پنج شنبه, 06 اسفند 1394 ساعت 08:00
خواندن 1085 دفعه

کتابشناسی امام علی علیه السلام - رمضان ابراهیم زاده گرجی

 

چکیده :

خداوند سبحان،شخصیت علی بن ابیطالب(علیه السلام)،را از کودکی تا هنگام شهادت سراسر با نور و حکمت و عدالت سرشته کرد.و مقرر فرمود که این وجود نازنین تا ابدیت چنان آفتابی درخشان‌ پرده‌های ضخیم تاریکی و جهل و ظلم را بر درد و نام و گفتار و سلوکش،الهامبخش تمام انسانهایی باشد که دل در گروه روشناییی‌ و دانایی و آزادی و قسط و عدالت دارند.

یا علی مددی!دستان ناتوان ما را در میان دستان مهربان و عطوف خویش گیر و بر چشم دل ما نسیمی از انفاس قدسی خویش‌ بوزان.ما به راه و معنویت خدایی‌ات نیازمندیم؛چنان نهالی در کویر،به زمزمه و نوازش باران رحمت.

به هر حال در ماه مبارک رمضان،ماه نزول قرآن،به سایه قدر علی مرتضی،امام بر حق پناه برده‌ایم و به نام شیر خدا،توسل‌ جسته‌ایم و خواسته‌ایم توشه‌ای از کرامت بی‌کران و خوشه‌ای از عطوفت بی‌نهایت امیر المؤمنین علی«ع»را ره آورد خویش و همدلان‌ سازیم.با این هدف،به آثار و تألیفاتی روی آورده‌ایم که مؤلفان‌ محقق،خواسته‌اند با نزدیکی به اقیانوس بخشنده شخصیت‌ الهی(علیه السلام)که در کلام و رفتار و سنتش در دل تاریخ جریان دارد،به‌ قدر استعداد و توان و امکان،جرعه یا جرعه‌هایی برگیرند و پیشکش‌ همگان سازند تا آنان نیز بهره‌ای یابند.

**

بی‌شک آثار تألیفی و تحقیقی چاپ شده،در دو سال 1379 و 1380 بسیار بیشتر از این تعدادی است که در ادامه تقدیم می‌شود و در حقیقت در حد فرصت و امکان و فضای نشریه بدان‌ پرداخته‌ایم،اگر چه انتخاب نیز در این کوشش نقش خود را می‌نمایاند و به یقین باید گفت؛باز هم از آثار منتخب بیشتری نیز به دلایل پیش گفته،بازمانده‌ایم.

آب دریا را اگر نتوان کشید    هم به قدر تشنگی باید چشید

 

نهج البلاغه:امام علی بن‌ ابی طالب(علیه السلام)،ترجمه و تدوین: دکتر محمود رضا افتخار زاده، چاپ اول:1379،تعداد:9900 نسخه،ناشر:نشر روزگار

در معرفی این ترجمه چند نکته‌ را ابتدا یاد آور می‌شود:مبنای کار ترجمه بر متن نهج البلاغه نسخه‌ «صبحی الصالح»قرار گرفت و البته مترجم در جاهایی که به نظرش‌ «کاستی‌ها و نادرستی‌ها»یی وجود داشت«در واژگان،اعراب، عنوان بندی متن و واژه نامه»بر اجتهاد خویش تکیه و آنها را اصلاح‌ کرد.همین گونه نقد را در حد اشاره و ایجاد به ترجمه‌های فارسی‌ نیز گسترش داد و چند نمونه‌ای را که به نظرش رسید مطابق با کلام‌ امیر مؤمنان(علیه السلام)نسبت به عنوان‌ شاهد از ص 15 تا ص‌ 240 پیشگفتار خود از قرن پنجم‌ (که ترجمه نهج البلاغه به فارسی‌ آغاز شد)تاکنون آورده است.اما دکتر افتخار زاده در همان پیشگفتار روش کارش را بیان می‌کند که‌ فهرست آن چنین است:پرهیز از ترجمه آزاد و باز،حرکت د ر چارچوب کلام علوی و کوشش‌ در جهت نزدیکی به آن،استفاده‌ بیشتر از افعال تک بنی پارسی آشنا و ناآشنا به علت کوتاهی و ایجازی‌ که در آن هم علوی وجود دارد، استفاده از واژگان عربی در حد ضرور،بهره گیری از واژگان‌ پارسی کهن که اصالت دیرین‌ دارند،تدوین موضوعی متن و ترجمه(یعنی خطبه‌ها،نامه‌ها و سخنان کوتاه را که تا حدودی هم‌ موضوع بوده‌اند در بخش خودش‌ کنار هم قرار داده است)،توجه به‌ تربیت زمانی و تاریخی خطبه‌ها و نامه‌ها هنگام تدوین.

همچنین بر اساس«تمام‌ نهج البلاغه»تألیف سید صادق‌ موسوی شیرازی که از مصادر نهج البلاغه است،«در پایان هر خطبه و کلام و نامه و سخن کوتاه، همه موارد اختلاف در حروف و واژگان و ساختار جمله‌ها،و گاه‌ پس و پیش کلام گزیده را با ذکر مصادر آنها به اختصار هر چه تمام‌ آورده‌ام تا خواننده را در جریان‌ چگونگی گزینش مرحوم‌ سید رضی و پیش و پس کلام گزیده‌ قرار دهم تا به دریافت هر چه بیشتر معنای متن کمک کرده باشم.»

و نیز یاد آور شود که مترجم‌ محترم،در پیشگفتار خویش‌ انتقاداتی را به شیوه کار گزینش سید شریف رضی وارد می‌کند.(صص‌ 13 و 14)اما در این اثر؛هر صفحه‌ به دو بخش برابر شده،در بخش‌ سمت راست متن عربی و در کنار آن پارسی شده همان متن عربی آمده‌ است.به دلیل تدوین موضوعی‌ خطبه‌ها،نامه‌ها و کلمات قصار، لذا شماره‌ها متوالی نیست.و با تنظیم فهرست موضوعی راه یافتن‌ خطبه‌ها به آسانی ممکن می‌گردد. ضمن آن که فهرست ترتیبی‌ خطبه‌ها(241)،نامه‌ها(79)و کلمات قصار،اندرزها(480)را به کتاب اضافه کرده است.

افزودن فهرست مصادر نهج البلاغه(کتاب شناسی‌ نهج البلاغه)از ص 1348 تا ص‌ 1352 کاری نیکوست که سبب‌ می‌شود مراجعه کنندگان به این‌ ترجمه،از مصادر و منابع کلام‌ (شفاهی و کتابی)امام(علیه السلام)آشنا شوند.

و خوب است که یاد آور شود در فهرست اعلام«نام فرشتگان، اساطیر،پیامبران،اشخاص، قبایل،مذاهب،ادیان،ملل، حشرات،حیوانات،گیاهان، میوه‌ها،ستارگان،سیارگان، کانها،گوهرها،پارچه‌ها و جاها» نیز موقعیت خود را دارد.

و در ادامه نیز واژگان، اصطلاحات و تعابیر کلامی، فلسفی،علمی،اخلاقی، سیاسی،نظامی،اجتماعی و اقتصادی ردیف شده‌اند.این نکته‌ را هم اضافه کند که در تمام‌ فهرست‌ها صفحه‌های مورد نظر نیز مشخص گردیده‌اند.

 

حرکت تاریخ از دیدگاه امام‌ علی(علیه السلام)،محمد مهدی‌ شمس الدین،مترجم:دکتر محمد رضا ناجی،چاپ اول:بهار 1380،تعداد:2200 نسخه، ناشر:پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

مرحوم شیخ محمد مهدی‌ شمس الدین،در دوره حیات‌ خود،از علمای برجسته و مشهور شیعه در لبنان بود که علاوه بر مقام‌ علمی و دینی،از نظر سیاسی نیز بعد از امام موسی صدر،نایب‌ رئیسی مجلس اعلای شیعه لبنان را بر عهده گرفت.شمس الدین‌ در حقیقت رئیس این مجلس بود، اما به دلیل احترام به امام صدر و این‌ که وی بنیانگذار آن بود و همرزمان‌ سیاسی و عقیدتی وی هنوز اعتقاد دارند که امام موسی صدر زنده‌ است،لذا حق ریاست وی بر مجلس اعلای شیعه همچنان‌ محفوظ است.

اما«حرکت تاریخ از دیدگاه امام‌ علی«ع»ترجمه‌ای است از«حرکة التاریخ عند الامام(علیه السلام)،دراسة فی نهج البلاغه»که اول بار در سال‌ 1364 شمسی(1405 قمری) در تهران و در بنیاد نهج البلاغه به‌ چاپ رسید و یکبار نیز در بیروت‌ چاپ شد.

مؤلف محترم در مقدمه‌اش‌ اشاره می‌کند که این کتاب‌ «حلقه‌ای از یک سلسله تحقیقات‌ پیرامون نهج البلاغه است که قبل‌ از چاپ این کتاب«دراسات فی‌ نهج البلاغه»مشتمل بر چهار مبحث،جامعه و طبقات‌ اجتماعی،حکومت و حاکم، امور غیبی و وعظ و ارشاد»به‌ علاقمندان عرضه شد.اما در چاپ‌ سوم همین تألیف مبحث«امر به‌ معروف و نهی از منکر و اکثریت‌ خاموش»بر آن افزوده شد.

اما کتاب مورد نظر ما،گذشته‌ از دیباچه ناشر که در آن بر چگونگی‌ چاپ کتاب به مناسبت سال 1379 به عنوان سال امام علی(علیه السلام)اشاره‌ دارد،«پیشگفتار مترجم آمده است‌ و بعد از آن«مقدمه مؤلف»اما مطالب کتاب ذیل دو بخش اصلی‌ تدوین شده که هر بخش دارای چند باب است.

ذیل«تاریخ و حرکت پیشرفت‌ بشر و دیدگاه اسلام»منابع شناخت‌ تاریخی امام علی(علیه السلام)چنین معرفی‌ شده‌اند:قرآن کریم،تعلیم‌ خاص،سنت نبوی،قرائت و آثار کهن.

