یکشنبه, 16 آذر 1393 ساعت 10:37
خواندن 2186 دفعه

امامان شیعه به روایت اهل سنت - عباسعلی مردی

امامان شیعه به روایت اهل سنت، دکتر فاروق صفی زاده، انتشارات مدحت، 1388ش، تهران.

 

 

کتاب‌های روایی اهل سنت، احادیث زیادی دربارۀ مناقب و فضایل اهل‌بیت علیهم‌السلام روایت کرده‌اند؛ در میان آن روایات، گزارش‌هایی نیز از زندگی امامان شیعه علیهم‌السلام یافت می‌شود؛ کتاب امامان شیعه به روایت اهل سنت، کوشیده است که گزارش‌های پراکنده کتب اهل سنت از زندگی امامان علیهم‌السلام را در یک مجموعه گردآورد.

این کتاب شامل پیشگفتار و دوازده بخش است.

پیشگفتار کتاب شامل مباحث زیر است:

1- مهر اهل‌بیت علیهم‌السلام، سخنان و دیدگاه‌های مختلف دربارۀ اهل‌بیت علیهم‌السلام که چه کسانی هستند؛ نویسنده ضمن برشماری شش دیدگاه رایج، نقطه اشتراک همه دیدگاه‌ها را، پنج تن آل عبا معرفی می‌کند که در شأن نزول آیۀ تطهیر معرفی شده‌اند.

2- اهل‌بیت در منابع اهل سنت، این بخش حدیث کساء را از منابع متقدم اهل سنت همچون مسند و فضایل الصحابه احمد بن حنبل، مستدرک الصحیحین، کشاف و الدر المنثور نقل می‌کند.

3- ریشه‌ها و پیشینۀ مودت، نویسنده اصول اعتقادات اسلامی متکی بر آیات و روایات در باب لزوم ارادت به پیامبر و خاندان حضرت را مستندترین دلیل در این زمینه می‌شمارد.

4- اهمیت پژوهش پیرامون مهر اهل‌بیت علیهم‌السلام در میان قوم کرد:

نویسنده از سه جهت این مطلب را حائز اهمیت می‌شمارد:

الف) از منظر اسلام‌شناسی؛

ب) از منظر کردستان شناسی؛

ج) از منظر ایران‌شناسی.

در ادامه مهم‌ترین نتیجه بحث پیرامون مهر اهل‌بیت علیهم‌السلام را، حفظ وحدت بین مذاهب می‌داند که این امر فقط با اجرای اصل مودت اهل‌بیت علیهم‌السلام محقق خواهد شد.

ویژگی‌های مودت اهل‌بیت در باورها و سنن قوم کرد و بازتاب‌های مودت در میان قوم کرد مطالبی است که نویسنده در ادامه آورده و ریشه و دامنۀ رسوخ این اصل را در فرهنگ قوم کرد نشان داده است. از جمله نام‌گذاری افراد به نام اهل‌بیت علیهم‌السلام، مهاجرت امامزادگان به کردستان، اظهار علاقۀ عرفای کرد به اهل‌بیت علیهم‌السلام؛ و در پایان سادات شافعی مذهب حسنی و حسینی را معرفی کرده و برخی از سادات مشهور آن دیار را شناسانده است.

متن کتاب شامل دوازده بخش در معرفی دوازده امام و حضرت فاطمه علیهم‌السلام است:

1- امام علی علیه السلام

در این بخش به مطالبی همچون دلایل انتقال خلافت به کوفه، علی آغازگر بسیاری از علوم و فنون، سبب کثرت احادیث در فضیلت امام علی علیه‌السلام، شعر و اسلوب منحصر به فرد طنز و نکوهش امام علی علیه‌السلام، توجه نشان داده و نمونه‌هایی نقل کرده است.

در ادامه آیات مودت، ولایت و ... نقل، و منابع آیۀ ولایت در آثار اهل سنت با نشانی مصادر یاد شده است.

2- فاطمۀ زهرا سلام‌الله علیها

شرح حال حضرت زهرا سلام‌الله علیها با شعری از حسینعلی قادری از شعرای تکاب در مدح و منقبت حضرت آغاز می‌شود؛ و با توضیح مادر رسالت بودن حضرت ادامه می‌یابد.

نام فاطمه، تولد حضرت، فاطمه در قرآن، فاطمه در احادیث، ماجرای ازدواج و اشعار عایشه در منقبت حضرت، مسأله فدک و وفات حضرت زهرا سلام‌الله علیها مطالبی است که نویسنده بدان می‌پردازد.

این بخش با قصیده‌ای عربی و فارسی به پایان می‌رسد؛ اصل فارسی شعر از اقبال لاهوری و ترجمۀ عربی آن از

شیخ صاوی صعلان است.

