یکشنبه, 05 مرداد 1399 ساعت 11:55

منطقه «ذی طوی» کجا است؟ و آیا مخفیگاه و محل ظهور امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) در آن‌جا قرار دارد؟

پرسش
در برخی از منابع به محلی به نام «ذی طوی» برای مکان ظهور امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف) اشاره شده است؟ آیا این مطلب صحیح است و این منطقه در کجا قرار دارد؟
پاسخ
«ذی طوی» که از دو واژه «ذی» به معنای «صاحب» و «طُوَی» با ضمه حرف «ط» و فتحه حرف «واو» تشکیل شده است،[1] نام منطقه‌ مرتفعى در اطراف شهر مکه قدیم می‌باشد[2] که خانه‏هاى مکه از آن‌جا نمایان بود.[3]
البته به تدریج این منطقه در داخل شهر مکه قرار گرفته و به «الزاهر» مشهور شده است.[4] گزارش شده که «ذی طوی» بین «حجوان» و «فخ» قرار داشته و کسی که در «مسجد تنعیم» احرام بسته و به سوی «مسجد الحرام» عزیمت می‌کند، پس از عبور از منطقه «فخ» وارد «ذی طوی» شده و سپس از سمت «قبرستان ابوطالب(علیه السلام)» به سمت کعبه روانه می‌شود. «عتیبیه» و «جرول» از محلّه‏‌هاى آن است.[5] ذی طوی در محدوده حرم قرار دارد؛ و لذا برای کسی که می‌خواهد وارد مکه شود، مستحب است در این مکان غسل کند.[6] هم‌چنین برای افرادی که از عراق به سمت مکه می‌روند، باید در آن‌جا «تلبیه» را قطع کنند.[7]
در برخی از روایات از این مکان، به عنوان یکی از مکان‌های زندگی[8] و هم‌چنین یکی از پایگاه‌های ظهور امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف)[9] یاد شده است:
1. امام باقر(علیه السلام): «قائم با سی‌صد و سیزده مرد از یارانش در منطقه «ذى طوى» به انتظار مانده و سپس (عازم مسجد الحرام شده)‌ و بر حجر الاسود تکیه می‌زند و پرچم آویخته را به اهتزاز در خواهد آورد».[10]
2. امام باقر(علیه السلام): «صاحب این امر را در یکى از این درّه‌‏ها غیبتى است - و با دست خود به ناحیه ذی طوى که نام کوهى است در اطراف مکه اشاره نمود- تا آن‌که قبل از خروجش خدمت‌کار مخصوص او که پیوسته با او است بیاید تا با گروهی از یاران ایشان ملاقات داشته باشد ...».[11]
3. امام باقر(علیه السلام): صاحب امر(علیه السلام) در میان گروهى به عدد اهل بدر (سی‌صد و سیزده تن) از منطقه «ذی طوى» (به سمت کعبه) سرازیر می‌شوند تا آن‌که حضرتشان پشت خود را به حجر الأسود تکیه داده و پرچم پیروزی را به اهتزاز در‌‏آورد».[12]
4. امام باقر(علیه السلام): «وقتی خبر کشته شدن نفس زکیه به امام زمان(علیه السلام) می‌‌رسد، ایشان می‌‌فرماید: «اهل مکه ما را نمی‌‌خواهند. اهل مکه هم او را دعوت به مکه نمی‌‌کنند و او هم با سی‌صد و سیزده مرد که به تعداد جنگ‌جویان‏ بدر هستند، از منطقه ذی طوى به سمت مسجدالحرام روانه می‌شوند.[13]
5. امام صادق(علیه السلام): «گویا صاحب امر را با حالتی نگران و ترسان - مانند موسای پیامبر(علیه السلام) - در منطقه ذی‌ طوی می‌‌بینیم تا آن هنگام که به مقام ابراهیم برسد و دعوت خود را آغاز کند».[14]
6. امام صادق(علیه السلام) در دعای ندبه[15] فرمود: ای کاش، می‌‌دانستم در چه جایی منزل گرفته‌‌ای و در چه سرزمین و مکانی تو را بر خود نگهداشته است. آیا در کوه رضوی سکونت داری یا جایی غیر از آنجا در منطقه ذی طوی؟!...».[16]
و ...
مجموعه این روایات نشانگر آن است که حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) به «ذی طوی» رفت و آمد داشته و در آستانه ظهور، در این منطقه حضور می‌یابد که شاید حضور ابتدایی‌شان مخفیانه بوده و سپس با گردهم‌ آمدن یارانش به سمت مسجد الحرام روانه خواهند شد.
البته تمام اینها بدان معنا نیست که آن‌حضرت، اکنون نیز در آن منطقه حضور دائمی داشته و مخفی‌گاه ایشان نیز تنها در آن‌جا باشند.
 
منابع:
[1]. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، محقق، مصحح، میر دامادی، جمال الدین،‏ ج 15، ص 21، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.
[2]. همان؛ جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح (تاج اللغة و صحاح العربیة)، محقق، مصحح، عطار، احمد عبد الغفور، ج 6، ص 2416، دار العلم للملایین، چاپ اول، 1410ق.
[3]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 27، ص 407، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.
[4]. واسطی زبیدی، محب الدین سید محمد مرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، محقق، مصحح، شیری، علی، ج 19، ص 645، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، چاپ اول، 1414ق.‌
[5]. محمد محمد حسن شراب، فرهنگ اعلام جغرافیایى- تاریخى در حدیث و سیره نبوى، مترجم، شیخی، حمیدرضا، ص 249، تهران، نشر مشعر، چاپ اول، 1383ش.
[6]. لسان العرب، ج ‏15، ص 21.
[7]. شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، محقق، موسوی خرسان، حسن، ج 5، ص 93، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[8]. «محل سکونت امام زمان»، 11326؛ «اسامى یاران امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف) و محل زندگی آنها»، 84825.
[9]. «علایم ظهور حضرت مهدى(عجل الله تعالی فرجه الشریف)»، 49؛ «علایم ظهور امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف)»، 219.
[10]. نیلی نجفی، بهاء الدین علی، سرور أهل الایمان فی علامات ظهور صاحب الزمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، محقق، مصحح، عطار، قیس، ص 92، قم، دلیل ما، قم، چاپ اول، 1426ق.
[11]. ابن أبی زینب (نعمانی)، محمد بن ابراهیم، الغیبة، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ص 182، تهران، نشر صدوق، چاپ اول، 1397ق.
[12]. همان، ص  315.
[13]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 52، ص 307، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.
[14]. سرور أهل الایمان فی علامات ظهور صاحب الزمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، ص 60.
[15]. «بررسی دعای ندبه»، 58729؛ «توضیح فقراتی از دعای ندبه»، 89517.
[16]. ابن مشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، محقق، مصحح، قیومی اصفهانی، جواد، 580 – 581، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1419ق.
.islamquest