سپس به کلیات«تاریخ از دیدگاه‌ امام علی(علیه السلام)در زمینه وعظ و اندیشه‌ و سیاست»می‌پردازد و در آن‌ توضیح می‌دهد که«امام عنصر تاریخ را در دو زمینه به کار گرفته‌ است؛یکی زمینه سیاسی و فکری‌ است و دیگر زمینه وعظ و اندرز»و در ادامه پیرامون هر یک به صورت‌ مبسوط به بررسی می‌نشیند.

این کتاب دارای 152 صفحه‌ است.

 

شرح وصیتی از وصیتهای‌ امیر المؤمنین(علیه السلام)هنگام شهادت، سید هاشم رسولی محلاتی،چاپ‌ اول:1379 تعداد:2000 نسخه، ناشر:دفتر نشر فرهنگ اسلامی

مؤلف محترم ابتدا مقدمه‌ «وصیت»را از نظر معنای لغوی و اصطلاحی می‌شکافد و در ادامه شش‌ وصیت از وصایای امام علی(علیه السلام)را از منابع مختلف(امالی شیخ طوسی و شیخ مفید،طبق نقل امالی ابن الشیخ‌ و کتاب تنبیه الخواطر و رام بن‌ ابی فراس،نهج البلاغه،به روایت‌ کافی،به روایت ابراهیم بن اسحق‌ احمدی هنگام ضربت خوردن،کشف‌ الغمه اربلی)به افراد و در موضوعهای‌ متفاوت می‌آورد.

اما در این کتاب آن وصیتی شرح‌ می‌شود که«مرحوم اربلی در کشف‌ الغمه در داستان ضربت خوردن‌ امیر المؤمنین در شب نوزدهم و آوردن‌ آن حضرت را به خانه می‌نویسد:پس‌ از این ماجرا امام علی(علیه السلام)حسن و حسین(علیه السلام)را طلبید و به آنها وصیتی‌ فرمود،سپس به محمد بن حنفیه‌ وصیت کرد،آن گاه به امام حسین(علیه السلام) وصیت فرمود...»

شارح کتابش را بر اساس‌ محورهای بنیادین این وصیت،تقوا، اقامه نماز در وقتش،پرداخت زکات‌ در جای آن،فرود بردن خشم،تحصیل‌ علم و دین با فهم و بصیرت،درنگ و تأنی در کار،انس با قرآن و بررسی آن، خوش همسایگی،امر به معروف و نهی‌ از منکر و پرهیز از همه زشتیها در تمامی‌ آن چه خدا نافرمانی شود،نظم داده و ذیل هر یک به بحثهای تحلیلی، روایی،حکمی و بعضا نقلهای تاریخی‌ می‌پردازد و فواید هر یک را می‌شمارد.

این کتاب 200 صفحه دارد و محور آخر آن فقط پشت و روی یک‌ برگ را به خود گرفته و منابع را نیز در پای هر صفحه آورده است.

 

در خانه تو،رضا شیرازی، چاپ اول:1379،تعداد:5500 نسخه،ناشر:پیام آزادی

جالب است که بر بالای عنوان‌ کتاب و بر پیشانی جلد،این نوشته‌ جلب نظر می‌کند!«رمان زندگی امام‌ علی(علیه السلام)»واقعا این نوشته رمان است؟ آیا می‌توان معنا و مفهوم و تعریف و مختصات خاص رمان را در این کتاب‌ پیدا کرد؟آیا بهتر نیست این اثر را فقط روایتی داستانی بنامیم؟آیا«رمان‌ زندگی امام علی(علیه السلام)»غیر از جلب توجه‌ و مشتری طلبی خاصیتی دیگر دارد؟ نمی‌خواهیم قضاوت کرده و رأی‌ صادر کنیم اما خواننده فهیم بهتر می‌داند که اگر از هر عنوان و موضوع‌ و شخص و شخصیتی در جای آن بهره‌ گیریم،بهترین تبلیغ است.

این کتاب مروری است داستانواره‌ با استناد به منابع تاریخی درباره زندگی‌ امیر المؤمنین(علیه السلام)،اما به ناچار از زاویه‌ خاص و در مسیر مشخص که نویسنده‌ بتواند نخ روایت داستانی را در حد بضاعت خویش تا جایی که می‌خواهد بکشد.

 

سیمای پرفروغ، سید اصغر ناظم زاده قمی،چاپ اول: 1379، تعداد:3000 نسخه،ناشر: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه‌ علمیه قم

محتوا، حاصل پژوهشی است‌ «پیرامون فضایل و مناقب امیر المؤمنین‌ علی(علیه السلام)» در شش بخش به همراه‌ کتابنامه و فهرست تفصیلی.

اما عنوانهای آن شش بخش چنین‌ است:منزلت علی(علیه السلام)نزد پیامبر(صلی الله علیه و آله)،توصیه‌های پیامبر پیرامون علی،علی در عرصه علم و دانش،معجزات و کرامات علی،علی‌ در عرصه ایمان و اخلاق و منزلت علی‌ در سرای واپسین.

 

حکومت و سیاست، علی اکبر ذاکری، چاپ اول:1380 تعداد: 3000 نسخه، ناشر: مرکز انتشارات‌ دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم

زیر عنوان اصلی کتاب چنین آمده‌ است:«نامه امیر المؤمنین (علیه السلام) به‌ شیعیان درباره خلفا-تشریح جریان‌ سقیفه و اوضاع سیاسی تا سال 39 هجری»

«این نامه از آن جهت مهم است که‌ علی(علیه السلام)خود به موضوع خلافت‌ پرداخته و آن را از آغاز،تا زمان عمر بن‌ خطاب و عثمان بیان کرده و دیدگاه‌ خود را ارائه نموده است.»

در نامه مورد نظر مؤلف که وی آن را خطاب به«شیعیان و مسلمانان» می‌داند این موضوعها مورد توجه امام‌ قرار گرفته است:معنی شیعه، وضعیت عرب قبل از اسلام،رسالت‌ پیامبر اسلام و آموزشهای او،قریش و عرب در قرآن،در گذشت پیامبر و سزاواری علی برای خلافت،اختلاف‌ مردم در خلافت و شکایت علی، موافقان خلافت علی و علت سکوت‌ او،علت بیعت علی با ابو بکر، خلافت ابو بکر،خلافت عمر و شورای او،بیعت مردم با عثمان، شکایت علی از قریش،مخالفت مردم‌ با عثمان،چگونگی بیعت مردم با علی،علت نقض بیعت طلحه و زبیر و مخالفت عایشه،ناکثین در راه‌ بصره،کشتار مردم بصره به دست‌ ناکثین،عاقبت کار ناکثین،رد سخن‌ ناکثین در علت جنگ آنان،اعتراض‌ یکی از صحابه به آوردن عایشه،شک‌ عایشه در رفتنش به بصره،دعوت‌ معاویه به بیعت و فرستادن جریر، توصیف اهل شام و جنگ صفین، جنگ با خوارج،آمادگی دوباره برای‌ جنگ با معاویه،سقوط مصر به دست‌ فرزندان رها شدگان،حکومت از آن‌ فقهاست نه سفها و دیر پیوستگان به‌ اسلام،تشویق مردم به جنگ با اهل‌ باطل،پیروزی با کسی است که خدا را یاری کند و دعا برای همه مسلمانان‌ در پایان نامه

اما ابتدا،مؤلف به بررسی منابع‌ مختلف می‌پردازد تا دریابد که چگونه‌ و در چه وضعیتی امام مبادرت به‌ نوشتن چنین نامه‌ای می‌کند.

بخش مربوط به نامه،به همراه‌ اصل عربی،ترجمه فارسی آن را نیز در بر دارد(از ص 71 تا ص 137).اما ترجمه جمله دعائیه چنین است:«بار خدایا!ما و ایشان را به راه هدایت‌ گرد آور.ما و ایشان را در دنیا پارسایی‌ و زهد ده.و آخرتمان را از دنیای‌مان‌ بهتر گردان و السلام.»

 

شرح دیوان منسوب به‌ امیر المومنین علی بن ابی طالب علیه‌ السلام،تالیف:قاضی کمال الدین‌ میر حسین بن معین الدین میبدی یزدی، مقدمه و تصحیح:حسن رحمانی- سید ابراهیم اشک شیرین،چاپ اول: 1379،تعداد:2000 نسخه،ناشر؛ میراث مکتوب

از آن چه دو مصحح محترم در مقدمه آورده‌اند،شارح از اکابر دینی و علمی عصر خود بوده است،از لقب‌ اول«کمال الدین»و تخلصش‌ «منطقی»از یکسو این شهرت بر می‌آید و از دیگر سو آثار متعددی در انواع‌ علوم از قاضی میر حسین بن معین‌ الدین میبدی یزدی مانده است و نشانگر وجاهت علمی اوست.ضمن‌ این که شاعر هم بوده است.

اما سابقه جمع آوری اشعار منصوب به امام علی(علیه السلام)به اوائل قرن‌ چهارم باز می‌گردد که در این مورد «ابو احمد العزیز بن یحیی بن احمد بن‌ عیسی جلودی ازدی بصری»(متوفی‌ 332)گوی سبقت از دیگران ربوده‌ است.و بعد دیگران اقدام به این کار کرده‌اند.

بحث اصلی در این مورد که از امام‌ علی(علیه السلام)اشعاری باقی مانده،تردیدی‌ وجود ندارد،اما این که کدام شعرها از آن سرور است،تشکیک کرده‌اند. شرح دیوان منسوب به امام(علیه السلام)توسط قاضی میبدی در سال 890 تالیف شد و در زبانها افتاد و مورد توجه و رغبت‌ اهل علم قرار گرفت.

شیوه کار شارچ در شرح اشعار چنین است:ابتدا معانی و نکات‌ صرفی و نحوی را در جاهای لازم بیان‌ می‌کند،آن گاه ابیات را به فارسی بر می‌گرداند و سپس محتوای ابیات را در یک رباعی فارسی می‌ریزد.البته‌ کارش تمام نمی‌شود بلکه در موارد ضرور به شرح نکات و حوادث و حکایات تاریخی مورد اشاره در اشعار می‌پردازد.

از کارهای خوب شارح یکی هم‌ این است که برای هر یک از شعرها، عنوان خاص انتخاب می‌کند یا شعری‌ که مخاطب خاص دارد،نامش را می‌آورد.ضمن این که اشعار را بر اساس الفباء تدوین کرده است.

