یکشنبه, 19 شهریور 1396 ساعت 11:54
خواندن 146 دفعه

امام موسی کاظم علیه السلام

حضرت موسی بن جعفر علیهما السلام ملقب به کاظم، امام هفتم شیعیان، متولد سال ۱۲۸ قمری در قریه «ابواء» (میان مکه و مدینه). آن حضرت پس از شهادت پدرش امام جعفر صادق(علیه السلام)، از سال ۱۴۸ تا ۱۸۳، به مدت ۳۵ سال امامت شیعیان را بر عهده داشت و در بیست و پنجم رجب سال ۱۸۳ در زندان بغداد به دست سندی بن شاهک مسموم شد و به شهادت رسید.
ابن حجر هیثمی(درگذشت ۹۷۴ق)، از علمای اهل سنت می گوید: او را به سبب گذشت و بردباری بسیارش، «کاظم» خواندند و در نزد عراقیان به باب قضاء الحوائج عندالله معروف و عابدترین، داناترین و بخشنده ترین مردم زمانه اش بود.
گفته اند که امام کاظم(علیه السلام) ۳۷ فرزند داشته است. معروف ترین پسران وی امام رضا(علیه السلام)، احمد بن موسی، حمزة بن موسی، محمد بن موسی و معروف ترین دختر وی، حضرت معصومه(سلام الله علیها) است.
 

نسب، کنیه ها و القاب
نسب امام کاظم(علیه السلام) چنین است: موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب(علیه السلام). نام مادرش حمیده بربریه[۱] و کنیه های وی، ابوابراهیم، ابوالحسن اول، ابوالحسن الماضی و ابوعلی است. آن حضرت به سبب کثرت زهد و عبادت به «عبد صالح» معروف است و او را از آن جهت که در برابر بدرفتاری دیگران، خشم خویش را فرو خورده، صبر پیشه می کرد «کاظم» می گفتند. از القاب دیگر آن حضرت «باب الحوائج» است.[۲]
 

ولادت و درگذشت
امام کاظم(علیه السلام) در سال ۱۲۸ یا ۱۲۹ه‍.ق هنگام بازگشت امام صادق(علیه السلام) و همسرش حمیده از حج [۳] در قریه ابواء -محلی بین مکه و مدینه- به دنیا آمد.[۴][۵] برخی مکان ولادت او را مدینه ذکر کرده اند.[۶]بنا به روايت برقى در محاسن، پس از ولادت مبارك اين نوزاد، پدرش امام صادق (علیه السلام)، سه روز پياپى وليمه گرفت و به مردم طعام داد.[۷] در مورد ماه و روز ولادت اختلاف است، بعضی بدون ذکر ماه و روز، فقط به مکان ولادت اشاره کرده اند[۸][۹][۱۰]برخی گفته‎اند: ماه تولد در هيچ منبعى نيامده و تنها به سال اكتفا شده است‏. [۱۱][۱۲] اما برخی از جلمه طبری آن را در ماه ذی الحجه [۱۳] [۱۴] و بعضی از جمله طبرسی آن را در ماه صفر می دانند.[۱۵]
شهادت امام کاظم(علیه السلام) در ۲۵ رجب سال ۱۸۳ه‍.ق. در بغداد رخ داد.[۱۶]
 

