يكى از سنّت هاى پسنديده و خدمت هاى شايسته كه از دير زمان تا كنون بين محدثان و عالمان شريعت و سالكان طريقتْ معمول بوده است، اهتمام ورزيدن به تأليف آثارى با عنوان هايى مانند «اربعين»، «الأربعون حديثاً»، و آوردن چهل حديث درباره يك موضوع يا موضوع هاى گوناگون است. علّت خلق آثار پُرشمار خطّى و چاپى از اين دست، وارد شدن احاديث مستفيض، بلكه متواتر از طريق عامّه و خاصّه است كه در آنها، حفظ چهل حديث، فراوانْ توصيه شده است. [1] در يكى از اين رواياتْ آمده است كه رسول خدا فرمود: هر كس از امّت من چهل…
دوشنبه, 08 تیر 1394 ساعت 12:14
شیخ سلیمان بن عبدالله ماحوزی بحرانی در رمضان ۱۰۷۵ در روستای دَوْنَج از دهستان ماحوز (از جزیره اوال بحرین) به دنیا آمد؛ چون نیاکان او اهل خارجیّه، از روستاهای سِترَه بودند، ستراوی نیز خوانده شده است. در هفت سالگی قرآن را حفظ کرد و در ده سالگی به آموختن علوم دینی پرداخت. دوران تحصیل را در حَجْر (نزدیک یَمامه) گذراند. در جوانی فقیهی صاحب نظر شد و در ۲۴ سالگی کتابهای ارزشمندی تألیف کرد. با مقام علمی خود، به ریاست دینی بحرین ـ که در آن زمان حوزه علمی پررونقی داشت ـ رسید و بنا بر سنّت رایج در بحرین،…
یکشنبه, 07 تیر 1394 ساعت 16:21
ال‍ع‍ق‍د ال‍ن‍ض‍ی‍د و ال‍در ال‍ف‍ری‍د ف‍ی‌ ف‍ض‍ائ‍ل‌ ام‍ی‍رال‍م‍وم‍ن‍ی‍ن‌ و اه‍ل‌ ب‍ی‍ت‌ ال‍ن‍ب‍ی‌ ع‍ل‍ی‍ه‍م‌ال‍س‍لام‌، محمد بن حسن قمی از علمای قرن هفتم، تحقیق علی اوسط ناطقی، دار الحدیث، 1422ق / 1380ش، قم.   درباره مؤلف جز آنچه مرحوم امین در اعیان الشیعه نوشته مطلبی یافت نشده است؛ وی از نسخۀ العقد النضید و الدر الفرید که نزد زنده یاد روضاتی بوده است نام برده و ضمن وصف نسخه، محمد بن حسن قمی را از علمای قرن هفتم و بعد از آن یاد کرده است. کتاب شامل احادیثی در فضایل و مناقب امیرالمؤمنین و اهل بیت علیهم السلام است که ذیل هر…
شنبه, 06 تیر 1394 ساعت 16:34
درآمد صحبت از جانشينى پيامبر اسلام و لزوم تعيين جانشين از سوى ايشان و اينكه ايشان چه كسى را تعيين فرموده و ديگر مطالبى كه تحت عنوان امامت مطرح مى شود، همواره ذهن دانشمندان اسلامى و اسلام شناس را به خود مشغول كرده كه حاصل آن، تأليفات بى شمار اين پژوهشگران است. روش كار در بيان مباحث امامتْ متفاوت بوده است. گاهى مباحث كلامى و عقلى مطرح مى شود و گاهى با استناد به آيات و احاديث، جانشينى بلافصل اميرالمؤمنين على عليه السلام ثابت شده است. در كتاب حاضر، روش جديد و بديعى مورد استفاده قرار گرفته كه ان شاء…
پنج شنبه, 04 تیر 1394 ساعت 16:07
«قاسطین، مارقین، ناكثین» كه یكی از مشهورترین آثار دكتر شریعتی به شمار می آید، درحقیقت عنوان یك یا چند سخنرانی اوست كه در پائیز سال 1351 ش. در حسینیه ارشاد و تنها دو هفته پیش از تعطیلی این مؤسسه ایراد شده است. گوینده بعداً متن این سخنان را بسط و تفصیل داده و به صورت كتابی منتشر نموده است. دكتر شریعتی در این كتاب به سه دوره حیات علی (علیه السلام) (دورخ مكتب ــ ایام 23 ساله بعثت پیامبر ــ دوره وحدت ــ دوران سه خلیفه ــ و دوران عدالت ــ سالهای حكومت او) می پردازد. سه شعار اساسی علی…
پنج شنبه, 04 تیر 1394 ساعت 12:00
