طی این نوشتار ضمن معرفی اولین چاپ و تصحیح از کتاب العمده ابن بطریق به معرفی دیگر چاپها و نسخ خطی آن پرداخته شده است. اساس این یادداشت اشاره به نسخه خطی است که ابتدا در نجف یافته شده و مبنای تصحیح اولین چاپ قرار گرفته و در حال حاضر این نسخه در کتابخانه آستان قدس مشهد موجود می باشد.   پیش درآمد حقیر در گعده ها، محافل دوستانه و نگاشته ها و وب نوشته ها، در باب اهمیت کتب چاپ سنگی زیاده گویی بسیار نموده ام. در خصوص مقولۀ تصحیح متن و ارزش کتب چاپ شده دورۀ قاجار البته…
چهارشنبه, 03 تیر 1394 ساعت 13:46
    چکیده : انتشار کتابشناسی های موضوعی از نسخه های خطی، یکی از فعالیت هایی است که که کتابخانه بزرگ آیت الله مرعشی نجفی (ره) در سالیان اخیر، در کنار انتشار فهارس دستنویسهای خود، شروع به انجام آن کرده است و به دلیل آنکه در این گونه آثار، نسخ خطی با توضیحات بیشتر و دقیق تری گزارش می شوند، به نوعی می توان تکمله ای بر فهارس منتشر شده آن کتابخانه دانست. از جمله این آثار، فهرست آثار دست نویس شیخ الطائفه محمد بن حسن طوسی است که از سوی آن کتابخانه و توسط آقای میر محمود موسوی منتشر…
سه شنبه, 02 تیر 1394 ساعت 12:14
1. در روزهای تلخی که مردم یمن آتش و خونِ برخاسته از کینه و ناجوانمردیِ دنیاطلبان مسلمان نما را تجربه می کنند و در آتش جاهلیت مدرن قرن پانزدهم می سوزند، نگاهی به گذشتۀ افتخارآمیز و فرهنگی یمن می تواند یک بار دیگر نظر ما را به این حقیقت تلخ جلب کند که نگاه فرهنگی به پیرامون، امروز همچون دیروز، نیاز جدّی همگان بوده و هست.  هدف از این گفتار، گامی کوچک در این راه است.  2. موضوع این گفتار، مروری بر یکی از گوهرهای درخشان فرهنگ و اندیشۀ یمن در سدۀ نهم هجری است.  کتاب البروج فی أسماء أمیرالمؤمنین…
دوشنبه, 01 تیر 1394 ساعت 12:53
کتابِ کلامیِ بلندآوازۀ علّامۀ حلّی ـ روَّحَ اللهُ رُوحَهُ العَزیز ـ در بابِ إِمامت که به نامِ « مِنهاج الکَرامة » زبانزد بوده و هست و به هَمین نام نیز طبع و نَشر گردیده، از همان قدیم به نامِ « نهج الکَرامة » و جُز آن نیز شناخته می شُده است. در کتابِ نفیسِ مَكتَبَة العلّامة الحِلیّ ( العلّامة المحقّق السيد عبد العزيز الطباطبائیّ، إِعداد و نشر: مؤسَّسة آل البيت ـ عليهم السَّلام لإحياءِ التُّراث، قم، ط: ۱، ۱۴۱۶ ه‍. ق.، ص ۲۵۸ ) آمده است: « ذكره العلّامة الحليّ في الخلاصة باسم: منهاج الكرامة في الإمامة، وفي أعيان الشّيعة:…
یکشنبه, 31 خرداد 1394 ساعت 12:00
رسول خدا صلی‌الله علیه وآله، بهترین الگو برای هر مسلمانی است؛ از این رو، مسلمانان کوشیده‌اند سیره آن حضرت بشناسند و از حضرت ایشان الگو گیرند. در این راستا محدثین و تاریخ‌نگاران بسیاری سیره آن حضرت را به صورت مکتوب نقل کرده‌اند که سیره ابن هشام، سیره ابن کثیر و سیره ابن اسحاق از کتاب‌های مستقل و پیشگام در این زمینه است. در عصر حاضر نیز برخی از علمای شیعه، سیره آن حضرت با استناد به روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام، نقل کرده‌اند که می‌توان به سیره پیامبر اثر علامه طباطبائی و الأربعون حديثا في أحوال سيد المرسلين اشاره کرد. کتاب اخیر…
جمعه, 29 خرداد 1394 ساعت 13:37
 «جمعیة ابن ابی جمهور الاحسائی لاحیاء التراث» با هدف تدوین مجموعه آثار کلیه علما و متفکران برجسته احساء به صورت منسجم تأسیس شده است. انتشارات این مؤسسه در گام نخست، تحقیق مصنفات ابن ابی جمهور احسائی را در بر می گیرد.  «جمعیة ابن ابی جمهور الاحسائی لاحیاء التراث»؛ مؤسسه ای که به احیای آثار بزرگان «اَحساء» می پردازد  منطقه «اَحساء» در عربستان که از نخستین مراکز تشیع در جهان اسلام به شمار می رود، همواره اندیشمندان و عالمانی برجسته را در دامن خود پرورش داده است. یکی از آرزوهای فعالان فرهنگی این منطقه، احیای آثار مخطوط بزرگان و علمای احساء…
چهارشنبه, 27 خرداد 1394 ساعت 11:36
درآمد سخن گفتن از شخصیت و فضایل و مناقب امیرمؤمنان، سخن از زندگانی انسانی کامل و شامل تمام فضایل و مناقب است و غوص و غور در ابعاد وجودی این شخصیت الهی، گسترده تر و عمیق تر از آن است که به تصور بیاید. هرچند بزرگان و اندیشمندان نام آوری در این عرصه گام نهاده اند، ولی در نهایت، همگان به قصور درک و فهم خود از شناخت کنه ذات او و فضایل نفسی و کمالات روحی او اعتراف نموده اند، لکن به قدر توان وفهم خود از شناخت وجود شریفش قلم زده اند و تلاش کرده اند تا شاید…
سه شنبه, 26 خرداد 1394 ساعت 13:50
یكی از شیوه های وهابیت برای رسیدن به اهداف سیاسی خود، تحریف و دست بردن در كتب تاریخی است. بنیانگذار مكتب سلفی گری شخصی است به نام «احمد بن عبد الحلیم» معروف به «تیمیه حرانی دمشقی» ( ۶۶-۷۲۸ق)‌ است او به حدی هتاك بود كه مورد اعتراض شدید علماء و دانشمندان برجسته اهل سنت زمان خود تا عصر حاضر قرارگرفته است و هم اكنون افكار باطل و انحرافات او در بین امت اسلامی بعنوان « شیخ الا سلام »‌رواج داشته و گفتار وی منشا ء‌ عقاید وهابیت قرار گرفته است. مروج این تفكر «محمد بن عبدالوهاب» است كه بعد از…
شنبه, 23 خرداد 1394 ساعت 14:09
    چکیده این مقاله قصد دارد رویکرد جدیدی برای درکِ بهتر از یک متن دستنویس با عنوان کرونیکا که متنی منحصر به فرد و شیعی، متعلّق به آخرین گروه از مسلمانان اندلسی در تونس، با نام موریسکوها است، ارائه دهد. این اثر که به نوعی یک مقتلِ شگفت‌انگیزِ شیعی، به زبان اسپانیولی درباره امام حسین (علیه السلام) است، نشان دهنده حضور یک جامعه مسلمان شیعی در اسپانیای قرن 17م با عقبه‌ای از حضور تشیع در اندلس بین قرون 8 تا 16م بوده است. از آنجا که موضوع مطالعه نویسنده، ارتباط میان اسپانیا و ایران صفوی در قرن 17م است،…
پنج شنبه, 21 خرداد 1394 ساعت 08:00
  چکيده مصابیح الإیمان فی حقوق الإخوان، عنوان رساله ای در رعایتِ حقوق برادران ایمانی، از علامه سید حسن صدر است. مؤلف در سال 1272ق در کاظمین به دنیا آمد و سطوح مقدماتی و عالی علوم حوزوی را در کاظمین و نجف اشرف نزد اساتید مبرّز حوزه، فرا گرفت. این دانشمند برجسته در سال 1354ق رحلت نموده است و از وی بیش از هشتاد اثر ارزنده در موضوعات متنوع بر جای مانده است، که برخی از آنها نیز به چاپ رسیده است. تحقیق این رساله از روی نسخه ای به خط احمد بن سلطان علی حسینی مرعشی شوشتری با کتابتِ سال…
چهارشنبه, 20 خرداد 1394 ساعت 08:00
کتابشناسی ترجمه ها، شروح و پژوهش های مربوط به زیارت جامعه کبیره شامل کتاب های چاپی فارسی و عربی، مقالات، پایان نامه ها، کتابهای خطی، به ترتیب عنوان نوشتار است.    بخش اول – کتابهای فارسی چاپی آمال العارفین: ترجمه منظوم زیارت جامعه. ابوالقاسم تاجر طهرانی (متخلص به پروین). چاپ سنگی 1278 ق. 238 ص. ادب فنای مقربان. عبدالله جوادی آملی. قم: اسراء. نشر کتاب از سال 1381 آغاز شده و هنوز ادامه دارد. اسرار دلبران. سید احمد سجادی. تهران: بنیاد قرآن و عترت، 1385 ش. 207 ص. اسرار الزیارة و برهان الإنابة فی شرح زیارة الجامعة. محمد تقی (آقا…
سه شنبه, 19 خرداد 1394 ساعت 12:51
    چکیده در میان فهرست های مخطوط و مطبوع، آثاری منسوب به مفضل بن عمر وجود دارد که برخی از آنها در فهارس اولیه شیعه گزارش گردیده و به برخی نیز حتی اشاره هم نشده است. از سویی در مصادر و تراجم، کتاب هایی با نسبتِ مفضل بن عمر، ثبت شده است که در منابع کتابشناختی مصنفاتِ امامیه، از آنها گزارشی ارائه نشده است و بلکه بیشتر در آثار فرقه هایی غالی، مانند علویان و نصیریان، مضبوط است. در یک بررسی اجمالی، درمی یابیم، بسیاری از آثار منسوب به مفضل بن عمر، با ابهامات، تأملات و پرسش هایی همراه…
دوشنبه, 18 خرداد 1394 ساعت 09:00
بدون شک یکی از مهم ترین اسلام شناسان حال حاضر غرب که نظراتش تحولات مهمی در جهت دهی به مطالعات حوزه های متعددی از اسلام شناسی مؤثر بوده، پاتریشیا کرونه(Patricia Crone) است. در نوبت های پیشین پاره های اسلام شناسی به مناسبت های متعدد نامی از او به میان آورده و به شرح بخشی از آرای او پرداخته ایم. در نوبت چهارم از پاره های اسلام شناسی نیز به بهانه ارائه گزارشی از  آثار شاگرد پرآوازه اش، رابرت هویلند(Robert Hoyland) که در مهم ترین اثرش، «اسلام از نگاه دیگران»، به نقد درون گفتمانی آراء استادش پرداخته، ذکری از اهمیت و وجوه تأثیرگذاری…
سه شنبه, 12 خرداد 1394 ساعت 08:00
گوهر محیط، مجموعه مقالات مرحوم محیط طباطبائی در کتابشناسی ازلیان و بهائیان، به اهتمام محمد مهدی صائمی، نشر گوی، 1392ش، تهران.  این کتاب شامل یازده مقاله از مرحوم استاد محیط طباطبایی چاپ‌شده در مجله گوهر بین سال‌های 1354 تا 1357 شمسی است و به نوعی کتاب‌شناسی بهائیت به شمار می‌رود.  شایان ذکر است که مجله گوهر یکی از مهم ترین مجلات ادبی فرهنگی در سالهای قبل از انقلاب اسلامی بوده است. استاد محیط طباطبائی در این مقالات نگرشی صرفا کتابشناسانه و برون دینی داشته و تلاش کرده است از ورود به مباحث مذهبی و درون دینی بپرهیزد. همین امر باعث…
دوشنبه, 11 خرداد 1394 ساعت 13:23
بسم الله الرحمن الرحیم  السلام علیک یا بقیة الله اشاره پس از سالها انتظار، کتاب نفیس شرح دعای ندبه منتشر شد. نگارنده این سطور که در وانفسای سقوط کیفیت کتابهای دینی همیشه چشم به راه آثار ارزشمند است، در باب دعای ندبه نیز چنین انتظاری داشت؛ که در ماههای اخیر به کتاب ارزشمند توثیق دعاء الندبة تدوین مؤسسه امام هادی علیه السلام (زیر نظر آیة الله سید هادی رفیعی پور) دست یافته بود و نگارش معرفی و نقد آن را به یکی از دوستان خود سپرده بود.  ولی اینک با دیدن این کتاب نفیس، در عین گرفتاری ها و تعهدات…
شنبه, 09 خرداد 1394 ساعت 11:15
سال هاست روند شکل گیری پژوهش ها و مطالعات علمی در زمینه تاریخ صدر اسلام در مغرب زمین، بسیار سریع تر و جذاب تر از دیگر حوزه های پژوهشی در حال پیگیری است. سالیانه کتب، مقالات و پژوهش های متعددی منتشر می شود که هرکدام با توجه به دامنه گسترده علاقه مندی و تأثیرگذاری، از اقبال و توجه بسیاری در سراسر جهان برخوردار است. شاید به دشواری بتوان نمونه مشابهی برای جناح بندی و رقابت دو رویکرد گوناگون علمی متفاوت به سنت اسلامی که در حوزه تاریخ صدر اسلام پدید آمده را در باب دیگر موضوعات و دوره های تاریخی…
پنج شنبه, 07 خرداد 1394 ساعت 08:00
معاون پژوهشکده تفسیر اهل بیت علیهم السلام گفت: پیش بینی می شود ترجمه و نقد مهم ترین نگاشته های غربیان دربارۀ تفسیر شیعه (و به طور خاص امامیه) تا نیمۀ سال جاری به پایان برسد. حجت الاسلام دکتر علی راد در گفتگو با پایگاه اطلاع رسانی پژوهشگاه قرآن و حدیث در خصوص ترجمه و نقد نگاشته های غربیان در باره تفسیر امامیه اظهار داشت: پژوهشکدۀ تفسیر اهل بیت علیهم السلام از سال ۱۳۹۳ طرحی را برای ترجمه و نقد مهم ترین نگاشته های غربیان دربارۀ تفسیر شیعه (و به طور خاص امامیه) آغاز کرده است که پیش بینی می شود…
دوشنبه, 04 خرداد 1394 ساعت 09:00
اشاره: فرقه نصیری - علوی یکی از رازآلوده ترین پدیده های مطالعات اسلامی در دوره اخیر است. نظریات پذیرفته شده و رایج درباب این فرقه، چنان در تعارض و اختلاف با یکدیگر نضج یافته اند که به سختی می توان بر اشتراکات میان آنها صحه گذاشت. از سوی دیگر تحولات سیاسی-اجتماعی چند دهه اخیر در منطقه شام و سوریه، زمینه برای مطرح شدن اسناد و یافته های جدیدی از این فرقه پنهان و رازآلود تاریخی فراهم کرده که مبانی درک تاریخی موجود را سست گردانیده است. با توجه به این شرایط در این شماره از «پاره های اسلام شناسی» به…
دوشنبه, 04 خرداد 1394 ساعت 08:00
مقاله اى را که در پیش روى دارید به بحث از کتابهاى چاپى و موجود پیرامون حضرت امام سجاد(علیه السلام) پرداخته است. اما پیش از ورود به اصل مقاله یادآورى چند نکته ضرورى مى نماید:  نگارنده ادعاى جستجوى کامل را ندارد اما نهایت کوشش خویش را در این امر مصروف داشته است.  مقاله شامل کتابهاى مستقل در شرح احوال امام سجاد(علیه السلام) است و از ذکر کتابهاى ضمنى و مقالات اجتناب شده است.  برخى از کتابها جزو منابع درجه دوم به شمار مى آیند و از استحکام و تحلیل و نوآورى برخوردار نیستند و تنها به دلیل فراگیر بودن مقاله…
شنبه, 02 خرداد 1394 ساعت 10:30
آثارى که درباره امام چهارم علیه السلام به عربى، فارسى، اردو و برخى زبان هاى دیگر تدوین شده، فراوان است . در چهاردهمین شماره همین نشریه (اردیبهشت 1377) «کتاب شناسى امام سجاد علیه السلام » آمده است . در این مقاله به معرفى برخى کتبى که براى محققان، عموم و یا جوانان مفید است پرداخته و گزارشى توصیفى از آن تقدیم مى داریم:  1 . زندگانى على بن الحسین علیهما السلام، سید جعفر شهیدى، چاپ دهم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1380ش، 230 ص، وزیرى، فارسى .  کمتر کسى است که گذرى در تاریخ اسلام داشته است و سرى به…
شنبه, 02 خرداد 1394 ساعت 10:00