در این اشعار از جمله رجز، مرثیه،نصیحت،تبری از دنیا، سفارش به نیکویی و اخلاق نیک‌ فراوان یافت می‌شود.

یک نکته قابل توجه آن که،قاضی‌ میبدی قبل از ورود به شرح اشعار، مقدمه‌ای مفصل و از نظر خود ضرور می‌آورد که بر هفت فاتحه اشتمال دارد و عنوان آن را«فواتح سبعه»نهاده‌ است؛در بیان راه راست که مسلوک‌ اصفیاست،در ذات خدا نقدّس و تعالی،در اسما و صفات باریتعالی، در انسان کبیر«صوفیه گویند مجموع‌ فلکیات و عنصریات یک بدنست که‌ عقل اول روح اوست و نفس کلیه قلب‌ او و روحانیات کواکب سبعه و ثوابت‌ و غیر آن قوای او»(ص 71)،در انسان‌ صغیر که انسان العین انسان کبیرست، در نبوت و ولایت و فاتحه هفتم‌ (سابعه)در فضایل و احوال مرتضی بر وفق حدیث و قرآن قدیم و هر فاتحه با یک آیه مناسب منظور مولف از قرآن‌ کریم شروع می‌شود.

در پایان این کتاب(بیست و هشت+932 صفحه‌ای)نیز فهرستی‌ مبسوط شامل آیات،احادیث،اشعار فارسی و عربی اصطلاحات و مفاهیم، نام اشخاص،کتابها،جایها،اقوام، فرق و گروهها به همراه فهرست منابع‌ آمده است.

 

توسعه سیاسی از دیدگاه امام علی‌ (علیه السلام)،علی اکبر علیخانی،چاپ اول: پاییز 1379،تعداد:5000 نسخه، ناشر:شرکت چاپ و نشر بین المللی‌ سازمان تبلیغات اسلامی

آن چه در کتاب آمده،حاصل یک‌ تحقیق است که در این تحقیق،محقق‌ درصد بوده تا به«استنباط و استخراج‌ پاره‌ای از شیوه‌های حکومتی اسلام، و تبیین اصول و راههای ارائه شده‌ توسط این دین برای رشد،توسعه و کمال جامعه،با استفاده از مبانی و معارف الهی»برسد.البته وی«اندیشه‌ و الگوی عملی و حکومتی یکی‌ از مهمترین شخصیتهای جهان اسلام‌ یعنی حضرت علی(علیه السلام)را برای بحث‌ و بررسی»خود انتخاب کرد.

نویسنده علت انتخاب خود را بر اساس مفروضات زیر پایه‌ می‌گذارد:1-حضرت علی(علیه السلام) دارای اندیشه و نظریه سیاسی مهم و الگوی حکومتی منحصر بفردی است‌ که قابل بررسی عمیق است.

2-برخی از مبانی حکومت و اداره‌ جامعه،عقلی بوده و در همه زمانها و مکانه-و گاهی با تغییرات جزئی- قابل اجراست.لذا از این سخن بر می‌آید که الگوی حکومتی امام علی‌ (علیه السلام)می‌تواند در این عصر نیز پیاده‌ شود.محقق در همان مقدمه تکلیف‌ خویش و خواننده را نیز با توسعه به‌ مفهوم غربی و دینی اسلامی روشن‌ می‌سازد،بدین مفهوم که مرز جدایی‌ این دو توسعه را«بودن و باور به خدا و دین»و«بیرون راندن خدا و دین معرفی‌ می‌کند».

در فصل اول،اندیشه و دیدگاه‌ حضرت علی(علیه السلام)در مورد نظام سیاسی‌ محور بحث قرار گرفته و به دلیل‌ تناسب مباحثی مانند نخبگان،مردم و جامعه با اصل موضوع در این جا آمده‌اند.

پیرامون نظریات و آرای امام(علیه السلام) درباره مردم و جامعه از بعد سیاسی در فصل دوم کاوش شده و در آن وظایف‌ و حقوق مردم و جامعه مطلوب از نظرگاه حضرت علی(علیه السلام)پی گرفته‌ شد.و در نهایت نقش مردم در حکومت و تکامل جامعه انسانی اصل‌ کار در این فصل است.

اما نخبگان و ویژگیهای لازم آنان‌ از دیدگاه حضرت علی(علیه السلام)در فصل‌ سوم مورد بررسی قرار گرفته است.

محقق محترم در پایان کار خویش، تلاش کرده به نتایجی از مباحث‌ مختلف برسد تا بتواند«نظریه‌ای کامل‌ و منجسم از دیدگاه حضرت علی(علیه السلام) برای توسعه سیاسی-اداره مطلوب‌ جامعه-ارائه دهد.وی نظریه نهایی‌ خود را نظریه«عدالت،انسان، تکامل»نامیده است.وی بیان می‌کند اساس و محور اصلی این نظریه‌ «عدالت»است.

محقق نظریه نهایی خود را بر اساس‌ سه نمودار نیز در ختم کتاب آورده‌ است؛که در نمودار اول«وظایف هر کدام از ارکان توسعه»یعنی نخبگان، مردم و نظام سیاسی را مشخص‌ می‌کند.

در نمودار دوم،شرایط و ویژگیهای نخبگان،مردم و نظام‌ سیاسی را به عنوان ارکان توسعه شماره‌ می‌کند.

و در نمودار پایانی(سوم)نظریه‌ عدالت،انسان و تکامل را بر مبنای‌ همان سه رکن توسعه نشان می‌دهد.

منابع فارسی و عربی و لاتین نیز در آخر این کتاب 315 صفحه‌ای آمده‌ است.

 

تذکره فضایل علی بن ابیطالب‌ (علیه السلام)و عقاید شیعه،تحقیق و پژوهش: دکتر خلیل علی محمد زاده‌ حجت الاسلام ذبیح الله علی زاده، چاپ دوم:زمستان 1379،تعداد: 5000 نسخه،ناشر:انتشارات‌ فردوس

این مجموعه 176 صفحه‌ای در سه فصل تنظیم شده است که در فصل‌ اول؛خلاصه یکصد فضیلت امام علی‌ (علیه السلام)در کلام رسول خدا(صلی الله علیه و آله)شرح‌ فضایل علی(علیه السلام)در کتب علمای اهل‌ سنت،گفتاری درباره ناکثین،قاسطین

و مارقین و بررسی اجمالی نظریات‌ زمان پیدایش تشیع آمده است.

در فصل دوم«امام علی و شیعیان‌ او»؛درباره ولایت علی(علیه السلام)و سر جریان آن از زمان رسالت رسول خدا (صلی الله علیه و آله)و بعد از رحلت نبی اکرم مطالبی‌ جمع آوری شده است.در همین فصل‌ از محتوای نهج البلاغه درباره ولایت‌ مستنداتی گرد آمده است.

«درسهایی برای زندگی سالم، مطمئن و با نشاط از امام علی(علیه السلام) »عنوان فصل سوم است که به نقل قول‌ از مولا(علیه السلام)اکتفا شده است.و در نهایت نیز فهرست و منابع و مآخذ را مشاهده خواهید کرد.

 

سیاست نامه امام علی(علیه السلام)، محمد محمدی ری شهری،مترجم: مهدی مهریزی،چاپ اول:زمستان‌ 1379،تعداد:3000 نسخه، ناشر:دار الحدیث

سیاست نامه امام علی(علیه السلام)،در 675 صفحه،فارسی شده جلد چهارم از«موسوعة الامام علی(علیه السلام) فی الکتاب و السنة و التاریخ»است که‌ 12 جلد دارد آن هم به زبان عربی.

شخص مؤلف(محمدی‌ ری شهری)اما سیاست نامه را «کار آمدترین بخش موسوعة الامام‌ علی بن ابی طالب،برای کشور داری‌ و ارجمندترین سرمایه برای‌ ساماندهی تمدن اصیل اسلامی در جامعه امر و بشر»معرفی می‌کند.

به جز«در آمد»ترجمه فارسی که‌ مبسوطتر از«در آمد»کتاب عربی‌ است بقیه فصول کتاب ابتدا متن عربی‌ را دارد و در صفحه مقابل آن ترجمه‌ فارسی آمده است.یعنی خواننده‌ در حقیقت دو کتاب اصلی و برگردان‌ آن را در اختیار دارد و ذیل هر متن‌ عربی،تمام منابع نیز آمده است.

کتاب در ده فصل نظام یافته است؛ اما قبل از وارد شدن به فصول‌ دهگانه،در«در آمد»،سیاست در دو مکتب علوی و اموی بررسی می‌شود و در ادامه کار،«مبانی حکومت بر دلها»در ابعاد سیاستهای اداری، فرهنگی،اقتصادی،قضایی، امنیتی،جنگی و بین المللی مورد مداقه جدی قرار می‌گیرد و آن گاه‌ ضمن«دفاع کلی از سیاستمداری‌ امام»به«دلایل تنهایی امام علی» به طور مشروح می‌پردازد.

اما عنوانهای فصول به ترتیب‌ چنین است:بیعت نور(درباره‌ پذیرش خلافت علی(علیه السلام)از سوی‌ مردم و پیآمدهای آن)،اصلاحات‌ علوی،سیاستهای اداری، سیاستهای فرهنگی،سیاستهای‌ اقتصادی،سیاستهای اجتماعی، سیاستهای قضایی،سیاستهای‌ امنیتی،سیاستهای جنگی و سیاستهای حکومتی.

همان طور که بر می‌آید،مؤلف‌ محترم در«در آمد»چکیده تمام بحثها را آورده است.

این اثر از ارزش تاریخی و تحلیلی‌ بسیاری برخوردار است زیرا از منابع‌ معروف و شناخته شده در میان تمام‌ فرق اسلامی بهره گرفته است.

