یکشنبه, 19 مرداد 1393 ساعت 10:00
خواندن 1738 دفعه

مهرورزی به اهل بیت علیهم السلام ازدیدگاه قرآن وسنّت - عباسعلی مردی

مهرورزی به اهل بیت علیهم السلام ازدیدگاه قرآن وسنّت، نگاهی به تفسیر آیۀ مودّت، آیت الله سید علی حسینی میلانی، انتشارات الحقایق، چاپ دوم، 1390، قم.

یکی از آیاتی که شیعه برای امامت امیر المؤمنین علیه السلام بدان استناد می کند آیۀ مودّت است: «قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فيها حُسْنًا إِنَّ الله غَفُورٌ شَكُورٌ؛ بگو: من هيچ گونه اجر و پاداشى از شما بر اين دعوت درخواست نمى كنم جز دوست داشتن نزديكانم».

چرا که در روایات بی شماری رسول خدا صلی الله علیه وآله منظور از قربی را نزدیکان خویش یعنی علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام معرفی کرده است.

از آنجایی که برخی از علمای اهل سنت از جمله ابن تیمیه با تشکیک در شمول « في القربی» تلاش می کنند دلالت این آیه را فراتر از اهل بیت علیهم السلام نشان دهند؛ برخی از علمای شیعه در تفسیر آیۀ مودت با استناد به منابع اهل سنت به امثال وی پاسخ گفته اند.

یکی از کتابهایی که در تفسیر این آیه و احادیث آن نگاشته شده اثر آیت الله سید علی حسینی میلانی است. ویژگی کتاب ایشان استناد به منابع اهل سنت در بررسی سند و توضیح واژگانی این آیه است.

ایشان کتابش را در پنج بخش تنظیم کرده اند:

در نخستین بخش به توضیح معنای «قربی» از دیدگاه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله پرداخته و با توجه به روایات پیشوایان حدیث و تفسیر آن را نزدیکان رسول خدا یعنی علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام شناسانده اند.

وی این معنا را بر اساس روایات روایت بخاری، مسلم، احمد بن حنبل، ترمذی، طبری، هیثم بن کلیب، طبرانی، حاکم نیشابوری و ... بیان کرده است.

نویسنده همچنین اسامی 24 تن از صحابه و تابعانی که این روایت را نقل کرده اند برشمرده و در ادامه به نام 56 تن از پیشوایان تفسیر و حدیث که این روایت را در کتابهای خود نقل کرده اند اشاره کرده و متن حدیث را از کتب معتبر نزد اهل سنت نقل کرده است.

شایان ذکر است که امام حسن علیه السلام در خطبه ای به این آیه استناد کرده و مصداق قربی را مشخص نموده اند؛ اما برخی از علمای اهل سنت بخشهایی از خطبه را گزینش و نقل کرده اند، غافل از اینکه تمام خطبه را همگنان آنان نقل نموده اند.

بخش دوم به بررسی و تصحیح سندهای روایات آیه مودّت می پردازد.

نویسنده معتقد است روايت هايى كه بيان گر گفتار حق هستند و در كتاب هاى اهل سنّت روايت شده اند، بنا بر آراء و ديدگاه رجالى آن ها به سه دسته تقسيم مى شوند:

1- روايت هايى كه به صحّت آن ها اتفاق نظر دارند مثل حديث طاووس، از سعيد بن جبير، از ابن عباس؛

2- روايت هايى كه در اين باب محدّثان نقل كرده اند و درباره سند آن اظهار نظر نكرده اند و حتى پيرامون آن هيچ سخنى به ميان نياورده اند؛ بلكه مى توان فهميد كه گريزى جز اعتراف به اعتبار اين روايت ها نيافته اند؛ مانند روايت هايى كه در آن ها مطرح شده كه عدّه اى از پيامبر خدا صلى الله عليه وآله در قبال دعوتش درخواست اجر كردند... و خطبه امام حسن عليه السلام پس از شهادت پدر بزرگوارشان و هم چنين سخنان امام سجاد عليه السلام در شام و مواردى ديگر از اين قبيل.

3- روايت هايى كه در اين زمينه مطرح شده و درباره سند آن ها اظهار نظر شده است.

سپس می افزاید که آنچه كه در صدد بررسى و بحث پيرامون آن هستيم روايت هاى دسته سوم است. ما به طور مفصل در شرح حال راويانى كه در اين روايت ها تضعيف شده اند با تكيه بر سخنان بزرگان جرح و تعديل اهل سنّت، سخن خواهيم گفت تا روشن شود كه همه ادعاهاى آنان بى اعتبار و مردود است.

از همین رو در ادامه به بررسی شخصیت رجالی چهار تن از راویانی که در سندهای این احادیث آمده اند (یعنی یزید بن ابی زیاد، حسین اشقر، قیس بن ربیع و حرب بن حسن طحّان) می پردازد.

بخش سوم به رد شبهه های مخالفان حدیث مودت می پردازد. در این بخش به رد شبهۀ ابن تیمیه که در سه محور زیر مطرح شده پاسخ می دهد:

 الف) مکی بودن سوره شورا و نبود حسنین علیهما السلام هنگام نزول آیه؛ ب) پیامبر برای رسالتش درخواست اجر نکرد؛ ج) چرا آیه به جای « إلاّ المودّة في القربی» نفرمود: «إلاّ المودّة للقربی»؟

نویسنده بیان می کند که سورۀ شورا مکی است اما به شهادت بسیاری از مفسرین چندین آیۀ آن مدنی است که آیۀ مودت از آن جمله است.

در پاسخ به محور دوم شبهه، ضمن بررسی درخواست اجر و پاداش برای رسالت در آیات مختلف چنین بیان می کند:

اگر اين آيات با دقت بررسى گردد، روشن مى شود كه آيه هايى كه دربارۀ پيامبر ما صلى الله عليه وآله آمده بر چهار گونه است:

1- آياتى كه به عدم درخواست اجر مربوط مى شود؛

2- آياتى كه شامل درخواست اجر مى شود، ولى با واژه «لكم».

3- آياتى كه شامل عدم درخواست اجر مى شود و از طرفى درخواست «گزينش راهى به سوى خدا» از روى اختيار مى شود.

4- آياتى كه شامل درخواست اجر است و آن همان مودّت و مهرورزى به خويشاوندان است.

سپس با اشاره به اینکه تنافی میان آيه ها وجود ندارد می گوید:

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله در قبال تبليغ رسالت خويش از مردم اجر و پاداشى درخواست نكرد و فقط به آن ها فرمود: «در اين باره راهى به سوى خدا برگزينيد» و آن «وظيفه شماست» و اين وظيفه جز با مودّت و مهرورزى به اهل بيت عليهم السلام محقق نمى شود؛ از اين رو در روايتى از اهل بيت عليهم السلام آمده است كه فرمودند: «نحن السبيل؛ ما همان راه برگزيده شده هستيم».

نویسنده در محور سوم با استناد به سخن زمخشری از شبهۀ ابن تیمیه اظهار شگفتی می کند؛ چرا که چنین سخنی دلیل بر عدم فهم زبان عربی است.

بخش چهارم ضمن بیان روایت ها و دیدگاه های موافقین حدیث مودت از جمله فخر رازی، زمخشری و ... به رد نظریه های برخی از علمای اهل سنت می پردازد که معنای قربی را بر مطلب دیگری غیر از نزدیکان رسول خدا (علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام) تطبیق داده اند؛ مثلا گفته اند: منظور از «قربی» تقرّب و نزدیکی به خداوند است.

بخش پنجم دلایت آیه بر امامت و سرپرستی را بحث کرده است.

نویسنده بیان می کند که این آیۀ مبارکه به جهات زیر به امامت و سرپرستی امیرالمؤمنین علیه السلام دلالت دارد:

1- خویشاوندی خاندانی و امامت؛

2- لزوم مهرورزی سبب لزوم پیروی و اطاعت؛

3- دوستی مطلق (همه جانبه) باعث برتری در تمام جهات؛

4-  لزوم دوستی مطلق (همه جانبه) باعث پاکدامنی و ناآلودگی.

بررسی و نقد شبهه هایی دربارۀ لزوم پیروی و اطاعت از ابن تییمه، دهلوی و روزبهان در پایان کتاب آمده و پاسخ گفته شده است.

کتاب دارای کتابنامه است.

 

متن کامل کتاب