«فضیلت» و «تقدّم»، هم در شرع و هم در نظرِ عقلا، ملازمِ یكدیگراند. هرگاه شخص دارای فضیلتی باشد مقدم بر كسی است كه آن فضیلت را دارا نیست، و هرگاه كسی اَفضَل از دیگری باشد، مقدّم است. این مطلب در بسیاری از امورِ شرعی، مانند تقلید و قضاوت، و همچنین در عُرف، مثلاً در تجلیل و ادای احترام، مسلَّم است. بنابر همین ملازمتِ همیشگی است كه فضل را دلیل بر تقدم، و تقدم را معلولِ فضل، گرفته اند. از همینجا، در میانِ مسلمانان نزاع درگرفته است بر سر این كه كدامیك از صحابه اَفضل است تا در خلافت تقدم داشته باشد؟…
پنج شنبه, 04 تیر 1394 ساعت 12:00
طی این نوشتار ضمن معرفی اولین چاپ و تصحیح از کتاب العمده ابن بطریق به معرفی دیگر چاپها و نسخ خطی آن پرداخته شده است. اساس این یادداشت اشاره به نسخه خطی است که ابتدا در نجف یافته شده و مبنای تصحیح اولین چاپ قرار گرفته و در حال حاضر این نسخه در کتابخانه آستان قدس مشهد موجود می باشد.   پیش درآمد حقیر در گعده ها، محافل دوستانه و نگاشته ها و وب نوشته ها، در باب اهمیت کتب چاپ سنگی زیاده گویی بسیار نموده ام. در خصوص مقولۀ تصحیح متن و ارزش کتب چاپ شده دورۀ قاجار البته…
چهارشنبه, 03 تیر 1394 ساعت 13:46
    چکیده : انتشار کتابشناسی های موضوعی از نسخه های خطی، یکی از فعالیت هایی است که که کتابخانه بزرگ آیت الله مرعشی نجفی (ره) در سالیان اخیر، در کنار انتشار فهارس دستنویسهای خود، شروع به انجام آن کرده است و به دلیل آنکه در این گونه آثار، نسخ خطی با توضیحات بیشتر و دقیق تری گزارش می شوند، به نوعی می توان تکمله ای بر فهارس منتشر شده آن کتابخانه دانست. از جمله این آثار، فهرست آثار دست نویس شیخ الطائفه محمد بن حسن طوسی است که از سوی آن کتابخانه و توسط آقای میر محمود موسوی منتشر…
سه شنبه, 02 تیر 1394 ساعت 12:14
1. در روزهای تلخی که مردم یمن آتش و خونِ برخاسته از کینه و ناجوانمردیِ دنیاطلبان مسلمان نما را تجربه می کنند و در آتش جاهلیت مدرن قرن پانزدهم می سوزند، نگاهی به گذشتۀ افتخارآمیز و فرهنگی یمن می تواند یک بار دیگر نظر ما را به این حقیقت تلخ جلب کند که نگاه فرهنگی به پیرامون، امروز همچون دیروز، نیاز جدّی همگان بوده و هست.  هدف از این گفتار، گامی کوچک در این راه است.  2. موضوع این گفتار، مروری بر یکی از گوهرهای درخشان فرهنگ و اندیشۀ یمن در سدۀ نهم هجری است.  کتاب البروج فی أسماء أمیرالمؤمنین…
دوشنبه, 01 تیر 1394 ساعت 12:53
کتابِ کلامیِ بلندآوازۀ علّامۀ حلّی ـ روَّحَ اللهُ رُوحَهُ العَزیز ـ در بابِ إِمامت که به نامِ « مِنهاج الکَرامة » زبانزد بوده و هست و به هَمین نام نیز طبع و نَشر گردیده، از همان قدیم به نامِ « نهج الکَرامة » و جُز آن نیز شناخته می شُده است. در کتابِ نفیسِ مَكتَبَة العلّامة الحِلیّ ( العلّامة المحقّق السيد عبد العزيز الطباطبائیّ، إِعداد و نشر: مؤسَّسة آل البيت ـ عليهم السَّلام لإحياءِ التُّراث، قم، ط: ۱، ۱۴۱۶ ه‍. ق.، ص ۲۵۸ ) آمده است: « ذكره العلّامة الحليّ في الخلاصة باسم: منهاج الكرامة في الإمامة، وفي أعيان الشّيعة:…
یکشنبه, 31 خرداد 1394 ساعت 12:00