 

شرح نهج البلاغه،در دو جلد، میرزا محمد باقر نواب لاهیجانی، تصحیح و تعلیقات:دکتر سید محمد مهدی جعفری-دکتر محمد یوسف نیری،چاپ اول: زمستان 1379،تعداد:3000 نسخه،ناشر:میراث مکتوب با همکاری ستاد بزرگداشت سال‌ امیر المؤمنین امام علی(علیه السلام)

از همان هنگام که سید شریف‌ رضی یعنی سال 400 هجری، نهج البلاغه را که حاوی منتخباتی از خطبه‌ها،نامه‌ها و سخنان کوتاه‌ امام علی(علیه السلام)است در بین دو جلد جمع کرد،جانهای شیفته بر آن‌ گرد آمدند و هرکس به فراخور ذوق، استعداد و فهم و نیاز خویش از آن‌ توشه‌ای برداشتند.اقبالی که در جهان اسلام به نهج البلاغه روا داشته‌ شد،بعد از رجوع به قرآن کریم نظیر ندارد و گذشت زمان نیز به آتش‌ اشتیاق می‌افزاید.

شروح مختلفی نیز از همان قرن‌ پنجم تا کنون بر این کتاب نوشته شده‌ که هر کدام دارای ارزشهای خاصی‌ است.جالب آن که شارحان فقط از پیروان مذهب شیعه نیستند بلکه از فرق دیگر اسلامی در میان آنان دیده‌ می‌شود.

اما شرح«میرزا محمد باقر نواب‌ لاهیجانی»به فرمان فتحعلی شاه‌ قاجار در سالهای 1225 تا 1226 هـ.ق در دو جلد فراهم آمد.

مصححان محترم در پیشگفتاری‌ مبسوط ابتدا به معرفی گرد آورنده‌ نهج البلاغه،سپس به معرفی شارح‌ و آثارش می‌پردازند و در ادامه ضمن‌ بیان چگونگی تصحیح«شرح‌ نهج البلاغه»و نسخ مورد استفاده،به‌ ویژگیهای شرح میرزا محمد باقر نواب‌ از جمله مختصات نگارشی و دستوری و نمونه‌هایی از واژگان‌ مورد استفاده شارح که یا قدمت دیرین‌ دارند یا متعلق به زمان شارحند، می‌پردازند و البته خود شارح در مقدمه کوتاه خویش که علت تألیف‌ را می‌نمایاند در آخرین جمله‌ می‌گوید:«و چون کلام معجز نظام‌ شاهد بر هر کلام است،لهذا در اثنای‌ ترجمه استشهاد به اشعار شعرا و کلمات بلغا مطلقا نشد.»

که در آن نمونه‌ای از نثر این‌ نگارش از جمله سجع در آن نموده‌ شده است.و در کل متن،نگارش‌ فاخر دارد.اما از نظر جهت گیری، بر شرح،صبغه عرفانی به ویژه در توحید حاکم است و نشانگر بینش‌ عرفانی نواب لاهیجی است.وی از شرح کلامی و فلسفی در جاهای‌ مورد نیاز نیز امتناع نمی‌ورزد.

روش کار مؤلف چنین است: ابتدا عنوان خطبه یا...را به عربی‌ می‌آورد سپس آن را به فارسی‌ بر می‌گرداند و در استمرار کار،کلمه‌ یا کلمات یا جمله یا جملاتی را می‌آورد،اگر نیاز به یاد آوری صرفی‌ و نحوی آن بود،دریغ نمی‌کند و بعد به ترجمه همراه با شرح می‌پردازد و آن را ادامه می‌دهد.و هر خطبه یا کلام‌ دارای شماره‌ای است که در کل‌ منطبق است با شماره‌های نسخه‌های‌ دیگر نهج البلاغه.

اما در جلد اول از خطبه اول‌ (یک)تا 180 شرح شده است.و در جلد دوم ادامه خطبه‌ها از 181 تا 240 آمده و در ادامه همین مجلد، نامه‌ها و وصایا شرح می‌شود. «حلف 74»که در صفحه 1208 آمده به این علت که قرار داد صلح و همکاری است بین اهل یمن و قبیله‌ ربیعه و آن را امام علی(علیه السلام)نوشته،به‌ عنوان نامه از آن یاد می‌شود.اما آن‌ چه به صورت«کلام»در میان‌ خطبه‌ها مشخص شده،به سبب این‌ که افادات شفاهی مولا علی است- هر چند کوتاه باشد-از ابتدای کار سید رضی در جمع خطبه‌ها قرار گرفته‌اند.

«باب المختار من حکم‌ امیر المومنین(علیه السلام)»که در صفحه‌های‌ 1217 تا 1345 قرار گرفته،حاوی‌ شرح کلمات قصار حکمتها است. اما کار ویراستاران(مصححان):در جلد اول و در ابتدای شرح نواب‌ لاهیجی شرح مقدمه سید رضی را بر نهج البلاغه افزوده‌اند که شارح آن‌ ملا فتح الله کاشانی است(متوفای‌ 988 هـ.ق)بعد گاهی پا نوشتی‌ دارند.اما در پایان جلد دوم در تعلیقات،توضیحاتی برای برخی از واژه‌ها و اصطلاحات و نکات‌ حکمی،فلسفی،کلامی،عرفانی، نجومی،تاریخی،ادبی و عقیدتی‌ آورده‌اند که کاری است مفید فایده‌ برای خواننده و نشانی هر کلام از اضافات و توضیحات خود را کاملا مشخص کرده‌اند.و در همین مجلد برای هر کلام از جلدهای اول و دوم‌ فهرستهایی مجزا برای آیات، احادیث،اعلام و قبایل،جایها و کتابها و ضرب المثلها ترتیب داده‌اند و در انتها کتابشناسی منابع تعلیقات‌ خود را نیز ارائه کرده‌اند.

بد نیست اشاره شود که شارح‌ نهج البلاغه،مفسر قرآن کریم هم بود که از وی تفسیر«تحفه الخاقانی تفسیر القرآن»به یادگار مانده است در 5 مجلد.

 

مظهر ولایت:پژوهشی در زندگانی امیر مؤمنان(علیه السلام)از دامن مادر تا رحلت خاتم(صلی الله علیه و آله)،سید اصغر ناظم زاده قمی،چاپ سوم:1380، تعداد:2000 نسخه،ناشر:بوستان‌ کتاب قم(انتشارات دفتر تبلیغات‌ اسلامی حوزه علمیه قم)

چاپ سوم این کتاب،ویرایش دوم‌ تألیفی است که اول بار در سال 1376 انتشار یافت.در حقیقت«مظهر ولایت»ادامه پژوهشی پیرامون‌ امام علی(علیه السلام)است تا به صورت‌ دانشنامه‌ای در آید.برای رسیدن به این‌ هدف،مؤلف ابتدا«الفصول المائه»را به زبان عربی در آورد و در ادامه آن‌ «تجلی امامت»و«جلوه‌های حکمت» به زبانهای فارسی و انگلیسی وارد و ادامه یافت که«آینه عرفان»نیز در این‌ صف قرار می‌گیرد.

در«مظهر ولایت»خواننده«با چگونگی ولادت،پدر،مادر،اصل و نسب خانوادگی،دوران کودکی و نوجوانی،کیفیت رشد و پرورش، ایمان آوردن به رسول خدا(صلی الله علیه و آله)و همراهی او،هجرت،جنگها، ازدواج،در حجة الوداع،در روز غدیر و در هنگام رحلت پیامبر(صلی الله علیه و آله)»آشنا می‌شود.

 

جلوه‌های حکمت:گزیده‌ موضوعی کلمات امیر مؤمنان علی(علیه السلام) در 225 موضوع،سید اصغر ناظم زاده‌ قمی،چاپ چهارم:1380،تعداد: 2500 نسخه،ناشر:مرکز انتشارات‌ دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم

مؤلف از میان انبوه خطبه‌ها و کلمات قصار امام علی(علیه السلام)،که در مجامع حدیثی مختلف پراکنده است‌ گزیده‌ای موضوعی فراهم آورد تا «محققان و خطیبان»را در کارشان‌ کمک رساند.

کتاب،در 225 باب تدوین گردیده‌ و حاوی 5000 هزار حدیث است که‌ ابواب آن نیز تنظیم الفبایی شده است.

جملات عربی نقل شده از امام‌ علی(علیه السلام)که از مصادر و منابع مختلف‌ عامه و خاصه فراهم آمرده،به زبان‌ فارسی ترجمه شده است.و در پایان‌ کتاب«مصادر روایات»ذیل هر موضوع‌ معرفی گردیده‌اند.عنوان موضوعی‌ برخی از بابها چنین است:بدعت، بغی،تبذیر،تدبیر،توحید،حزن، حسد،حظ،حق،خلاف،دعا، دواء،ذم،رجاء،سر،شر،شرق، ظلم،عداوة،عدل،عمر،عیب، غبن،غی،فکر،قدر،قلب، مشاوره،یقین.

 

تعلیم و تربیت در نهج البلاغه، عبد المجید زهادت،چاپ دوم: 1380،تعداد:2000 نسخه،ناشر: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی‌ حوزه علمیه قم

یکی از منابع اصلی تعلیم و تربیت‌ در اسلام به ویژه در مکتب شیعه،بعد از قرآن کریم و سنت رسول اکرم(صلی الله علیه و آله)، نهج البلاغه امام علی(علیه السلام)است.و تاکنون مقالات و کتابهای زیادی با بهره گیری از این سرچشمه همواره‌ زلال تألیف شده است.آقای زهادت‌ نیز محور کار خویش را برای رهیافتی‌ در باب تعلیم و تربیت همین کتاب‌ شریف قرار داده است.

مؤلف کتابش را به دو بخش«تعلیم‌ و تعلم»و«تربیت»تقسیم کرده و در ذیل‌ بخش اول،فصول دو گانه ارزش علم‌ و آداب تعلیم و تعلم را مورد کاوش قرار داده است.

فضیلت علم،ترغیب و تشویق به‌ فراگیری دانش و نکوهش جهل و نادانی‌ در فصل اول این بخش و علم باید با عمل‌ همراه باشد،نهی از گفتار و کردار بدون‌ علم و آگاهی،چه دانشی سزاوار فراگیری است و وظایف علما در فصل‌ دوم بخش اول مورد مداقه قرار می‌گیرد.