همسران و فرزندان
تعداد همسران امام روشن نیست اما نقل شده بیشتر آنان کنیزانی بودند که حضرت آنها را می خرید و آزاد می کرد و یا با آنان عقد می بست. نخستین آنها، نجمه مادر امام رضا(علیه السلام) است.[۱۷] در مورد فرزندان، گزارش های تاریخی متفاوتی وجود دارد. به گزارش شیخ مفید، امام کاظم ۳۷ فرزند داشته است. وی، ۱۸ پسر و ۱۹ دختر را برای ایشان نام می برد:[۱۸]
1. علی بن موسی(علیه السلام)
2. ابراهیم
3. عباس
4. قاسم. مادران این ۴ تن کنیزانی بوده اند.
5. اسماعیل
6. جعفر
7. هارون
8. حسین که مادرشان یک کنیز بوده است.
9. احمد
10. محمد
11. حمزه که مادرشان یک کنیز بوده است.
12. عبدالله
13. اسحاق
14. عبیدالله
15. زید
16. حسن
17. فضل
18. سلیمان که مادران شان کنیزانی بوده اند.
19. فاطمه کُبری ملقب به حضرت معصومه(سلام الله علیها)
20. فاطمه صغری
21. رقیه
22. حکیمه
23. ام ابیها
24. رقیه صغری
25. کلثم
26. ام جعفر
27. لبابه
28. زینب
29. خدیجه
30. علیه
31. آمنه
32. حسنه
33. بریهه
34. عائشه
35. ام سلمه
36. میمونه
37. ام کلثوم که مادران شان کنیزانی بوده اند.
قبر دختر امام کاظم با نام فاطمه در قم از زیارتگاه های معروف شیعیان است که فاطمه کبری بوده و در آثار محدثان بزرگ شیعه (که به زمان معصومین نزدیک بوده اند، از جمله شیخ صدوق و ابن قولویه قمی) روایاتی درمورد ثواب زیارت وی نقل شده که با عنوان فاطمه دختر موسی از وی یاد شده است.[۱۹] فاطمه صغری بنا بر نقلی در باکو مدفون است[۲۰] و به بی بی هیبت شهرت دارد.[۲۱]
 

امامت
ایشان پس از شهادت پدر در سال ۱۴۸ه‍.ق. امامت شیعیان را به مدت ۳۵ سال بر عهده گرفت. هر چند امام صادق(علیه السلام) برای از بین بردن توطئه خلیفه عباسی در به قتل رساندن امام(علیه السلام)، پنج وصی، از جمله خود خلیفه را معرفی کرد اما شیعیان واقعی امامت او را پذیرفتند.[۲۲]
 

دلائل امامت
برخی از خواص فقهاء و یاران مورد اعتماد امام صادق(علیه السلام) سخنان وی بر امامت امام کاظم(علیه السلام) را نقل کرده اند. از جمله: مفضل بن عمر جعفی، معاذ بن کثیر، عبدالرحمن بن حجاج، فیض بن مختار، یعقوب سراج، سلیمان بن خالد، صفوان جمال.
در روایتی آمده است که امام صادق(علیه السلام) فرمودند: خداوند به من پسری عطا کرد که بهترین مخلوقات خداست[۲۳] و در حدیث دیگری فرمود: دوست داشتم غیر از او فرزند دیگری نداشتم تا هیچ کس در علاقه ام به موسی شریک نمی شد.[۲۴]
 

خلفای معاصر
امام کاظم(علیه السلام) در دوران امامت خویش با چهار تن از خلفای عباسی معاصر بود:
• منصور دوانیقی (حکومت۱۳۶-۱۵۸ق)
• مهدی عباسی (حکومت۱۵۸-۱۶۹ق)
• هادی عباسی (حکومت۱۶۹-۱۷۰ق)
• هارون الرشید (حکومت۱۷۰-۱۹۳ق)[۲۵]
 

