سه شنبه, 14 مرداد 1399 ساعت 14:11
خواندن 108 دفعه

تدبیر فاطمه زهرا(سلام الله علیها) برای حفظ غدیر در گفتگو با آیت الله نجم الدین طبسی

خبرگزاری شبستان به منظور بررسی نقش حضرت زهرا سلام الله علیها در حیات غدیر در طول تاریخ با حضرت آیت الله «نجم الدین مروجی طبسی»، استاد برجسته حوزه و عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، گفت وگویی ترتیب داده که مشروح آن تقدیم حضورتان می شود:

مجاهدت های حضرت زهرا(سلام الله علیها) چه تاثیری در حفظ غدیر و حیات آن در طول تاریخ داشته است؟
پاسخ به این پرسش را با فرمایشات مرحوم سید بن طاووس در کتاب «الاقبال» آغاز می کنم، ایشان در جلد دوم، صفحه ۶۲۵ این کتاب با صلوات بر پیامبر(صلی الله علیه وآله) و دخترشان، صفاتی را برای حضرت زهرا(سلام الله علیها) اعم از طاهره، صدیقه، معصومه، نقیه، زکیه، مظلومه و … برمی شمارد.
در ارتباط با مجاهدت های حضرت صدیقه(سلام الله علیها) برای تثبیت و حفظ غدیر و رساندن این پیام و رسالت به جهانیان تا امروز و تا قیام قیامت برای ما کافی است که وصف نبوی را درباره ایشان حتی در ظاهر بفهمیم، آنجا که امام صادق(علیه السلام) می فرماید: «یکی از کنیه های حضرت زهرا(سلام الله علیها) امّ ابیها بود».
 این روایت را مرحوم علامه مجلسی در «بحارالانوار»، جلد ۴۳، صفحه ۱۹ آورده و در «عوالم» مرحوم بحرانی نیز آن را نقل کرده و از اهل سنت ابن عبدالبر در جلد دوم کتاب «الاستیعاب فی معرفه الأصحاب» در شرح حال حضرت زهرا(سلام الله علیها) نقل کرده است.
و اگر همین معنای «اُم» را در حد فهم محدود خود درک کنیم (بین ۱۰ تا ۱۱ معنا برای آن بیان شده) نقش حضرت(سلام الله علیها) در حفظ و تبیین غدیر مشخص می شود.

چه معنایی در تعبیر «امّ ابیها» نهفته است که می تواند به چرایی حفظ غدیر در پرتو مجاهدت های حضرت زهرای مرضیه(سلام الله علیها) پاسخ دهد؟
این تعبیر بدین معنا نیست که پیامبر(صلی الله علیه وآله) احتیاج به محبت مادرانه داشته اند و حضرت صدیقه(سلام الله علیها) نقش مادری برای ایشان ایفا کرده باشند یا آنکه معنای این روایت این نیست که«امّ ابیها» کنایه از آن باشد که پیامبر(صلی الله علیه وآله) بسیار به ایشان محبت می کرده است که شکی در این نیست بلکه مراد، معانی دیگری است و بعضی گفته اند اینجا به معنای اصل است یعنی ذریه رسول الله(سلام الله علیها) از حضرت فاطمه(سلام الله علیها) است و این معنای تعبیر سخن نبوی است که فرمودند: «حُسَیْنٌ مِنِّی وَأَنَا مِنْ حُسَیْنٍ».
لذا حضرت زهرا(سلام الله علیها) برای نجات دین و حفظ دین پا به عرصه جهاد گذاشتند و در مسیر حمایت از تک تک بیانات نبوی به ویژه غدیر جانثاری کردند و تا شهادت پیش رفتند.

آیا می توان برای «امّ ابیها» معانی دیگری نیز متصور شد؟
بله، اساساً «ام ابیها» تعبیر از اصل نبوت است و فاطمه زهرا(سلام الله علیها) ستون نبوت است همان نبوتی که خدای عزّ و جلّ برای آن آدم(علیه السلام) را خلق کرد، خلافتی الهی که مصداق آن نبی مکرم(صلی الله علیه وآله) است و خدا از ایشان تعبیر به «رحمه للعالمین» کرده است.