در بخش تربیت،ابتدا مفهوم تربیت‌ از جهات مختلف دنبال می‌شود(فصل‌ اول)و در فصل دوم،محور کار،نامه‌ 31 حضرت علی(علیه السلام)در نهج البلاغه‌ است.مؤلف ابتدا به ذکر مصادر نامه و معرفی شرح‌هایی که بر این نامه‌ نوشته‌اند(8 شرح)می‌پردازد،آن گاه‌ از قول سید رضی(جمع کننده‌ نهج البلاغه)می‌آورد که این نامه«از وصایای آن حضرت است که پس از مراجعت از صفین در محلی به نام‌ حاضرین به فرزندشان حسن بن‌ علی(علیه السلام)نوشته‌اند.»

در ادامه به شرح نامه با توجه به‌ محورهایی که در آن آمده،مانند: شناخت خدای تعالی،بررسی اخبار گذشتگان و پند گرفتن از سرگذشت‌ آنان،دعا و درخواست از خدای‌ تعالی،آمادگی برای مرگ و بعد از آن، سفارش‌هایی درباره خود سازی و تهذیب نفس،وصایایی در مورد زندگی‌ اجتماعی و آداب معاشرت و کسب و تجارت،می‌پردازد.

البته در تمام بخش‌ها و فصول دیگر نیز مؤلف از آیات و روایات بهره گرفته‌ است.

 

نهج البلاغه:سخنان امام‌ علی(علیه السلام)،مترجم:ناصر احمد زاده، چاپ اول:1379،تعداد:5000 نسخه،ناشر:انتشارات اشرفی

احمد زاده،متن کامل نهج البلاغه را که شامل خطبه‌ها(241 عنوان)، نامه‌ها 79 عنوان)و کلمات قصار می‌شود به فارسی برگردانده است. مترجم فقط متن برگردان خود را آورده‌ است و هیچ کدام از خطبه‌ها،نامه‌ها و کلمات قصار،اصل متن عربی را در بر ندارد.مجموع این ترجمه در قطع‌ جیبی در شانزده+704 صفحه چاپ‌ شده است.پایان بخش کتاب تعلیقاتی‌ است که مترجم در موارد مورد نظر آورده است.

 

پرتوی از کلام امام علی(علیه السلام): برگزیده موضوعی غرر الحکم،به‌ کوشش و گزینش:منصور کریمیان، چاپ اول:1379،تعداد:5000 نسخه،ناشر:انتشارات اشرفی

متن کامل«غرر الحکم و درر الکلم»را«ناصح الدین ابو الفتح‌ عبد الواحد بن محمد تمیمی آمدی»که‌ مجموعه‌ای است از کلام امام علی(علیه السلام) و در منابع مختلف ثبت و ضبط شده‌ بود،جمع آوری کرد.وی از دانشمندان قرن پنجم هجری است و با گرد آوری افادات امیر المؤمنین(علیه السلام)که به‌ حدود یازده هزار حدیث کوتاه‌ می‌رسد،مانند سید شریفی رضی، خدمت گرانسنگی به دنیای معرفت و علم کرده است.

آقای منصور کریمیان ضمن انتخاب‌ موضوعی و متناسب با مسائل روز از میان حجم غرر الحکم،ترجمه احادیث‌ را نیز از کار حجت الاسلام سید هاشم‌ رسولی محلاتی برگزیده است.

موضوعات انتخابی نیز بر اساس‌ روش الفبای سامان یافته‌اند.آبرو، آخرت،آسان گرفتن،احسان، اخلاص،اسراف و ولخرجی، امانتداری،امنیت،انتقام،ایثار، بریدن از خویش،بدگویی،پشیمانی، پیری،زدن،تنبلی،تهمت،جوانی، جهاد،حرص،حلال،حیاء و شرم، خواب،خود شناسی،خوردن، خوش گمانی،دنیا،دوزخ،دوری، رشد،ریا،ریاست،زنان،زیاد و کم، زیبایی،سخاوت،سعادت،سلام، سیاست و تدبیر،شب زنده داری، شوخی و هزل،طاعت،عجز و ناتوانی،علی،عمر،غم،غیرت، فرار،فقر،قرض،کبر،کتاب، گریستن،گوش دادن،مدارا،مرگ، میانه روی،نادانی،نماز،نیت،نیکی‌ و احسان،وعده،ولخرجی،هدایت‌ و راهنمایی،یاد خدا،یتیم و یقین از جمله موضوعهایی‌اند که ذیل آنها کلام‌ امام متقین(علیه السلام)آمده است.کتاب دارای‌ قطع جیبی و 459 صفحه است.

 

برنامه زندگی در کلام امام‌ علی(علیه السلام):بیانی کوتاه در شرح خطبه‌ متقین از نهج البلاغه شریف، سید ضیاء الدین صالحی خوانساری، چاپ اول:1379،تعداد، 3000 نسخه،ناشر:بنیاد نهج البلاغه

خطبه متقین در نهج البلاغه،از سخنان پر شور،حماسی و آسمانی‌ علی(علیه السلام)است که در آن هدف رساندن‌ زمینیان به برترین مقام در میان‌ مخلوفات است.این خطبه را امام‌ علی(علیه السلام)،اما متقین،به درخواست‌ همام که از پیروان مخلص علی بود و«مردی عابد،بی‌رغبت به دنیا و اهل سلوک»بیان می‌دارد.

ماجرای پاگیری این خطبه،ادامه‌ و پایان آن شگفت انگیز است و داستان آن را همه می‌دانند.اما درک‌ و هضم معانی و مفاهیم بلند آن از توان اکثر به اتفاق افراد حتی در برترین رده‌های ایمان خارج است و فقط افراد گزیده می‌توانند بار آن را تحمل کنند.به همین دلیل امام در آغاز از پاسخ به درخواست همام که‌ بیان ویژگی‌های متقین است امتناع‌ می‌ورزد،و پس از اصرار،کوتاه‌ سخن می‌گوید اما با پا فشاری سائل‌ آن چه را باید بیان می‌کند که همام‌ در پایان در این بیانات فانی می‌شود و دم در می‌کشد.و مولا علی(علیه السلام) می‌فرماید که من عاقبت کار را مشاهده می‌کردم.

شارح خواسته بیان امام را برای‌ اهل آن از طوایف مختلف فکر، استعداد و اندیشه بازتر کند تا هر ظرفی،مظروفی بیابد.

 

نهج البلاغه پارسی،مترجم: سید جمال الدین دین پرور،ویراستار سیروس صدوقی،چاپ اول: 1379،تعداد:10000 نسخه، ناشر:بنیاد نهج البلاغه

در چند سال اخیر،باب ترجمه‌ نهج البلاغه شریف گرمایی خاص‌ یافت و تاکنون چندین نفر در ظرف‌ سال‌های کمی برگردان خود از متن‌ عربی را به دوستداران امام(علیه السلام) عرضه کرده‌اند که اتفاق خوش یمنی‌ است اما چه خوب است از این‌ ترجمه‌ها ارزیابی همه جانبه صورت‌ گیرد تا نارسایی‌های احتمالی در آینده‌ مرتفع و قوت‌ها،قوام یابد.روشن‌ است که«بنیاد نهج البلاغه»می‌تواند این کار را دنبال کند.

اما مدیر این بنیاد آقای دین پرور نیز در سال 1379 ترجمه خود را به‌ پارسی چاپ و منتشر کرد.وی در مقدمه می‌نویسد:«یکی از اهداف‌ بنیاد،تهیه ترجمه‌ای متین و آهنگین‌ از نهج البلاغه به زبان فارسی بود که‌ محتوا و روح کلام امیر مؤمنان‌ علی(علیه السلام)را با بیانی رسا و آشنای زمان‌ با آمیزه‌ای از بلاغت در دیدگاه نسل‌ معاصر بگذارد تا در آن فضای فرهنگ‌ علوی و دنیای پر شور و جذاب‌ انسانی قرار گیرند و خود را بر اساس‌ آن بسازند.»

در حقیقت با این کلمات به نوعی‌ به بیان روش کار و ویژگی‌های‌ ترجمه‌اش می‌پرداد.و اضافه می‌کند که«پس امانت در ترجمه ایجاب‌ می‌کند کلام امیر المؤمنین‌ علی(علیه السلام)طوری بیان شود که شبهه ایجاد نکند و بر خلاف واقع‌ مطلبی را منعکس نسازد.این جا ترجمه تحت الفظی،رعایت امانت‌ نیست اگر نگوییم خیانت و خلاف‌ حقیقت است.»

و به ویژگی دیگر کارش اشاره‌ دارد:«در هر صورت این قلم ترجمه‌ را،برگردان متن و محتوا بر اساس‌ فرهنگ و ادب پارسی قرار داده است‌ و همه تلاشش بر این بوده که تا حد ممکن به ژرفای کلام امام دست یابد و با استفاده از شروح و دیگر منابع، در ارائه و نمایش کلام امام توفیق پیدا کند.»

این نسخه دارای متن عربی و فارسی(ترجمه آن)است که با مقدمه‌ علامه شریف رضی و برگرد آن آغاز می‌شود.و از خطبه اول درباره‌ آفرینش آسمان و زمین و آدم وارد کلام مولا علی می‌شویم.

آقای دین پرور در سراسر ترجمه‌ خویش از خطبه‌ها،دست نوشته‌ها (نامه‌ها)و سخنان حکمت آمیز و پندهای امیر مؤمنان علی، عنوان‌های فرعی در میان کلام و نوشته قرار داده و به نوعی هر خطبه‌ یا نام را تقسیم موضوعی کرده است. همان طور که برای هر سخن‌ حکمت آمیز آن حضرت نیز عنوان‌ گذاشته است تعداد خطبه‌های این‌ نسخه 239،نامه‌ها 79 و سخنان‌ حکمت آمیز و پند 479 مورد است. و تعلیقات کوتاهی هم باری خطبه‌ها دارد.

 

عدل الهی و عدالت بشری در نهج البلاغه،سید ابراهیم سید علوی،چاپ اول:1379،تعداد 5000 نسخه،ناشر:بنیاد نهج البلاغه

«عدل»از اصول اعتقادی شیعه‌ است و«همان گونه که بر اساس‌ دلایل عقلی و شواهد نقلی به‌ وحدانیت خداوند عقیده داریم،به‌ عدالت و دادگری او و به طور کلّی به‌ حسن عدل و داد و قبح ظلم و بیداد نیز معتقدیم.»

و معتقدیم:«عدل الهی در همه‌ شئون وجود و در تمام مراحل‌ هستی،تجلی دارد؛اعم از عالم‌ تکوین و خلقت یا در تعالیم، مقررات و قوانین تشریعی و وضعی.»

به هر حال،یکی از نمونه‌ شاخص عدالت در عالم هستی به‌ ویژه در میان انسان‌ها امام علی(علیه السلام) است که نمودی از عدل الهی را در رفتار فردی و جمعی خود،در هنگام‌ حکومت و در رفتار با پدیده‌های‌ هستی به طور کلی در بر دارد.مؤلف‌ محترم در این اثر تلاش می‌ورزد تا «عدل الهی و عدالت بشری را از دیدگاه نهج البلاغه مولای متقیان‌ علی(علیه السلام)به مثابه درسی از اصول دین‌ پی بگیرد.»

نویسنده در مقدمه می‌گوید:«ما در این بحث کلامی و عقیدتی، شیوه‌ای نو پیش گرفتیم و عدل الهی‌ را به عدالت بشری ربط داده و از آن‌ روزنه‌ای به این گشوده‌ایم و از طریق‌ معرفت ذات ذو الجلال به حیات‌ کامل انسانی در این دنیا،که زمینه‌ کمال و حیات ابدی او را فراهم‌ می‌آورد،بابی می‌گشاییم.»

علاوه بر مقدمه که بحثی است‌ مؤجز درباره خیر محض بودن‌ خداوند و منزلت تکلیف انسان،در فصل اول«عدل الهی»را با موضوعهای:مفهوم عدل،عموم‌ عدل،عدل و آزمایش،عدل‌ محض،عدل و رزق،عدل،حق، وظیفه،عدل و استحقاق،عدل و محشر،عدل و فضل،انتقام از ظلم‌ و دعا در حق رسول(صلی الله علیه و آله)پی می‌گیرد و در فصل«عدالت بشری»،ضمن‌ تعریف عدالت و این که عدالت پایه‌ ایمان است به بحث درباره عدالت و زمامداری و مسائل اطراف آن با استفاده از کلام امام علی(علیه السلام)در نهج البلاغه می‌پردازد و سرانجام‌ ضمن گریزی به عدل‌ محمدی(صلی الله علیه و آله)،تصویری از«سیمای‌ عدل مهدی(عجل الله تعالی فرجه)»به دست‌ می‌دهد.

 

حکمت اصول سیاسی اسلام: ترجمه و تفسیر فرمان مبارک علی(علیه السلام) به مالک اشتر،ترجمه و تألیف: علامه محمد تقی جعفری،چاپ‌ سوم:1369،تعداد: 5000 نسخه،ناشر:بنیاد نهج البلاغه

فرمان امام علی(علیه السلام)به مالک اشتر نخعی هنگامی که او را برای‌ فرمانداری ولایت مصر می‌فرستد، به عنوان منشور حکومت و فرمانروایی معروف است و تاکنون به‌ صورتهای گوناگون منتشر شده است‌ و بسیاری از همین فرمان،اصول‌ حاکمیت اسلامی،وظایف حکومت‌ در قبال مردم،مردم نسبت به‌ حکومت،ویژگیهای حاکم،مبانی‌ سازندگی،جنگ،صلح و تجارت‌ و اقتصاد و...را از آن استخراج‌ کرده‌اند.

اما مرحوم استاد علامه جعفری‌ که در نهج البلاغه شناسی اشتهار دارد و ترجمه و شرح و تفسیر وی از این‌ کتاب معرف حضور همگان است در این تألیف تلاش می‌ورزد تا نشان دهد که«محتویات این فرمان،اختصاصی‌ به جامعه مصر آن دوران ندارد،بلکه‌ بدان جهت که موضوع مدیریت در این فرمان انسان با تمامی استعدادها و امکانات و ابعادی است که در دو حوزه فردی و جمعی و در هر منطقه‌ «آن چنان که هست»و«آن چنان که‌ باید»مطرح است،لذا به طور جمعی‌ می‌توان گفت:«فرمان مبارک طرق‌ مدیریت همه انسانها را در همه شرایط و موقعیتها و همه دورانها ارائه‌ می‌نماید.»

اما کتاب با متن کامل فرمان به‌ عربی آغاز می‌شود و سپس برگردان‌ فارسی آن می‌آید و در ادامه کار این‌ فرمان را در چهارده قسمت تفسیر می‌کند که عنوانهای اصلی آن چنین‌ است:تعریف سیاست و نظری بر تاریخ سیاسی و بر شمردن پنجاه درد بی‌درمان به عنوان نمونه‌ای از ناتوانی‌ سیاستها و سیاستمداران معمولی از مدیریت حیات معقول انسانها، ضرورت اشتراک همه افراد جامعه در تنظیم حیات اجتماعی،مبادی تحقیق‌ در فرمان مبارک،دستور مؤکد امام‌ به«خود سازی»مالک اشتر،صفات‌ کمالیه انسانی زمامدار اسلامی در ارتباط با مردم جامعه و وظایف او، شرایط فقهی زمامدار از دیدگاه‌ اسلام،توضیحی درباره حاکمیت‌ خداوندی و سازگاری آن با حکومت‌ مردم بر مردم،تساوی مردم جامعه در فرمان مبارک،نوع رابطه زمامدار اسلامی با مردم جامعه،طبقات مردم‌ در جامعه(نهادها و سازمانها)، تحقیق و بررسی هر یک از طبقات‌ (نهادها و سازمانها)،صلح و اهمیت‌ آن،زمامدار اسلامی باید به‌ معاهده‌ای که می‌بندد(حتی با دشمنان)وفادار باشد و سرانجام، تحلیل سخنان امام(علیه السلام)درباره قوانین‌ و اصول مربوط به تعهد.

فهرستهای مآخذ و مدارک و اعلام و اشخاص نیز پایان بخش این‌ کتاب 551 صفحه‌ای است.

 

المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه،محمد دشتی، سید کاظم محمدی،چاپ هفدهم: 1378،تعداد:3000 نسخه، ناشر:نشر مؤسسه تحقیقاتی‌ امیر المؤمنین(علیه السلام)

معجم نویسان نهج البلاغه در این‌ کار با هدف محصور نکردن‌ نهج البلاغه در موضوعات خاص و این که گنجایش موضوعات جدید در علوم و نیازهای فکری و اجتماعی‌ روز را داشته باشد و فقط کاشف‌ الفاظ نباشد،ماده مورد نظر سهل الوصول باشد،محققان و پژوهشگران داخلی و خارجی و شیعه‌ و سنی بتوانند از آن استفاده کنند، «المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه»خود را ساماندهی و تنظیم کرده‌اند.

از مزایای این اثر؛یکی متنی از نهج البلاغه را شماره گذاری و همراه‌ با معجم چاپ کردند تا یابنده به آسانی‌ به مقصد برسد و اختلاف نسخ وقتش‌ را نگیرد.اختلاف نسخ هم در آن‌ مشخص و میزان تکرار یک ماده نیز تعیین شده است.مؤلفان به حذف‌ الفاظ و حروفی که نقش مهمی در مسائل و موضوعات نداشتند، پرداختند و از تکرار عبارات مشابه هم‌ اجتناب به عمل آمد.و متن‌ معجم المفهرس دارای عبارات تمام‌ و کامل است،و دیگر این که تمام‌ مخاطبان در نهج البلاغه نیز مشخص‌ شده‌اند.

اما در جدول اختلاف النسخ‌ چاپ شده،نسخ صبحی صالح، فیض الاسلام،ابن میثم،فی ظلال، خوئی،ابن ابی الحدید،محمد عبده،ملا فتح الله کاشانی و ملا صالح مورد نظر است که در جداول صفحه 507 تا 530 آمده‌ است.

مزیت اصلی این اثر،همراه بودن‌ متن عربی و برگردان فارسی‌ نهج البلاغه با معجم المفهرس‌ کاملش است.

 

نهج البلاغه،مترجم:ناهید آقا میرزایی،ویراستار:غلامحسین‌ اعرابی،چاپ اول،1379،تعداد: 5000 نسخه،ناشر:انتشارات بهزاد

این ترجمه به نظر می‌رسد که تنها ترجمه‌ای کامل از نهج البلاغه است‌ که توسط خانمی شیفته امام علی(علیه السلام) به فارسی بر گردانیده شده است.و این اثر را به فال نیک می‌گیریم تا به‌ خواست و یاری خداوند،بانوان با صلاحیت مسلمان در این راه قدمهای‌ تازه‌ای بر دارند.این ترجمه فارسی، متن عربی را نیز در صفحه مقابل خود دارد و مانند اکثر ترجمه‌ها با مقدمه‌ جمع آوری کننده این اثر آغاز می‌شود و با فهرست خطبه‌ها(241)،نامه‌ها (79)و کلمات قصار(480)،آیات‌ قرآن کریم،احادیث و اعلام پایان‌ می‌یابد.

 

قرآن در نهج البلاغه،مؤلف: محمد تقی مصباح یزدی،نگارش: احمد محمدی،چاپ اول:زمستان‌ 1379،تعداد:3000 نسخه، ناشر:انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)،

«آن چه در نوشتار آمده، جلوه‌هایی از حقیقت قرآن از دیدگاه‌ نهج البلاغه و از زبان خود قرآن کریم‌ است و خواننده،قرآن را از منظر امیر مؤمنان(علیه السلام)می‌شناسد و با عظمت‌ آن آشنا می‌شود.همچنین در این اثر به طرح پاره‌ای از شبهاتی که از جانب‌ برخی معاندان مطرح می‌شود و پاسخ‌ آنها،پرداخته می‌شود.در خاتمه نیز از زبان قرآن ناطق،علی(علیه السلام)،علل و انگیزه‌های شیطانی این گونه شبهه‌ها بیان می‌گردد.»و اصل مطالب و مفاد کتاب مجموعه چند سخنرانی است‌ که آقای مصباح در ماه رمضان دو سال‌ 77 و 78 در قم ایراد کردند.

این کتاب در سه فصل؛جایگاه‌ قرآن در جامعه دینی،فهم و تفسیر قرآن و قرآن و تهاجم فرهنگی تدوین‌ شده و ذیل هر فصل مباحث متعددی‌ در ارتباط با عنوان فصل مطرح‌ گردیده است.

 

منهاج الولایه فی شرح‌ نهج البلاغه(در 2 جلد)،ملا عبد الباقی صوفی تبریزی،تصحیح و تحقیق:حبیب الله عظیمی،چاپ‌ اول:1378،تعداد:2000 نسخه،ناشر:آینه میراث

عبد الباقی صوفی تبریزی(متوفا به سال 1029 هجری قمری) متخلص به«باقی»و ملقب به‌ «دانشمند»،معاصر شاه عباس‌ صفوی بود و در شعر و ادب و فلسفه‌ و تصوف و نوشتن خطوط نسخ و ثلث معروفیت داشت این«دانشمند» علاوه بر داشتن دیوان شعر و شرح‌ نهج البلاغه،شرحی بر صحیفه‌ سجادیه و تفسیری از قرآن کریم نیز از خود به یادگار گذاشته است.

وی در شرح نهج البلاغه،مشی‌ فلسفی-عرفانی را در پیش گرفته و آن را به سخنان عارفان مستند کرده و از اشعار شاعران عارف مانند مولانا جلا الدین محمد بلخی،عطار نیشابوری و شیخ محمود شبستری‌ استشهاد آورده است.

«عبد الباقی،مطالب نهج البلاغه‌ را در دوازده موضوع به شرح و تفسیر کشانده و هر یک را بابی خاص قرار داده است.وی در هر باب از شرح‌ خود،خطبه‌هایی از نهج البلاغه در آن موضوع-و در موارد کمی نیز کلمات قصار و نامه‌های حضرت‌ امیر-را انتخاب کرده و در ابواب‌ کتاب،پس از بیان عبارت کوتاه یا چند عبارت از خطبه مذکور به شرح‌ و تفسیر آن پرداخته است.»

در جلد اول کتاب مصحح محترم‌ ضمن بیان چگونگی تدوین و شروح‌ نهج البلاغه و اشاره به برخی شروح‌ عربی و فارسی این اثر عظیم، پیرامون اثر عبد الباقی صوفی، مباحث مبسوطی را مطرح می‌کنند که‌ برای اطلاع خواننده مفید است؛از جمله شرح احوال و آثار شارح، شیوه کارش در این اثر و همین طور روش کار مصحح آمده است.

اما جلد اول چهار باب دارد و در آن خطبه‌های 49,152,65، 163,186,101(در باب اول)،

و خطبه‌ها 72,161,195، 178,185,213,89,95، 96,94,108,116,106، 152,198,147,154,4، 239 و 2(در باب دوم)و در باب‌ سوم حکمت 147 و خطبه‌های‌ 189,109,120 93 و 91 مطابق‌ موضوع هر باب تفسیر شده‌اند.باب‌ اول«فی تحمید الله تعالی و توحید ذاته»،باب دوم در فی نعت‌ رسول الله و خصائص آله»،و باب‌ سوم«فی العلم و الهدی و الدین و اوصاف اصناف العلماء»نام دارد.

و بقیه نیز در جلد دوم آمده است:

 

نهج البلاغه منظوم،شاعر: محمد حسین سلطانی،چاپ اول: تیر ماه 1379،تعداد:5000 نسخه،ناشر:انتشارات به آفرین- انتشارات امیر صبا.

سلطانی سعی خود را بر این نکته‌ مبذول داشته که خطبه‌ها،نامه‌ها و کلمات حکمت آمیز علی مرتضی(علیه السلام) را در قالب ویژه نظم بریزد این کار گر چه پسندیده و وقت گیر است اما به دلیل محدودیتهایی به ویژه در خطبه‌ها و نامه‌های بلند نمی‌تواند با موفقیت جدی قرین باشد.در قالب‌ شعر ریختن نهج البلاغه بیشتر در خطبه‌ها و نامه‌های کوتاه به ویژه در کلمات قصار امیدوار کننده‌تر است. به هر حال این تجربه نیز مشکور باد.

 

نهج البلاغه،مترجم:دکتر سید جعفر شهیدی،چاپ‌ ا و ل:8 6 3 1، تعداد:10000 نسخه،ناشر: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی

ترجمه دکتر شهیدی از نهج البلاغه،در نوع خود منحصر به‌ فرد است؛زیرا تلاش کرده،تا ظرافتهای ادبی به کار رفته در اصل‌ کتاب را تا حد امکان به فارسی روان‌ معادل یابی کند،به ویژه وزن و آهنگ‌ منتج از سجع را مراعات کند و بدین‌ ترتیب شمه‌ای از لطافت و زیبایی‌ کلام مؤلانا امیر المؤمنین(علیه السلام)را به‌ خواننده فارسی منتقل کند و حلاوت‌ آن را به وی بچشاند.همین روش، مترجم را موظف به آوردن جملات‌ کوتاه و گویا کرده تا به جملات عربی‌ نزدیک و در همان حال از حشو و اضافات در فارسی بری باشد و از نزدیک شدن به شرح نیز اجتناب‌ ورزد.این روش در برگردان تمام‌ خطبه‌ها،نامه‌ها و کلمات‌ حکمت آمیز(کلمات قصار)به کار گرفته شده است.

اما کتاب افزون بر توضیح ناشر، مقدمه مترجم،استاد شهیدی،را نیز بر پیشانی دارد که در آن ضمن به‌ دست دادن تعریفی از بلاغت و آوردن سخنان بزرگان ادب عربی‌ درباره اوج بلاغت امام علی(علیه السلام)در نهج البلاغه،به چگونگی کار ترجمه‌ این اثر،روش خویش در بر گردان آن‌ به فارسی،و این که اساس کارش در ترجمه،نهج البلاغه‌ای است که‌ «محمد عبده»مصری آن را تصحیح‌ کرده است.

سپس مقدمه سید شریف رضی، گرد آورنده نهج البلاغه به عربی و برگردان پارسی آن آورده می‌شود.

در ادامه ابتدا 241 خطبه،بعد 79 نامه و آن گاه 480 کلمه قصیر می‌آید؛بدین صورت که رو به روی‌ متن عربی،برگردان فارسی نهاده‌ شده است.

در پایان نیز تعلیقات شامل؛ تعلیقات خطبه‌ها(از ص 448 تا ص 512)تعلیقات نامه‌ها(از ص 513 تا ص 536)و تعلیقات‌ کلمات قصار(از ص 537 تا 551) آمده است.

فهرستا را نیز در پی تعلیقات‌ تدوین کرده است:فهرست عناوین‌ و شماره‌های خطبه‌ها و نامه‌ها، فهرست موضوعی خطبه‌ها،نامه‌ها و کلمات قصار،فهرست آیات، احادیث،اشعار عربی و فارسی و فهرست نام اشخاص،قبیله‌ها و مذاهب.ترجمه نهج البلاغه دکتر سید جعفر شهیدی 596 صفحه‌ دارد؛نکته خاصی را که در پایان باید یاد آوری کرد؛مترجم به دلیل تقید به‌ رعایت صناعات ادبی به ویژه سجع‌ و این که ملتزم است تا برابر نهاده‌های‌ فارسی را برای کلمات عربی‌ برگزیند،گاهی ناچار است از واژه‌های مهجور و کلمات به نسبت‌ ناآشنا و قدیمی بهره گیرد.که برای‌ همگان معانی و مفاهیم آنها روشن‌ نیست.

 

امام علی صدای عدالت‌ انسانیت،جرج جرداق

«جرج سجعان جرداق»مسیحی‌ لبنانی است.وی به همان اندازه در کشورهای عربی معروف است که در ایران.اما اشتهار وی در ایران فقط یک دلیل ویژه دارد؛رویکرد وی به‌ علی بن ابیطالب(علیه السلام)و نوشتن کتابی‌ درباره علی(علیه السلام).نوشتن این اثر که به‌ عربی نام آن را«الامام علی،صوت‌ العدالة الانسانیة»نهاد نامش را در سراسر جهان زبانزد کرد.البته این‌ زمانی بود که خلاصه‌ای از کتابی را که بعدا مشروحش را به نگارش‌ در آورد،چاپ کرد و بلافاصله به‌ زبانهای مختلفی ترجمه و انتشار یافت.

کتاب کامل وی با همین عنوان به‌ زبان عربی و در پنج جلد بزرگ و در بیش از 1300 صفحه با عنوانهای ذیل‌ به علاقمندان عرضه گردید؛علی و حقوق بشر،علی و انقلاب فرانسه، علی و سقراط،علی و عصر او و علی و ملیت عربی.

انصاف باید داد که کار جرداق‌ مسیحی اهل لبنان،اساسا نمی‌تواند در راستای کار مستشرقین مورد ارزیابی قرار گیرد،زیرا محتوای‌ کتاب نشان می‌دهد که جرج جرداق‌ از عمق جان به آن چه نگاشته اعتقاد دارد.گر چه این سخن به مفهوم‌ وجود برخی اما و اگرها در کلیت‌ اثرش از سوی یک مسلمان به ویژه‌ شیعه نیست،اما مباحث و موضعها و نوع استدلالها و شیوه نگارش و نحوه استنتاجهای وی بسیار تازه‌ می‌نماید و هرگز بوی تعصب و نگاه‌ خاص از آن دریافت نمی‌شود.به‌ علت همین دیدگاه منصفانه و عالمانه‌ است که بزرگان شیعه مانند آیت الله‌ شرف الدین و آیت الله العظمی‌ بروجردی،آیت الله سید محسن‌ حکیم و...به تحسین او برخاستند و کارش را نه تنها تأیید که تکریم‌ کردند.

در ایران اول بار«سید هادی‌ خسرو شاهی»به صرافت بر گردان آن‌ به فارسی افتاد و جلد اول در شهریور ماه سال 1344 با عنوان اصلی«امام‌ علی صدای عدالت انسانیت»منتشر شد.