انشعابات شیعیان
برخی از شیعیان در زمان حیات امام صادق(علیه السلام) معتقد به امامت اسماعیل بودند و با اینکه وی در زمان حیات پدرش از دنیا رفت، مرگش را باور نکردند و او را همچنان امام می دانستند. پس از شهادت امام صادق(علیه السلام)، عده ای که از حیات اسماعیل مأیوس گردیدند پسر وی «محمد بن اسماعیل» را امام دانستند که به فرقه «اسماعیلیه» شهرت یافتند.
برخی دیگر از شیعیان، پس از شهادت امام صادق(علیه السلام)، جانب عبدالله بن اَفطَح را گرفته و از او پیروی کردند که به «فَطَحیّه» موسوم هستند. از دیگر فرقه های عصر امام می توان از «ناووسیه» پیروان شخصی به نام ناووس که در امامت امام صادق(علیه السلام) توقف کردند و همچنین عده ای که به امامت محمد بن جعفر معروف به دیباج معتقد شدند، نام برد.
پس از شهادت امام کاظم(علیه السلام) نیز، کسانی که به امامت امام رضا(علیه السلام) اعتقاد نداشتند، بر امامت موسی بن جعفر(علیه السلام) توقف کردند و بر مهدویت و قائم بودن او معتقد بودند که «واقفه» نامیده شدند.[۲۶] جریان مهدویت و قائمیت، برخاسته از اصول اساسی شیعیان و برگرفته از روایات معصومین(علیهم السلام) است که فردی با عنوان «قائم» و «مهدی» از خاندان پیامبر(صلی الله علیه و آله)، عدالت را در جهان می گستراند.
 

قیام های شیعی در زمان امام کاظم(علیه السلام)
قیام حسین بن علی بن حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب علیه عباسیان که معروف به شهید فخّ است و نهضتش با شکست مواجه شد. هر چند امام(علیه السلام) امر به قیام نکرد اما از شکل گیری آن آگاه و با حسین بن علی در ارتباط بود. توصیه امام(علیه السلام) به کوشا بودن در پیکار و جهاد و خبر از شهادت او، نشان از آگاهی امام(علیه السلام) نسبت به قیام شهید فخ دارد.[۲۷] از دیگر قیامهای سادات علوی می توان به قیام یحیی بن عبدالله و ادریس بن عبدالله اشاره کرد.[۲۸]
 

دستگیری و زندان
نقل قولهای متفاوتی از علت دستگیری امام کاظم(علیه السلام) بیان شده است که جایگاه و موقعیت موسی بن جعفر(علیه السلام) در میان شیعیان را روشن می سازد. بنا بر گزارش تاریخ نویسان علت دستگیری امام(علیه السلام)، بدگویی یحیی برمکی یا یکی از برادران امام نزد هارون بود. امام کاظم(علیه السلام) دو بار به دست هارون به زندان افتاد که درباره اولین بار آن، مدت زمانی قید نشده ولی مرتبه دوم را از سال ۱۷۹ق تا ۱۸۳ق ذکر می کنند که به شهادت آن امام منجر شده است.[۲۹]
هارون الرشید، امام را در سال ۱۷۹ق در مدینه دستگیر کرد. ایشان هفتم ذی حجّه در زندان بصره، معروف به زندان عیسی بن جعفر، محبوس گردید. سپس وی را به زندان فضل بن ربیع در بغداد روانه کردند. زندان فضل بن یحیی و زندان سندی بن شاهک، زندانهایی بود که حضرت تا پایان عمر در آن زندانی بود.[۳۰]
 

چگونگی شهادت
شهادت امام کاظم(علیه السلام) در ۲۵ رجب سال ۱۸۳ در بغداد و زندان سِندی بن شاهک رخ داد. پس از شهادت امام(علیه السلام)، سِندی دستور داد جنازه امام را روی پل بغداد نهادند و به مردم اعلام کرد که به مرگ طبیعی از دنیا رفته است.[۳۱] در باب شهادت امام کاظم(علیه السلام) نقلهای متفاوتی است. بیشتر تاریخ نویسان قائل به مسمومیت امام(علیه السلام) شده و یحیی بن خالد و سندی بن شاهک را قاتل او معرفی می کنند[۳۲] اما برخی گفته اند: با پیچیدن در فرش، وی را خفه کردند[۳۳] و عده ای نیز قائل به ریخته شدن سرب گداخته در حلق امام کاظم(علیه السلام) شده اند.[۳۴]
 

