سه شنبه, 17 بهمن 1391 ساعت 10:01
خواندن 2501 دفعه

سرگذشت کرخ ، محله شیعیان در بغداد - محمدقاسم احمدی

در سده‌های چهارم و پنجم هجری منازعات سیاسی و مذهبی که در گوشه و کنار جهان اسلام رایج بود، به بغداد هم سرایت کرده بود و محله شیعه نشین کرخ درگیر این منازعات بود.

کرخ یکی از محله‌های بغداد است که پس از بنای بغداد شکل گرفت و شیعیان رفته‌رفته به محله کرخ روی آوردند. عوامل جذب شیعیان به محله کرخ و گرایش اهالی آنجا به تشیع عبارت‌اند از: قرار گرفتن کرخ در نزدیکی مسجد براثا و مرقد امام کاظم و امام جواد، قرار گرفتن در مسیر کاروان‌هایی که از کوفه به بغداد وارد می‌شدند و اغلب از شیعیان بودند، حضور بزرگانی از شیعه مانند هشام بن حکم و ... در آنجا. علمای بزرگ شیعه مانند شیخ مفید، سیدمرتضی، سیدرضی و شیخ طوسی، به خصوص در دوران آل‌بویه، کرخ را مرکز فعالیت‌های علمی و مذهبی و سیاسی خود قرار دادند. از این رو کرخ در رشد و گسترش تشیع نقش مهمی ایفا نمود.

این محله، یکی از محله‌های بغداد است که حدود یازده سال پس از بنای بغداد شکل گرفت. ابتدا بازارهای بغداد و به تدریج، منازل مسکونی بازاریان نیز به کرخ منتقل و آنجا به یکی از محله‌های مهم بغداد تبدیل شد. کرخ در سده‌های چهارم و پنجم هجری نقشی مهم در تاریخ تشیع ایفا کرد. این محله در مقطع زمانی یادشده، یکی از کانون‌های برجسته در تاریخ تشیع و از افتخارات آن بود. عالمان بزرگ و صاحب نظر و صاحبان آثار برجسته و دست اول شیعه، در این مقطع زمانی، در بغداد و به ویژه محله کرخ می‌زیستند. صاحبان کتب اربعه و همچنین شیخ مفید، سیدمرتضی و سیدرضی از جمله این عالمان بودند.

در سده‌های چهارم و پنجم هجری منازعات سیاسی و مذهبی که در گوشه و کنار جهان اسلام رایج بود، به بغداد هم سرایت کرده بود و محله شیعه نشین کرخ درگیر این منازعات بود. تا اوایل سده چهارم هجری در این محله درگیری قابل توجهی رخ نداده بود ولی از اوایل قرن چهارم این منازعات شروع شد.

شعایر و مناسک شیعی تا این زمان کمتر اجرا می‌شد و سران تشیع با تقیه و خویشتنداری به سر می‌بردند.

با ورود آل بویه به بغداد، ترکیب سیاسی پایتخت خلافت به هم خورد. هر چند که در خود نهاد خلافت نیز اختلاف وجود داشت. عامل دیگر منازعات مذهبی بین خود اهل سنت بود به گونه‌ای که حنابله عرصه را برای رقبای سنی خود هم تنگ کرده بودند. پس از آن با سقوط آل بویه و ورود سلاجقه به بغداد، روند منازعات مذهبی تشدید یافت و محله کرخ که دیگر پایگاه شیعیان شده بود، درگیر این منازعات شد و مصائبی بر شیعیان و علویان رفت که دود از نهاد قلم برمی‌آید.

کتاب حاضر به بررسی اوضاع و احوال کرخ و نقش آن در رشد و گسترش تشیع در سده‌های چهارم و پنجم هجری پرداخته است.

کتاب، از 5 فصل و یک خاتمه تشکیل شده است:

فصل اول: کلیات

فصل دوم: نگاهی گذرا به اوضاع سیاسی و مذهبی خلافت عباسی در سده‌های چهارم و پنجم هجری

فصل سوم: کرخ و بافت سیاسی، اجتماعی و مذهبی آن

فصل چهارم: چگونگی و انواع منازعات بغداد در سده‌های چهارم و پنجم هجری

فصل پنجم: زمینه‌ها، عوامل و پیامدهای منازعات بغداد

خاتمه: جمع بندی و نتیجه گیری

کتاب فوق توسط انتشارات موسسه آموزشی ـ پژوهشی امام خمینی در قم منتشر شده است.

 محله کرخ و نقش آن در منازعات سیاسی و مذهبی بغداد در قرون چهارم و پنجم هجری، محمدقاسم احمدی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ اول، 1391، 439 صفحه، 6500 تومان.

 


منبع : کتابخانه مجلس