پنج شنبه, 13 تیر 1392 ساعت 12:17
خواندن 3811 دفعه

جهاد شیعه در دوره اول عباسی

دكتر سمیره‌ مختار اللیثی در این پژوهش مجموعه جهادها و مقاومت‌ هایی که طایفه شیعه در این دوره بخاطر دینداری خود متحمل شده‌اند را تصویر می‌نماید. وی به موضع شیعیان نسبت به دولت‌ های عباسی و مبارزات شیعیان زیدی و امامی، در عهد منصور، مهدی و هادی، هارون الرشید، مامون و معتصم پرداخته است.
چکیده و معرفی
طایفه شیعه از طوایف بزرگ اسلامی است كه تاثیر چشمگیری بر جامعه اسلامی داشته است. این گروه كه با محبت آل پیامبر متمایز شده‌اند در طی حركت تاریخی خود مراحل گوناگونی از سختی‌ها، اذیت‌ها، دشمنی‌ها، جنگ‌ها و جهادها روبرو بوده است. دكتر سمیره مختار اللیثی در پی آن است كه گزارشی از مجموعه این جهادها و مقاومت‌ها ارائه كند و كوشش‌ها و مجاهدت‌هایی را كه این گروه بخاطر دینداری خود متحمل شده‌اند تصویر نماید. ایشان به همین منظور 5 بخش برای كتاب درنظر گرفته و در هر بخش فصولی را گنجانده كه در ضمن آنها به مجموعه قیام‌ها و جهادهای شیعی پرداخته است. در بخش‌های اول و دوم به موضع شیعیان نسبت به دولت‌های عباسی و همینطور به مبارزات شیعیان زیدی و امامی بویژه در عصر منصور پرداخته شده است. در بخش سوم مبارزات شیعیان در عهد مهدی و هادی و در فصل چهارم مبارزات شیعیان در دوره هارون الرشید آمده است. در بخش آخر نیز مبارزات شیعیان در دوران مامون و معتصم ذكر شده است. این کتاب در 504 صفحه وزیری در پاییز 1384، توسط انتشارات شیعه‌شناسی به چاپ رسیده است.
فهرست و عناوین متن
دیباچه / پیشگفتار
به جاى مقدمه / عنصر مبارزه در زندگانى ائمه(علیه السلام) / مفهوم مبارزه حادّ سیاسى / ترسیم كلى از مبارزه ائمه(علیه السلام) / مشكلات موجود در آغاز دوره اوّل / 1. جوّ رعب و وحشت / 2. انحطاط فكرى / 3. فساد اخلاقى / 4. فساد سیاسى / مسؤولیت امام سجاد(علیه السلام) / دوران امام باقر(علیه السلام) / دوران امام صادق(علیه السلام) / دوران امام كاظم(علیه السلام) / دوران امام رضا(علیه السلام)/ استراتژى امامت / برداشت اصحاب از خط مشى امامان
بخش اول: موضع شیعیان نسبت به برپایى دولت عباسى
فصل اول: پیدایش جماعت شیعه و مجاهدت هاى شیعیان در قرن اول هجرى / معناى لغوى شیعه / مفاهیم شیعه / تاریخ پیدایش تشیع / نقش امام حسین(علیه السلام) در پدیدارى فرقه تشیع / مبارزات شیعیان در عراق / پیدایش فرقه شیعیان كیسانى / فرقه شیعه امامیه
فصل دوم: نقش حركت ها و نهضت هاى شیعى در سقوط دولت امویان / بهره گیرى دعوت عباسى از نهضت هاى شیعى در دوران اموى / بررسى قضیه میراث كیسانیه در ترازوى تاریخ / نقش تشیع علوى در پى ریزى دعوت عباسى / قیام زید بن على در عراق / آیا دعوت عباسى یكى از عوامل شكست قیام زید بود؟ / قیام یحیى بن زید / قیام شیعیان به رهبرى عبداللّه بن معاویه / ابومسلم خراسانى و پیروزى دعوت عباسیان
فصل سوم: تحولات روابط خاندان علوى و عباسى / عباس بن عبدالمطلب / عبداللّه بن عباس / روابط علویان و عباسیان در عصر اموى / دگرگونى روابط عباسیان و امویان / جدایى راه
فصل چهارم: فرقه هاى شیعه و موضع گیرى آنان نسبت به برپایى دولت عباسى / ابوالعباس سفاح اولین خلیفه عباسى / ابراهیم، امام عباسى، در زندانِ آخرین خلیفه اموى، مروان بن محمد، در شهر حران از دنیا / تلاوت كرد كه در آن ها خویشاوندان (ذى القربى) رسول9 مدح شده بودند. آن گاه به / موقعیت دشوار ابوالعباس در كوفه مركز شیعیان / رویكردهاى دینى در خلافت عباسى جدید / موضع خلیفه عباسى نسبت به پیشوایان علوى / فرقه هاى شیعه در ابتداى عصر عباسى اول / فرقه سبأیه / فرقه كیسانیه / فرقه هاشمیه / شیعه زیدیه / تحولات فرقه شیعى زیدى
فصل پنجم كوشش هاى ابوسلمه خلاّل براى سپردن خلافت به علویان / ابوسلمه خلاّل / دلایل روى آوردن ابوسلمه به علویان / نامه هاى ابوسلمه به پیشوایان علوى / قتل ابوسلمه خلال
بخش دوم: جهاد شیعه زیدیه و امامیه در عصر منصور، خلیفه عباسى
فصل اول: قیام محمد نفس زكیه در حجاز / محمد نفس زكیه / موضع نفس زكیه و برادرش ابراهیم درباره خلافت منصور / ظلم و ستم به علویان در مدینه / سرآغاز قیام در مدینه / بیعت براى خلافت محمد نفس زكیه / دعوت نفس زكیه در شهرهاى اسلامى / ناتوانى منصور و تدابیر او در رویارویى با قیام / نامه نگارى هاى منصور و نفس زكیه / رویارویى نظامى / سرانجام قیام
فصل دوم: قیام ابراهیم بن عبداللّه در بصره / ابراهیم بن عبداللّه / دلایل انتخاب بصره به عنوان مركز قیام / گسترش دعوت / وضعیت بصره پس از شهادت محمد نفس زكیه / رویارویى نظامى / شهید باخمرى / عوامل شكست قیام نفس زكیه و ابراهیم / اول: عوامل سیاسى / دوم: عوامل اقتصادى / سوم: عوامل نظامى / چهارم: عوامل اجتماعى
فصل سوم: موضع امام جعفر صادق(علیه السلام) و شیعیان امامیه نسبت به منصور عباسى / جهاد امام جعفر صادق در عصر اموى / موضع امام صادق(علیه السلام) نسبت به قیام نفس زكیه / دگرگونى روابط بین امام صادق (علیه السلام) و منصور عباسى / اندیشه هاى سیاسى شیعیان امامیه / مهم ترین آراى امام جعفر صادق (علیه السلام)
فصل چهارم: تقابل فكرى شیعیان و عباسیان و موضع امام ابوحنیفه و امام مالك نسبت به حركت هاى شیعى / پایه هاى جهاد فكرى / اَشكال رویارویى فكرى / شعراى علوى / شعراى عباسى / موضع ابوحنیفه نسبت به علویان و عباسیان / موضع امام مالك نسبت به علویان
بخش سوم: جنبش هاى شیعه در عهد خلافت مهدى و هادى
فصل اول: تحول در فرقه امامیه و پیدایش اسماعیلیان / بررسى تحولات در شیعیان امامیه / پیدایش دعوت اسماعیلى
فصل دوم: موضع شیعه زیدیه و امامیه در برابر خلافت مهدى / سیاست تازه نسبت به شیعیان / موضع شیعیان زیدى نسبت به مهدى / نهضت على بن عباس / رفتار مهدى با امام موسى كاظم(علیه السلام)
فصل سوم: تشیع یعقوب بن داوود، وزیر عباسى و تلاش او براى انتقال خلافت به علویان / گرایش هاى وزراى عباسى به علویان / تشیع یعقوب بن داوود وزیر
فصل چهارم: قیام حسین بن على در دوره خلافت هادى / شخصیت هادى عباسى و تأثیر آن در رفتارش با علویان / حسین بن على / طلایع قیام جدید علوى / قیام / شهید / فلسفه برپایى نهضت
بخش چهارم: جنبش هاى شیعه در دوره هارون الرشید
فصل اول: نهضت هاى یحیى و ادریس فرزندان عبداللّه در عهد هارون الرشید / رفتار خلیفه جدید با علویان / یحیى بن عبداللّه / نیرنگ سیاسى عباسیان / دو سؤال درباره رفتار هارون الرّشید / سرنوشت زندانى / قیام ادریس بن عبداللّه
فصل دوم: سیاست هارون الرشید درباره شیعیان و امام موسى كاظم(علیه السلام) / سیاست جدید سركوب گرانه / رفتار هارون با امام موسى كاظم(علیه السلام) / پرسش هایى در مورد رفتار تند هارون با علویان
فصل سوم: موضع برامكه در قبال علویان و شیعیان / برمكیان در میان عباسیان و علویان / بررسى علت حقیقى آزادى یحیى علوى به وسیله جعفر برمكى
بخش پنجم: قیام هاى شیعیان در دوران مأمون و معتصم
قیام شیعیان در دوره خلافت مأمون / مقدمه: شیعه در دوره امین
فصل اول: قیام محمد بن ابراهیم و ابوالسرایا / طلیعه قیام جدید شیعى / ابوالسرایا و محمد بن ابراهیم (ابن طباطبا) / پیشوایى ابوالسرایا بعد از مرگ ابن طباطبا / آغاز افول / فلسفه قیام / حركت نصر بن شیث و رابطه آن با علویان
فصل دوم:قیام محمد دیباج، فرزند امام جعفر صادق(علیه السلام) / پیشواى جدید / دلایل قیام / افول قیام محمد دیباج / دلایل خاص شكست قیام محمد دیباج
فصل سوم: موضع شیعیان در قبال بیعت مأمون با امام رضا(علیه السلام) به ولایت عهدى / پرسش هایى درباره این واقعیت تاریخى / پاسخ پرسش ها / بیعت با على الرضا به ولایت عهدى / بیعت شكنى / رفتار مأمون با علویان
فصل چهارم: قیام على بن محمد بن جعفر صادق و ابى عبداللّه، برادر ابوالسرایا / واكنش شیعیان پس از بیعت مأمون با على الرضا7 / قیام در كوفه
فصل پنجم: قیام هاى شیعیان در سرزمین یمن / عوامل برپایى نهضت هاى شیعه در یمن / قیام ابراهیم بن موسى كاظم / قیام عبدالرحمن بن احمد علوى
فصل ششم: قیام محمد بن قاسم در دوره خلافت معتصم / پیشواى جدید علوى / عوامل شكست / تشيّع در دوره واثق باللّه
خاتمه / مرورى بر عوامل تداوم نهضت هاى شیعیان در دوران هاى مختلف
كتابنامه / الف. نسخه هاى خطى / ب. منابع و مصادر چاپ شده عربى / ج. تحقیقات اروپایى كه به عربى ترجمه شده / د. كتاب هاى انگلیسى