مدفن امام(علیه السلام) و ثواب زیارت آن
شیعیان پس از دریافت خبر شهادت امام کاظم(علیه السلام) پیکر او را تشییع کرده و در شهر کاظمین و در قبرستانی معروف به قریش دفن کردند. امام رضا(علیه السلام) می فرماید: کسی که قبر پدرم را زیارت کند مانند آن است که قبر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و علی بن ابی طالب(علیه السلام) را زیارت کرده است و در بیانی دیگر اجر زیارت قبر پدر خویش را بسان ثواب زیارت قبر امام حسین(علیه السلام) می شمارد.[۳۵]
 

سخن خطیب بغدادی
خطیب بغدادی از حسن بن ابراهیم ابوعلی خلال -شیخ حنبلی ها در زمان خودش- نقل می کند که: هیچ مشکلی برایم پیش نیامد که کنار قبر موسی بن جعفر بروم و بدو متوسل شوم مگر اینکه خدای تعالی آنچه را دوست داشتم برایم آسان می نمود.[۳۶]
 

اصحاب و راویان
اسامی اصحاب و راویان فراوانی که از امام(علیه السلام) حدیث نقل کرده اند در کتب معتبر نقل شده است. شیخ مفید می گوید: امام هفتم فقیه ترین عالم زمان خود بود و مردم روایات بسیاری از وی نقل می کردند.[۳۷] شیخ طوسی تعداد راویان و اصحاب امام کاظم را ۲۷۲ نفر ذکر می کند.[۳۸]
• حماد بن عیسی
• علی بن یقطین
• هشام بن حکم
• ابو صلت بن صالح هروی
• صفوان بن مهران
• صفوان بن یحیی
• محمد بن ابی عمیر ازدی
• ابان بن عثمان
• مفضل بن عمر.[۳۹]
 

پانویس:
1. المفید، الارشاد، ج ۲، ص ۲۱۵.
2. المفید، الارشاد، ج ۲، ص ۲۳۶ و ۲۲۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ج ۲، ص ۶- ابن شهر آشوب، المناقب، ج ۴، ص ۳۲۳؛ شیخ عباس قمی، الانوار البهیه، ص ۱۷۷
3. ترجمه إثبات الوصية ،متن،ص:356
4. ترجمه الإرشاد ،ص559
5. ترجمه إثبات الوصية ،متن،ص:356
6. بازپژوهی تاریخ ولادت و شهادت معصومان، ص ۴۰۱
7. سيره معصومان ،ج‏6،ص:113
8. ترجمه الإرشاد ،ص:559
9. ترجمه إثبات الوصية ،متن،ص:356
10. ترجمه و شرح كشف الغمة ،ج‏3،ص:40
11. شوشتری ،ص:15
12. حيات فكرى و سياسى ائمه، جعفريان ،ص:375
13. دلائل الإمامة، الطبري ،ص:303و
14. الدر النظيم، الشامي ،ص:649
15. إعلام الورى، الطبرسي ،ج‏2،ص:6
16. المفید، الارشاد، ج ۲، ص ۲۱۵.
17. محمدتقی شوشتری، رساله فی تواریخ النبی و الآل، ص ۷۵.
18. المفید، الارشاد، ج ۲، ص ۲۴۴.
19. رجوع کنید به: ابن قولویه قمی، کامل الزیارات، ص۵۳۶؛ شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص۹۸.
20. بحار الأنوار، المجلسی،ج۴۸،ص:۳۱۷
21. منجم یزدی، ج۱، ص۳۱۶
22. مهدی پیشوایی، سیره پیشوایان، ص ۴۱۴.
23. مجلسی، بحارالانوار، ج ۴۸، ص ۲.
24. مجلسی، همان، ج ۷۵، ص ۲۰۹.
25. پیشوایی، همان، ص ۴۱۳.
26. نوبختی، فرق الشیعه، ص۷۷. رسول جعفریان، حیات فکری و سیاسی ائمه، ص ۳۷۹-۳۸۴.
27. کلینی، کافی، ج ۱، ص ۳۶۶.
28. علی اکبر تشید، قیام سادات علوی؛ مهدی پیشوایی، سیره پیشوایان، ص ۴۲۶-۴۲۹.
29. رسول جعفریان، حیات فکری و سیاسی ائمه، ص ۳۹۳.
30. شیخ عباس قمی، الانوار البهیه، ص ۱۹۲ – ۱۹۶.
31. شیخ مفید، الارشاد، ج ۲، ص ۲۱۵.
32. باقر شریف قرشی، همان، ج ۲، ص ۵۰۸ - ۵۱۰.
33. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص ۳۳۶.
34. حمدالله مستوفی، تاریخ گزیده، ص ۲۰۴.
35. کلینی، همان، ج ۴، ص ۵۸۳.
36. الأمینی، الغدیر، ج۵، ص۲۷۹.
37. مفید، الارشاد، همان.
38. طوسی، رجال الطوسی، ص ۳۲۹-۳۴۷.
39. باقر شریف قرشی، حیاه الامام موسی بن جعفر، ج ۲، ص ۲۲۵-۳۲۱. سید محسن امین، اعیان الشیعه، ج ۲، ص ۹.
 