چنین برداشتی از مقام حضرت زهرا(سلام الله علیها) چه دستاوردهایی برای تشیع و اسلام دارد؟
اگر به این معانی دقت کنیم مقام حضرت زهرا(سلام الله علیها) برای ما روشن می شود؛ وقتی بدانیم پیامبر(صلی الله علیه وآله) برای نهادینه کردن و حیات دین بعد از خود چه گام هایی برداشته و اصطلاحاً چقدر خود را به آب و آتش زده است و وقتی بدانیم مقصود ایشان و عمود خلافت الهی زهرای اطهر(سلام الله علیها) است آنگاه درمی یابیم حضرت صدیقه(سلام الله علیها) نیز برای حفظ اهداف رسول خدا(صلی الله علیه وآله) و خلافت الهی همان گام ها را برمی دارد و همان سختی را تحمل می کند و با همه وجود وارد میدان می شود و جان را برای حفظ هدف و خلافت الهی هزینه می کند.
کسی که به زندگی کوتاه نگین خاتم(سلام الله علیها) نگاهی داشته باشد، درمی یابد که حضرت زهرای اطهر(سلام الله علیها) چه در دوران کودکی در مکه مکرمه و چه بعد از هجرت و چه بعد از رحلت پیامبر از پدر حمایت کرد در حالی که کسی مثل ابن مسعود می گوید: من جرات نکردم از پیامبر(صلی الله علیه وآله) دفاع کنم. وی نقل می کند وقتی در مکه مکرمه عده ای از کافران بر سر رسول خدا(صلی الله علیه وآله) فضولات ریختند من جرئت نکردم پیش بروم ولی دخترکی کم سن و سال آمد و فضولات را کنار زد و عاملان را مورد لعن و نفرین قرار داد!
یا در جریان جنگ اُحد که اغلب مدعیان فرار کردند حضرت فاطمه(سلام الله علیها) در صف مقدم بود و زخم های پیامبر(صلی الله علیه وآله) را مداوا کرد؛ یا در جریان غزوه خندق هم در پشت جبهه به پیامبر(صلی الله علیه وآله) رسیدگی می کردند.
به عبارت دیگر، هر جا برای اسلام و رهبری احساس خطر  شده فاطمه زهرا(سلام الله علیها) در خط مقدم بوده است؛ البته از فاطمه زهرا(سلام الله علیها) با آن سابقه درخشان، سزاوار است که از غدیر حمایت کند چون می داند اسلام و تلاش های پیامبر(صلی الله علیه وآله) و خلافت الهی یعنی چه.

کیفیت این حراست و حمایت چگونه بود که برای غاصبان راهی جز شهادت آن حضرت(سلام الله علیها) باقی نگذاشت؟
آن سخنرانی آتشین و ایراد خطبه فدکیه به قدری اثرگذار بود که بنابر نقل ابی ابی الحدید، خلیفه فورا بر منبر رفت و به امیرالمومنین(علیه السلام) جسارت و انصار را تهدید کرد. چراکه همه یکپارچه شعار می دادند جز علی(علیه السلام) کسی را برای خلافت نمی خواهیم!
یا وقتی زنان مدینه به عیادت ایشان رفتند فاطمه زهرا به گونه ای سخن گفتند که آنان منقلب شدند. یا به یکی از اصحاب پیامبر(صلی الله علیه وآله) به نام «محمودبن لبید» در کنار مزار شریف حضرت حمزه(سلام الله علیها) بعد از رحلت نبوی سخنانی گفت که محمود بن لبید عرضه داشت: ای فاطمه! با این گریه ها و ناله ها قلبم را از جا کندی و دلم را سوزاندی.

ایشان از چه سخن گفتند که چنین اثرگذار بود و قلب ها را منقلب می کرد؟
ایشان درباره غدیر سخن گفتند و فرمودند: ای محمود آیا تو غدیر را فراموش کرده ای؟ والله پیامبر به من فرمود بعد از خودم بهترین کسانی که جانشین خود قرار می دهم علی بن ابیطالب(علیه السلام) و بعد از او حسن است تا رسیدند به حجت دوازدهم … ایشان فرمودند: اگر از اینها پیروی کنید به بهترین شکل شما را هدایت می کنند و اگر زیر بار نروید شما ضرر خواهید کرد و تا قیامت بین شما اختلاف خواهد بود.
اما آنها بعد از پیامبر(صلی الله علیه وآله) راه و مسیر را عوض کردند و رای را برگرداندند. مگر نمی دانستند جایی که خدا و رسول(صلی الله علیه وآله) رای دهند، نباید آن را برگرداند اما اینها برنامه ریزی دیگری کردند و غافل بودند که عمرشان کوتاه است!

پس از پیامبر(صلی الله علیه وآله) چه شد که به شهادت یادگار ایشان انجامید؟
آنها با حضرت زهرای مرضیه(سلام الله علیها) و بیت امیرالمومنین(علیه السلام) با خشونت رفتار کرده و جوی راه انداختند که کسی به امام علی(علیه السلام) سلام نمی کرد و جواب سلام ایشان را نمی داد چراکه مواضع فاطمه زهرا(سلام الله علیها) و این خاندان و اهل بیت(علیه السلام) در حفظ میراث نبوی و خلافت الهی، شجاعانه و صریح بود لذا غاصبان با همه قوا وارد شدند و همه خطوط قرمز را زیر پا گذاشتند و این بیت را از آزار و اذیت مصون نگذاشتند.
لذا وقتی دستور دادند خانه را به آتش بکشید به حضور فاطمه و حسنین علیهم السلام در آن خانه توجه نکردند چراکه مواضع حضرت(سلام الله علیها) واضح و روشن بود. حضرت زهرا(سلام الله علیها) حتی تیر خلاصی را هم برای بعد از شهادت خودشان زدند که مبادا دستگاه خلافت اعلام عزا کرده و ایشان را تشییع کنند و بگویند اتفاقی نیفتاده و مسیر ما صحیح است. ایشان حتی برای بعد از شهادتشان هم برنامه داشتند و برای همین به اختفای مزارشان وصیت کردند.

چرا حضرت زهرا(سلام الله علیها) به اختفای مزارشان وصیت کردند؟
 مرحوم شیخ طوسی در کتاب «الامالی» حدیثی از امام باقر(علیه السلام) نقل می کنند که ایشان از امام سجاد(علیه السلام) و آن حضرت(علیه السلام) از فرزند عمار بن یاسر نقل کرده اند که: حضرت زهرا(سلام الله علیها) پس از بیماری ناشی از جراحت،  سنگین و ناتوان شده بود.
عباس عموی پیامبر(صلی الله علیه وآله) برای عیادت ایشان آمد اما گفتند حضرت(سلام الله علیها) ممنوع الملاقات است لذا عباس برای امیرمومنان(علیه السلام) پیام فرستاد که نحوه کسالت و بیماری فاطمه زهرا(سلام الله علیها) برای من تازگی داشت و باور نمی کردم کسی که حبیبه و نورچشم پیامبر(صلی الله علیه وآله) است، در چنین شرایطی باشد. این وضع چنان بر من ناگوار آمد که کمرم را شکست؛ ایشان به زودی از دنیا می رود اگر رحلت کرد سریعا من را مطلع کن تا مهاجران و انصار را باخبر کنم و در تشییع جنازه او شرکت کنند و بر پیکرش نماز بخوانند و هم ثواب ببرند و هم زینتی باشد برای دینشان.
امیرمومنان(علیه السلام) در پاسخ عباس پیام داد: امیدوارم همیشه مورد عنایت شما باشم اما فاطمه(سلام الله علیها) بعد از پدر مظلوم بود، حقش را غصب کردند و میراثش را گرفتند و مراعات رسول خدا(صلی الله علیه وآله) را در حفظ فاطمه(سلام الله علیها) نکردند. از خدا می خواهم از ظالمان انتقام بگیرد.
عمو مرا ببخش که نمی توانم درخواست تو را بپذیریم چراکه فاطمه به من سفارش کرده از شهادتش کسی را مطلع نسازم.
وقتی پیام امیرمومنان(علیه السلام) به عباس رسید گفت: خدای عزّ و جلّ فرزندم را مورد عنایت قرار دهد، من جهاد و علم علی را می دانم و هر چه صلاح می داند انجام دهد.

یعنی این وصیت سبب حیات غدیر و امامت شد؟
هیچ خبری از شهادت و تشییع و دفن حضرت زهرا(سلام الله علیها) نشد و زهرای مرضیه(سلام الله علیها) با این وصیت پیشدستی نموده و برای جهانیان تبیین کردند که مسیر غدیر و علی بن ابیطالب(علیه السلام) و خلافت الهی غیر از مسیری است که دیگران رفته اند و بر آنچه که اعتقاد داشتند و گفتند که از این حکومت راضی نیستم ایستادند.
در روایت است که وقتی امیرالمومنین(علیه السلام)، فاطمه زهرا(سلام الله علیها) را به خاک سپرد و به خانه بازگشت و با جای خالی فاطمه(سلام الله علیها) مواجه شد دچار وحشت گشت و شدیدا بی تابی کرد (از اهل سنت افرادی همچون ابن صباغ در کتاب «الفُصولُ المُهمّه فی مَعْرِفَه الأئمَّه» نقل کرده اند) و فرمود: چه شده مصیبت ها از هر طرف بر من نازل می شود؟ فاطمه! با من کاری کردی که تا زنده ام دردمند و مصیبت زده ام. بعد از پیامبر(صلی الله علیه وآله) اکنون زهرا را از دست دادم. عزیزی را از دست داده ام که تا زنده ام برای او عزادار هستم.