رسول خدا صلی‌الله علیه وآله، بهترین الگو برای هر مسلمانی است؛ از این رو، مسلمانان کوشیده‌اند سیره آن حضرت بشناسند و از حضرت ایشان الگو گیرند. در این راستا محدثین و تاریخ‌نگاران بسیاری سیره آن حضرت را به صورت مکتوب نقل کرده‌اند که سیره ابن هشام، سیره ابن کثیر و سیره ابن اسحاق از کتاب‌های مستقل و پیشگام در این زمینه است. در عصر حاضر نیز برخی از علمای شیعه، سیره آن حضرت با استناد به روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام، نقل کرده‌اند که می‌توان به سیره پیامبر اثر علامه طباطبائی و الأربعون حديثا في أحوال سيد المرسلين اشاره کرد. کتاب اخیر…
جمعه, 29 خرداد 1394 ساعت 13:37
 «جمعیة ابن ابی جمهور الاحسائی لاحیاء التراث» با هدف تدوین مجموعه آثار کلیه علما و متفکران برجسته احساء به صورت منسجم تأسیس شده است. انتشارات این مؤسسه در گام نخست، تحقیق مصنفات ابن ابی جمهور احسائی را در بر می گیرد.  «جمعیة ابن ابی جمهور الاحسائی لاحیاء التراث»؛ مؤسسه ای که به احیای آثار بزرگان «اَحساء» می پردازد  منطقه «اَحساء» در عربستان که از نخستین مراکز تشیع در جهان اسلام به شمار می رود، همواره اندیشمندان و عالمانی برجسته را در دامن خود پرورش داده است. یکی از آرزوهای فعالان فرهنگی این منطقه، احیای آثار مخطوط بزرگان و علمای احساء…
چهارشنبه, 27 خرداد 1394 ساعت 11:36
درآمد سخن گفتن از شخصیت و فضایل و مناقب امیرمؤمنان، سخن از زندگانی انسانی کامل و شامل تمام فضایل و مناقب است و غوص و غور در ابعاد وجودی این شخصیت الهی، گسترده تر و عمیق تر از آن است که به تصور بیاید. هرچند بزرگان و اندیشمندان نام آوری در این عرصه گام نهاده اند، ولی در نهایت، همگان به قصور درک و فهم خود از شناخت کنه ذات او و فضایل نفسی و کمالات روحی او اعتراف نموده اند، لکن به قدر توان وفهم خود از شناخت وجود شریفش قلم زده اند و تلاش کرده اند تا شاید…
سه شنبه, 26 خرداد 1394 ساعت 13:50
یكی از شیوه های وهابیت برای رسیدن به اهداف سیاسی خود، تحریف و دست بردن در كتب تاریخی است. بنیانگذار مكتب سلفی گری شخصی است به نام «احمد بن عبد الحلیم» معروف به «تیمیه حرانی دمشقی» ( ۶۶-۷۲۸ق)‌ است او به حدی هتاك بود كه مورد اعتراض شدید علماء و دانشمندان برجسته اهل سنت زمان خود تا عصر حاضر قرارگرفته است و هم اكنون افكار باطل و انحرافات او در بین امت اسلامی بعنوان « شیخ الا سلام »‌رواج داشته و گفتار وی منشا ء‌ عقاید وهابیت قرار گرفته است. مروج این تفكر «محمد بن عبدالوهاب» است كه بعد از…
شنبه, 23 خرداد 1394 ساعت 14:09
    چکیده این مقاله قصد دارد رویکرد جدیدی برای درکِ بهتر از یک متن دستنویس با عنوان کرونیکا که متنی منحصر به فرد و شیعی، متعلّق به آخرین گروه از مسلمانان اندلسی در تونس، با نام موریسکوها است، ارائه دهد. این اثر که به نوعی یک مقتلِ شگفت‌انگیزِ شیعی، به زبان اسپانیولی درباره امام حسین (علیه السلام) است، نشان دهنده حضور یک جامعه مسلمان شیعی در اسپانیای قرن 17م با عقبه‌ای از حضور تشیع در اندلس بین قرون 8 تا 16م بوده است. از آنجا که موضوع مطالعه نویسنده، ارتباط میان اسپانیا و ایران صفوی در قرن 17م است،…
پنج شنبه, 21 خرداد 1394 ساعت 08:00