منابع:
• الامین، سید محسن، اعیان الشیعة، بیروت، دار التعارف، بی تا.
• الامینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، قم: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة، ۱۴۱۶ق/۱۹۹۵. ترجمه الغدیر، مترجم: گروه مترجمان، تهران: بعثت، ۱۳۹۱ش.
• صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، بیروت، الاعلمی، ۱۴۰۴ ه ق.
• مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، بیروت، دارالوفاء، ۱۴۰۳ ه ق.
• مفید، محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۴ ه ق.
• مقدسی، یدالله، بازپژوهی تاریخ ولادت و شهادت معصومان، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۳۹۱ش.
• هیتمی، ابن حجر، الصواعق المحرقة فی الرد علی اهل البدع و الزندقة، مکتبة القاهرة، بی تا.
• مازندرانی، ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، قم، علامه، ۱۳۷۹ ق.
• طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری، قم، آل البیت، ۱۴۱۷ ق.
• قمی، عباس، الانوار البهیه،قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ق.
• صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، بیروت، الأعلمی، ۱۴۰۴ ق.
• شوشتری، محمدتقی، رسالة فی تواریخ النبی و الآل، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۲۳ ق.
• جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی ائمه، قم، انصاریان، ۱۳۸۱ش.
• کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۶۳ش.
• طوسی، محمد بن حسن، رجال طوسی، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۵ق.
• قرشی، باقر، حیاة الإمام موسی بن جعفر علیهما السلام، بیروت، دار البلاغة، ۱۴۱۳ ق.
• اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبیین، نجف، المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۵ق.
• جلال الدین محمد منجم یزدی، تاریخ عباسی، یا، روزنامه ملاّ جلال، چاپ سیف الله وحیدنیا، تهران ۱۳۶۶ ش.
• مسعودی، علی بن حسین، اثبات الوصیه، مترجم محمد جواد نجفی، 346ق، اسلامیه، تهران، 1362ش.
• شيخ مفيد، ارشاد، مترجم محمدباقر ساعدى خراسانى‏، اسلامیه، تهران، 1380ش، چاپ اول.
• سيد محسن امين عاملى، سيره معصومان، مترجم على حجتى كرمانى، انتشارات سروش، تهران، 1376ش، چاپ دوم.‏
• جعفریان، رسول، حيات فكرى و سياسى ائمه‏، انصاریان، قم، 1381ش، چاپ ششم.
• تستری، علامه، رسالة في تواريخ النبي و الآل، جامعه مدرسین، قم، 1423ق، چاپ اول.
• شامی، جمال الدین یوسف بن حاتم، الدر النظيم في مناقب الأئمة اللهاميم، جامعه مدرسین، قم، 1420ق، چاپ اول.
• طبری، محمد بن جریر بن رستم، دلائل الإمامة، بعثت، قم، 1403ق، چاپ اول.
• طبرسی، إعلام الورى بأعلام الهدى‏، آل البیت، قم، 1417ق، چاپ اول.‏
 

منبع : ویکی شیعه

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن