیم یک جوان غدیری ویژگیش چیست، یک خانواده غدیری و ولایی چه ویژگیهایی باید داشته باشند من پیشنهادم این است که یک عرصه مستقلی در حوزه امامت گشوده شود و به کاربردی سازی و کارآمد سازی فرهنگ و اندیشه امامت بپردازد.

 

8-بررسی مفهوم و اندیشه ولایت در مکاتب و دیدگاه­های مختلف

بررسی مفهوم و اندیشه ولایت در مکاتب و دیدگاه­های مختلف آخرین پیشنهاد پژوهشی ایشان  در این نشست خبری بود:

محور بعدی در این حوزه مطالعات تطبیقی در حوزه ولایت است، می دانیم مفهوم ولایت یک مفهومی بوده که از فضای بحثهای امامت و شیعه فراتر رفته، و کسانی حتی مدعی آن شدند. مثلاً در فرقه های صوفیانه اندیشه ولایت از قرن سوم مطرح شده و این اندیشه در تاریخ تفسیرهای مختلفی پیدا  کرده، به طوری که امروز گروههای مختلفی هستند که وقتی واژه ولایت را به کار می برند و هر کدام به گونه ای متفاوت ترجمه می کنند و واقعش این است که گاهی اوقات به آشفتگی رسیده است. پیشنهادما شاخه ای از مطالعات امامتی است که به مقوله ولایت تطبیقی بپردازیم مفاهیم را از مکتبها، گرایشها مذاهب مختلف کنار هم بنشاند و با تحقیق در نهایت نشان بدهد، آن ولایتی که مورد خواست قرآن در آیه ولایت و آیات مختلف، آن ولایتی که توسط خدا و پیامبر در غدیر ابلاغ شده است آن حقیقت ولایت با این ولایتها چه تفاوتی می کند و احیاناً چه مشابهت هایی دارید.

 

برای دریافت صوت جلسه در اینجا کلیک نمایید