  چکيده مصابیح الإیمان فی حقوق الإخوان، عنوان رساله ای در رعایتِ حقوق برادران ایمانی، از علامه سید حسن صدر است. مؤلف در سال 1272ق در کاظمین به دنیا آمد و سطوح مقدماتی و عالی علوم حوزوی را در کاظمین و نجف اشرف نزد اساتید مبرّز حوزه، فرا گرفت. این دانشمند برجسته در سال 1354ق رحلت نموده است و از وی بیش از هشتاد اثر ارزنده در موضوعات متنوع بر جای مانده است، که برخی از آنها نیز به چاپ رسیده است. تحقیق این رساله از روی نسخه ای به خط احمد بن سلطان علی حسینی مرعشی شوشتری با کتابتِ سال…
چهارشنبه, 20 خرداد 1394 ساعت 08:00
کتابشناسی ترجمه ها، شروح و پژوهش های مربوط به زیارت جامعه کبیره شامل کتاب های چاپی فارسی و عربی، مقالات، پایان نامه ها، کتابهای خطی، به ترتیب عنوان نوشتار است.    بخش اول – کتابهای فارسی چاپی آمال العارفین: ترجمه منظوم زیارت جامعه. ابوالقاسم تاجر طهرانی (متخلص به پروین). چاپ سنگی 1278 ق. 238 ص. ادب فنای مقربان. عبدالله جوادی آملی. قم: اسراء. نشر کتاب از سال 1381 آغاز شده و هنوز ادامه دارد. اسرار دلبران. سید احمد سجادی. تهران: بنیاد قرآن و عترت، 1385 ش. 207 ص. اسرار الزیارة و برهان الإنابة فی شرح زیارة الجامعة. محمد تقی (آقا…
سه شنبه, 19 خرداد 1394 ساعت 12:51
    چکیده در میان فهرست های مخطوط و مطبوع، آثاری منسوب به مفضل بن عمر وجود دارد که برخی از آنها در فهارس اولیه شیعه گزارش گردیده و به برخی نیز حتی اشاره هم نشده است. از سویی در مصادر و تراجم، کتاب هایی با نسبتِ مفضل بن عمر، ثبت شده است که در منابع کتابشناختی مصنفاتِ امامیه، از آنها گزارشی ارائه نشده است و بلکه بیشتر در آثار فرقه هایی غالی، مانند علویان و نصیریان، مضبوط است. در یک بررسی اجمالی، درمی یابیم، بسیاری از آثار منسوب به مفضل بن عمر، با ابهامات، تأملات و پرسش هایی همراه…
دوشنبه, 18 خرداد 1394 ساعت 09:00
بدون شک یکی از مهم ترین اسلام شناسان حال حاضر غرب که نظراتش تحولات مهمی در جهت دهی به مطالعات حوزه های متعددی از اسلام شناسی مؤثر بوده، پاتریشیا کرونه(Patricia Crone) است. در نوبت های پیشین پاره های اسلام شناسی به مناسبت های متعدد نامی از او به میان آورده و به شرح بخشی از آرای او پرداخته ایم. در نوبت چهارم از پاره های اسلام شناسی نیز به بهانه ارائه گزارشی از  آثار شاگرد پرآوازه اش، رابرت هویلند(Robert Hoyland) که در مهم ترین اثرش، «اسلام از نگاه دیگران»، به نقد درون گفتمانی آراء استادش پرداخته، ذکری از اهمیت و وجوه تأثیرگذاری…
سه شنبه, 12 خرداد 1394 ساعت 08:00
گوهر محیط، مجموعه مقالات مرحوم محیط طباطبائی در کتابشناسی ازلیان و بهائیان، به اهتمام محمد مهدی صائمی، نشر گوی، 1392ش، تهران.  این کتاب شامل یازده مقاله از مرحوم استاد محیط طباطبایی چاپ‌شده در مجله گوهر بین سال‌های 1354 تا 1357 شمسی است و به نوعی کتاب‌شناسی بهائیت به شمار می‌رود.  شایان ذکر است که مجله گوهر یکی از مهم ترین مجلات ادبی فرهنگی در سالهای قبل از انقلاب اسلامی بوده است. استاد محیط طباطبائی در این مقالات نگرشی صرفا کتابشناسانه و برون دینی داشته و تلاش کرده است از ورود به مباحث مذهبی و درون دینی بپرهیزد. همین امر باعث…
دوشنبه, 11 خرداد 1394 ساعت 13:23