3- امام حسن مجتبی علیه السلام

این بخش شامل مطالبی دربارۀ زندگانی و فضایل حضرت است؛ و برخی از فضایل نفسانی و سیرۀ الهی حضرت گزارش شده است. از علم و فراست، شجاعت، جود و بخشندگی امام حسن علیه السلام نمونه‌هایی گزارش شده است. متن صلحنامۀ امام با معاویه، اندرزها و سخنان امام علیه‌السلام از دیگر مطالبی است که در این بخش آمده است.

نویسنده در پایان این بخش دربارۀ همسران امام حسن علیه‌السلام بحث کرده و دیدگاه تعدد فراوان زوجات حضرت را نقد کرده است. وی ضمن بیان منشأ و منابع اتهام، و دلایل رد این اتهام، آن‌ها را برساخته امویان و عباسیان دانسته است.

4- امام حسین علیه‌السلام

این بخش شامل مطالب زیر است:

الف) احادیث و روایات در مناقب امام حسین علیه‌السلام؛ ویژگی‌های امام علیه‌السلام از جمله شباهت امام به رسول خدا صلی الله علیه وآله، محبوب خدا، سرور جوانان اهل بهشت و ... نقل شده است.

ب) امام حسین علیه‌السلام در آثار شاعران اهل سنت؛ شامل اشعاری از شیخ رضا طالبانی، عبد الله سنندجی، ملک الکلام مجدی سقزی، ملا پریشان، جوهری سنندجی، حیرت سنندجی (رکن الاسلام).

ج) عاشورا و قیام امام حسین در فرهنگ کردی؛ نویسنده ابتدا سادات شافعی مذهب حسن و حسین کردستان را معرفی کرده و سپس مطالب زیر را نگاشته است:

1- پندها و ضرب‌المثل‌های کردی که به عاشورا اشارت دارند،

2- ترانه‌ها و اشعار عامیانه؛

3- آداب و رسوم مردم کردستان در ماه محرم؛

5- حضرت زین‌العابدین علیه‌السلام

در این بخش ضمن برشماری فضایل حضرت، صحیفه سجادیه معرفی شده، و بخشی از سخنان حضرت علیه‌السلام نقل شده است.

6- امام محمد باقر علیه‌السلام

در این بخش ضمن برشماری فضایل و مناقب حضرت، به نقل ترجمه کامل مقالۀ امام باقر علیه‌السلام نوشتۀ اتان کلبرگ از دایرة‌المعارف لیدن اکتفا شده است.

7- امام جعفر صادق علیه‌السلام

این بخش با نقل مطلبی از کتاب «اهل‌بیت از دیدگاه اهل سنت» نوشتۀ امین اله کریمی آغاز می‌شود؛ در ادامه مهر اهل‌بیت علیهم‌السلام در میان کُردان شافعی مذهب یاد می‌شود و نمونه‌هایی از ابراز آن نقل می‌شود.

امام صادق علیه‌السلام از دیدگاه مذاهب اهل سنت، شاگردان امام علیه‌السلام، کرنش بزرگان اهل سنت در مقابل امام صادق علیه‌السلام، و معرفی دانشگاه جعفری از مطالبی هستند که در این بخش آمده‌اند.

نویسنده در ادامه به نقد بزرگانی همچون بخاری پرداخته که از امام صادق علیه‌السلام نقل حدیث نکرده‌اند.

ویژگی‌های فقه جعفری و برتری فقه امام صادق علیه‌السلام مطالب پایانی این بخش هستند.

8- امام کاظم (موسی بن جعفر) علیه‌السلام

این بخش با معرفی حضرت آغاز و در ادامه نقل تجلیل هارون الرشید از ایشان آمده است. گزیده‌ای از سخنان حضرت و برشماری برخی از ویژگی‌ها و خصوصیات امام علیه‌السلام از جمله زهد و تقوای حضرت، و قدرت مناظره امام مورد اشاره قرار گرفته است.

دیدگاه رجالی اهل سنت که امام را از راویان موثق می‌شمارند و معرفی کتاب‌های مسند موسی کاظم نوشتۀ ابوبکر محمد بن عبدالله شافعی بزّاز و سؤالات علی بن جعفر مطالب پایانی این بخش هستند.

9- امام رضا علیه‌السلام

این بخش با معرفی حضرت و گزیده‌ای از سخنان ایشان علیه‌السلام آغاز و با قصیدۀ مولانا خالد نقشبندی در وصف امام رضا و بارگاه ملکوتی حضرت ادامه می‌یابد. بررسی حضور امام علیه‌السلام در مرو، واکاوی اهداف مأمون از احضار امام به مرو و ولایتعهدی ایشان در ادامه آمده است.

10- امام محمد تقی علیه السلام

بخش زندگانی امام جواد علیه‌السلام با سخنی از تذکرۀ سبط ابن جوزی درباره امام آغاز می‌شود؛ در ادامه نقشه‌های فریبکارانه مأمون دربارۀ امام علیه‌السلام آمده، ویژگی‌های فردی امام علیه‌السلام، ماجرای ازدواج امام با ام فضل، و امامت امام جواد علیه‌السلام آمده است.

11- امام هادی علیه‌السلام

این بخش افزون بر اطلاعاتی دربارۀ زندگانی حضرت امام هادی علیه‌السلام و معرفی حکام معاصر با ایشان، در بخشی با عنوان وضعیت فرهنگی‌–‌اجتماعی عصر امام علیه‌السلام، فعالیت‌های فرهنگی امام را بررسیده است از جمله: مبارزۀ فرهنگی با گروه‌های منحرف عقیدتی (مبارزه با غلات، صوفیه و واقفیه)، تحریر رسالۀ کلامی، مناظره‌های علمی و اعتقادی، دفع شبهه‌های دینی و پاسخ‌گویی به مسائل گوناگون، تربیت شاگردان و تقویت دین‌مداران، بسترسازی فرهنگ انتظار.

در ادامه به اوضاع سیاسی عصر امام هادی علیه‌السلام و مبارزات سیاسی آن حضرت پرداخته و مواردی از جمله اوضاع داخلی دولت عباسی، فساد و خوش‌گذرانی درباریان، شکل‌گیری جنبش‌های مخالف، و مبارزات سیاسی امام هادی علیه‌السلام آمده است. نویسنده بیان کرده است که امام علیه‌السلام، ضمن به چالش کشیدن مشروعیت حاکمیت، با فقهای درباری مبارزه، پایگاه مردمی را تقویت و سازمان وکالت را ایجاد کرد.

نویسنده در ادامه به دلایل انتقال امام از سامرا به مدینه پرداخته، آنگاه اقدامات متوکل علیه امام را بازگو کرده است.

12- امام حسن عسکری علیه‌السلام

در این بخش، پس از نقل شرح حال امام حسن عسکری علیه السلام، آزار و اذیت عباسیان را برشمرده و مبارزات امام علیه‌السلام را برشمرده و گزیده‌ای از سخنان حضرت نقل کرده است.

13- مهدی موعود عجّل الله تعالی فرجه الشریف

این بخش با نگاهی به موعود نجات‌دهنده، در همۀ ادیان و مذاهب جهانی تدوین شده و شامل مطالب زیر است:

الف) پیشگفتار این بخش با شعری از شیخ رضا طالبانی، شاعر نامی کرد، آغاز شده و در ادامه به تلاش استعمار بر ایجاد اختلاف بین مذاهب اسلامی اشاره می‌شود. نویسنده ضمن بیان معانی سنت به تفاوت دیدگاه شیعه و سنی در این باره می‌پردازد.

ب) بحثی با عنوان پیدایش مذاهب اسلامی با بیان عصر تشریع، عصر صحابه و عصر تابعین به اختلاف‌های اندک احکام در این سه دوره می‌پردازد و سپس به زمان پیدایش مذاهب اشاره می‌کند که این امر در اواخر تابعین و اوایل ایام تابعان تابعین انجام شده است.

ج) مهدی موعود در عقاید اقوام به بیان نام منجی در میان ملل و ادیان می‌پردازد و 18 تن را نام می‌برد.

د) بشارت در ادیان مختلف دربارۀ ظهور حضرت مهدی علیه‌السلام، بشارت به ظهور و حضور مهدی را در مصادر و کتب مذهبی ادیان مختلف نشان می‌دهد؛ آیین مهر، آیین مزدیسنا، آیین مانی، کتب هندو، صفنیای نبی، حیقوق نبی، ذکریای نبی، تورات (سِفر پیدایش)، کتاب اول سموئیل نبی، زبور داوود، قرآن و ... منابعی هستند که از مهدی سخن گفته و به آمدنش بشارت داده‌اند.

ﻫ) دیدگاه اهل سنت درباره مهدی در دو بخش آمده:

1- عالمانی که به تولد مهدی اعتقاد دارند؛ بیش از بیست تن از علمای اهل سنت نام برده شده‌اند که دارای این اعتقادند.

2- عالمانی که معتقدند مهدی هنوز به دنیا نیامده است.

و) نقل احادیث اهل سنت؛

ز) علائم ظهور

ح) احادیث مهدی در قدیم‌ترین منابع اهل سنت (مسند احمد، صحیح بخاری، سنن ابن ماجه، سنن ابی داود، و سنن ترمذی). 

 

منبع : امامت پژوهی