سه شنبه, 08 مهر 1399 ساعت 08:28

چرا به صحيفه سجاديه، صحيفه کامله گفته شده؟

پاسخ:
در اين مورد، دو نظر ابراز شده است؛
آيت الله مرعشي نجفي ، در مقدمه اش بر صحيفه سجاديه ترجمه بلاغي، چنين نگاشته است: فلسفه آنکه صحيفه را کامله ناميده اند، بنابر آنچه من از سيد جمال الدين کوکباني يمني شنيدم، آن است که نزد زيديه از صحيفه، نسخه اي هست ولي کامل نيست و در حدود نصف اين صحيفه است و از اين جهت اين صحيفه را کامله ناميده اند. يکي از محققان معاصر اين نظر را نپذيرفته، چنين مورد نقد قرار داده است:
اين تحليل نه تنها کافي نيست، بلکه آن را درست نمي‌توان شمرد؛ چه لفظ کامله در سند صحيفه از گفته متوکل بن هارون که خود يحيي بن زيد را ديده است، مشاهده مي‌شود و مي‌گويد: اخبره انه من دعا ابيه علي بن الحسين من دعا الصحيفه الکامله. و نيز متوکل مي‌گويد: يحيي بن زيد گفت: مي‌خواهي تو را صحيفه اي از دعاي کامل بدهم؟
و مسلم است که در آن وقت صحيفه اي که امروز به نام صحيفه زيديه مشهور است (طبق گفته کوکباني)، وجود نداشته و بر فرض وجود، شکي نيست که متوکل از آن بي خبر بوده است تا چه رسد که از نقص آن مطلع باشد... . سپس اين محقق چنين ابراز نظر مي‌کند: ... اين مجموعه را از آن جهت کامله گفته اند که دستوري کامل براي درخواست حاجات بنده از خداي تعالي است. در بيشتر موارد و در باره اغلب نيازمنديها؛ و چون چنين دعاهایی از ائمه معصومين ع با اين ترتيب صدور نيافته، اين ادعيه در مقابل دعاهاي ائمه ديگر به کامله ملقب شده است. و الله العالم.
اين نظريه نيز قابل قبول نیست؛ زيرا دعاهايي که از ساير ائمه ع رسيده است نيز از چنين جامعيتي برخوردار است. مثلا دعاي کميل، دعاي سمات و ساير ادعيه که در کتابهاي ادعيه مثل مصباح کفعمي، مهج الدعوات ابن طاوس، عده الداعي ابن فهدحلي و غيره آمده است. به نظر مي‌رسد قبل از تدوين جوامع روايي اوليه شيعه، همزمان با اصول اربعماه و حتي قبل از آنها، در بين شيعه صحايفي از معروفيت برخوردار بوده است؛ مانند صحيفه فاطمه زهرا س، صحيفه علي ع که به يک عدد هم منحصر نبوده است. اين صحايف در دسترس عموم نبوده، گاه برخي از روايات و مطالب آنها توسط برخي از ائمه ع براي خواصي از اصحاب نقل مي‌شده است. اکنون نيز جز اينکه برخي از مطالب آنها در جوامع روايي آمده، اطلاعي از آنها در دست نيست. اما دعاهاي صحيفه سجاديه به صورت کامل به دست افرادي از غير امامان معصوم ع رسيده است. احتمالا به اين سبب اين صحيفه را کامله خوانده اند.
مستدرکات صحيفه:
دعاهاي امام سجاد ع به نيايشهاي موجود در صحيفه کامله سجاديه منحصر نيست، بلکه به چندين برابر اين دعاها مي‌رسد. تاکنون مستدرکات زيادي براي صحيفه کامله نوشته شده است که از اين قرار است:
۱- صحيفه سجاديه که توسط شيخ محمدبن علي الحرفوشي، که چهل سال قبل از شيخ حر عاملي وفات يافته، گردآوري شده است.
۲- الصحيفه الثانيه السجاديه، گردآوري شيخ محمدبن الحسن بن الحر العاملي. محدث جزائري در اول شرح ملحقات صحيفه چنين نوشته است:
ان الشيخ الحر لما جمع من ادعيه السجاد ع ما يقرب من الصحيفه سماه اخت القرآن.
۳- الصحيفه السجاديه الثالثه، گردآوري ميرزا عبدالله افندي صاحب کتاب رياض العلما.
۴- الصحيفه السجاديه الرابعه، جمع آوري ميرزا حسين نوري. در اين مجموعه، غير از دعاهاي موجود در صحيفه‌هاي قبلي، هفتاد و هفت دعاي ديگر گردآوري شده است.
۵- الصحيفه السجاديه الخامسه.
اين مجموعه گردآوري سيدمحسن امين است و بيش از يکصدو هشتادو دو دعا دارد. مولف در باره اين اثر چنين توضيح داده است: و استدرک فيها ما خلت عنه الصحيفه الکامله و مافات الثانيه و الثالثه و الرابعه.
۶- الصحيفه السجاديه السادسه، گردآوري شيخ محمد صالح مازندراني.
آيت الله مرعشي نجفي در مقدمه خود بر صحيفه سجاديه ترجمه بلاغي، مستدرکات ديگري نيز ذکر کرده است که جهت رعايت اختصار از نام بردن آنها خود داري مي‌شود.
برگرفته شده از مجله کوثر ش ۳۲ غلامحسين اعرابي