و البته طی نامه‌ای که به مؤلف‌ اجازه ترجمه هر پنج جلد را دریافت‌ کرد.مؤلف درباره این تألیف که در ترجمه جلد اول فارسی از آن به‌ عنوان«گفتار مؤلف»یاد شده و تاریخ پای آن چنین است:«بیروت 1 آذر 1958 میلادی»می‌نویسد:«ما کوشش کرده‌ایم که این کتاب شامل‌ نظریات جدیدی درباره عصر علی و همچنین نظریات نوین و وسیعی در مورد عظمت و شخصیت وی باشد. و آن گاه به آن چه که تاریخ انسانیت‌ درباره مفهوم و معنی،انسان،دارد توجه کاملی نموده‌ایم و در حدود امکان خودمان مفهوم انسان در نزد علی بن ابی طالب را با مقایسه و مقابله بین او و متفکران قرون از بعضی جنبه‌ها،توضیح دهیم و همچنین مقایسه‌ای بین اصول و

مبانی عمومی علی و مبادی و اصول‌ انقلاب بزرگ معروف به انقلاب‌ فرانسه به عمل آوریم.»

باز بحثهای جالبی است که به‌ طور کلی درباره علی و سقراط به‌ تجزیه و تحلیل می‌پردازد و«آن گاه‌ این دو مرد را در فلسفه و اخلاق و شؤون دیگر انسانی مورد مقایسه قرار می‌دهد.»

«و بحث دیگری است که روشن‌ می‌سازد علی با تمام وجود خود، قسمت بزرگی از عدالت عمومی‌ جهان هستی را نشان می‌دهد و ممثل‌ می‌سازد.»

دغدغه دیگر وی نشان دادن‌ «مقدار وحدت و هماهنگی در شخصیت علی بن ابن طالب است که‌ بدون آن هیچ بحثی صحیح نبوده و هیچ فکری منطقی نخواهد بود و ما درباره وحدت و هماهنگی این‌ شخصیت،چیزهایی دریافته‌ایم که‌ موجب شگفتی و اعجاب می‌شود.»

بحثهای دیگر جرداق در این دوره‌ از تألیفش عبارتند از«معنی تشیع در تاریخ عربی»،«تأثیر علی در ادبیات‌ عربی،در خلال قرون میانه»، «بررسی مخصوصی است تحت‌ عنوان:امام علی و ملیت عربی» یاد آوری این نکات لازم است که‌ آقای خسرو شاهی جلدهای اول، دوم(علی و حقوق بشر)،سوم‌ (علی و اعلامیه جهانی حقوق بشر) و چهارم(علی و حقوق بشر)را به‌ فارسی منتشر کرد.اما جلد پنجم به‌ ترجمه«مصطفی زمانی»منتشر شد و ذیل عنوان«امام علی(علیه السلام)صدای‌ عدالت انسانیت،جلد پنجم،علی‌ و حوادث عصر خود»انتشار یافت.

دکتر«احمد بهشتی»در تیر ماه‌ سال 1351 جلد آخر را با عنوان‌ «امام علی(علیه السلام)صدای عدالت‌ انسانیت،جلد ششم،علی و قومیت عربی»به بازار کتاب عرضه‌ داشت.بنابر این پنج جلد تألیف‌ عربی در قالب شش جلد در ایران نشر یافت و با استقبال بسیار زیاد روبه‌رو شد.و در پایان جلد ششم،فصلی‌ باز شده و در آن آرای عده‌ای‌ از صاحب نظران و دانشمندان ایرانی‌ و غیر ایرانی درباره این کتاب آمده‌ است.

فصل ما قبل پایانی جلد ششم‌ اختصاص دارد به موضوع«اروپائیان‌ و امام»که در آن ضمن آوردن دیدگاه‌ برخی از دانشمندان و شرق شناسان‌ غربی درباره امام علی(علیه السلام)به نقد آرای‌ «لامنس»درباره امام علی(علیه السلام)و معاویه می‌پردازد که خواندنی است‌ و نوع نگاه و برداشت برخی‌ از شرق شناسان را افشا می‌کند.

متأسفانه این مجموعه‌ گرانسنگ،سالهای درازی است که‌ تجدید چاپ نشده تا نسل جدید و جدیدتر از محتوای غنی آن بهره‌مند گردد.تجدد چاپ این اثر ضرورتی‌ است که با آن به اجر اخروی و مزد دنیاوی خود خواهد رسید.

 

امام علی ابن ابی طالب(علیه السلام)، عبد الفتاح عبد المقصود،مترجم: محمد مهدی جعفری

مرحوم حضرت آیت الله‌ سید محمود طالقانی در مقدمه اولین‌ چاپ اول جلد آن به تاریخ«ماه‌ رجب 1376 مطابق بهمن 35»چنین‌ نوشته است:«در این کتاب نویسنده‌ توانا و محقق(عبد الفتاح‌ عبد المقصود)با بصیرت نافذی که‌ دارد تا توانسته(مطابق نامش)درهای‌ نوینی از تحقیق گشوده خود و دیگران‌ را به هدف و مقصودی که دارد رسانیده با قلم آزادش پرده‌های ابهام‌ را از میان برداشته پر ارزشترین وظیفه‌ خدمت به جامعه اسلامی را انجام‌ داده است.»

یادآور می‌شود که مرحوم آیت الله‌ طالقانی،مترجم جلد اول این‌ مجموعه به زبان فارسی است که از آن به عنوان«تاریخ تحلیلی نیم قرن‌ اول اسلام»نیز یاد می‌کنند.ادامه کار ترجمه را به سفارش آیت الله‌ طالقانی،دکتر«سید محمد مهدی‌ جعفری»بر عهده گرفت و این اثر نویسنده منصف و مطلع و مورخ‌ مصری در هشت جلد به دست‌ فارسی زبانان رسید.این مجموعه به‌ زبان اصلی نیز دارای نه مجلد و 2200 صفحه است.و«فاصله‌ زمانی جلد اول تا جلد نهم حدود بیست و چهار است».

عبد الفتاح عبد المقصود،با آن که‌ سنّی مذهب است و در جاهایی،نه‌ دفاع که به توجیه برخی اعمال خلفا قبل از امیر المؤمنین می‌پردازد،اما به حقیقت وجودی تابناک امام‌ علی(علیه السلام)در کل اثر اعتراف می‌کند و این اعتراف نهفته با آن توجیه تفاوت‌ اساسی دارد.

و خوب است در این جا بخشی‌ از نوشته علامه امینی را که مترجم‌ محترم در مقدمه ترجمه‌اش آورده، بیاوریم«...و اما استاد عبد الفتاح‌ عبد المقصود با تلاش و کوششی‌ پیگیر و طاقت فرسا،گوهرهای‌ حقیقت را از اقیانوس بی‌انتهای‌ شائبه‌ها بیرون آورده است.تنها اشکال این کتاب نداشتن مأخذ و منبع حقایق است و اگر آن بیانات‌ روشن و نظرات استوار و درست را با ذکر مآخذ و منابع زینت‌ می‌بخشید،کتابش بهترین نمونه‌ افکار و اندیشه‌های همه جانبه‌ می‌گردید...با وجود این، تلاشهای کنونیش نیز شایان سپاسی‌ بی‌همتا و شکری جزیل است.»

اما ترجمه کتاب که نتیجه نحوه‌ نگارش استادانه و ادیبانه مؤلف‌ است،بسیار خواندنی است.زیرا صرف داستان تاریخی و استنادات‌ خشک یک مورخ نیست،بلکه‌ پرداخت استادانه و ادیبانه و تحلیل‌ روشنگرانه دقیق همراه با وصفهای‌ جالب و جذاب خواننده را مشتاق‌ آغاز خواندن اول و پایان بردن آن در جلد هشتم در فرصت مشخص‌ می‌کند.

به هر حال این مجموعه هشت‌ جلدی که تاکنون چندین بار چاپ‌ شده است ذیل عنوان کلی،هر جلد دارای عنوانهای خاصی است که به‌ یک برهه زمانی یا وقایع تاریخی‌ دوران امام علی(علیه السلام)می‌پردازد.

جلد اول:طلوع خورشید (زندگی امام علی(علیه السلام)در زمان پیغمبر خدا(صلی الله علیه و آله)تا رحلت آن حضرت، چگونگی خلافت ابو بکر،عمر تا وقتی که عثمان خلیفه می‌شود.) جلد دوم؛روزگار عثمان(که به‌ بررسی شیوه زمامداری عثمان، دوره انقلاب و قتل عثمان و بیعت‌ مردم با علی می‌پردازد.)

جلد سوم؛فاجعه جمل(به‌ عوامل بروز این فاجعه،صحنه‌های‌ جنگ و به مسائل پس از فرو نشستن‌ آتش نبرد توجه دارد.)

جلد چهارم،واقعه صفین‌ (حادثه صفین را با تمام جزئیات‌ تجزیه و تحلیل می‌کند.)جلد پنجم،بازی حکمیت(عنوان بندی‌ کتاب چنین است:قرآنها بر سر نیزه، حکم احمق،پیمان نامه حکمیت، حروراء(جایی است که مخالفان امام‌ از وی جدا و به آن جا می‌روند).

جلد ششم؛غوغای نهروان‌ (بررسی همه جانبه بلوای خوارج، تا پایان جنگ نهروان،به همراه‌ تحلیل علل آشوب در مصر و شهادت محمد بن ابی بکر و توطئه‌ معاویه در بصره موضوع کار این جلد است)

جلد هفتم:نظام برابری«در این‌ جلد نویسنده کوشیده است تا درباره‌ نظام برابری بی‌نظیری که در برنامه‌ امام بود و اجرا کرد،شیوه روی کار آمدن امام برای اداره امور آن مردم و بالاخره در مورد تاریخ شناسی و آینده نگری امام،از دیدگاههای‌ مختلف بحث کند.»

جلد هشتم؛غروب خورشید(این‌ جلد عمدتا به دسیسه‌های معاویه و سپاه شام علیه علی و حکومت عادلانه‌ او اختصاص دارد.که از جمله‌ ماجرای تأسف انگیز حمل به انبار است و کتاب با شرح و تحلیل شهادت‌ امام علی(علیه السلام)هنگامی که بانگ نماز بر لب دارد،پایان می‌یابد.)خوشبختانه‌ جلد هشتم مزین به زندگی نامه مؤلف‌ اثر شده است.

 

منبع : کیهان فرهنگی آذر 1380 شماره 182

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن