شنبه, 16 ارديبهشت 1396 ساعت 08:18
خواندن 1148 دفعه

گزارش ولادت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه در منابع اهل‌ سنت

اعتقاد به ظهور منجی در آخر زمان، به شیعیان اختصاصی ندارد، همه ادیان ابراهیمی و غیرابراهیمی در عین اختلافاتی که در چگونگی این مسأله دارند، در یک نکته مشترکند و آن اینکه در آخر زمان مردی از جانب خداوند خواهد آمد و جهان را از عدل و داد پر خواهد کرد. همه مسلمانان باور دارند که مهدی از نسل پیامبر و از فرزندان حسین(علیه السلام) است، جز اینکه بسیاری از اهل سنت تولد او را در آخر زمان انتظار می کشند. شیعیان با تکیه بر دلایل گوناگون عقلی و نقلی معتقدند که امام مهدی فرزند امام حسن عسکری(علیه السلام) است و در سال 250 هجری قمری به دنیا آمده و با اذن و اراده مطلق خداوند تاکنون زنده است و در میان مردم زندگی می کند؛ همچنان که خضر و مسیح علیهماالسلام به نص قرآن کریم زنده اند و در هنگام ظهور، او را یاری خواهند کرد. عمر طولانی او نه تنها با عقل و علم ناسازگار نیست؛ بلکه دلایل قرآنی و روایی مؤید وقوع آن فراوان است.
واحد شبهه شناسی مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم به یکی از شبهاتی که پیرامون تولد و حیات امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) از سوی برخی از اهل سنت مطرح شده است اشاره کرده و پس از بررسی به نقد آن پرداخته است.

 

چکیده شبهه
از نظر تاریخی تولد فرزندی از امام حسن عسکری(علیه السلام) با نام مهدی مشکوک است. اسناد و مدارک معتبر تاریخی مقبول در نزد اهل سنت، تولد چنین فرزندی را تأیید نمی کند. به عبارت دیگر هیچ سند محکم تاریخی، که با موازین و معیارهای اهل سنت (در قبول روایات تاریخی) تأیید شود، در این خصوص تولد و حیات مهدی وجود ندارد و از این رو راه اثبات وجود و حیات چنان فردی برای اهل سنت بسته است!

 

چکیده نقد
مسأله اعتقاد به تولد و حیات حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه) به شیعیان اختصاص ندارد. در منابع معتبر اهل سنت نیز چنین بحثی به وضوح دیده می شود. وجود روایات تولد مهدی(عجل الله تعالی فرجه) در منابع اهل سنت و پذیرش آن از سوی علمای اهل سنت تأیید بزرگی بر اثبات تولد امام مهدی به شمار می رود. همچنین پذیرش و تأیید رویداد تولد مهدی(عجل الله تعالی فرجه) توسط نسب شناسان که بیش تر از میان اهل سنت اند، دلیل روشنی بر اعتقاد اهل سنت به تولد و حیات امام است. علاوه بر این گواهی افراد موثقی که امام را پس از تولد و در دوران غیبت مشاهده کرده اند آشکارا بر قوت چنان ادله ای افزوده است.

 

مقدمه
مسأله تولد و حیات امام مهدى(عجل الله تعالی فرجه) از مباحث مهم و اساسی در موضوع امامت خاصه است. برخلاف تصور برخی که اعتقاد به تولد و حیات امام را مختص شیعیان تبلیغ می کنند، باور به چنین واقعیتی در میان سایر مذاهب و فرق اسلامی، به ویژه اهل سنت هم به وضوح دیده می شود. شواهد زیادی در منابع معتبر اهل سنت وجود دارد تولد و حیات امام مهدی را تأیید می کند. در این نوشتار با تکیه بر منابع تاریخی و روایی اهل سنت به اثبات وقوع تولد و استمرار حیات امام دوازدهم، حجت بن الحسن المهدی(عجل الله تعالی فرجه) خواهیم پرداخت.
 

*گزارش تولد امام مهدی(علیه السلام) در منابع اهل سنت
تولد امام دوازدهم (علیه السلام) آنچنان شهرت فراگیر یافته بود که حتی در منابع اهل سنت معاصر با زمان تولد و عصر نزدیک به آن منعکس شده است. هر چند برخی از عالمان سنی خواسته اند به این مسأله منتقدانه بنگرند و آن را انکار کنند، ولی نفس توجه به این امر بیانگر صحت باور شیعه است. مسعودی (متوفای 346 ق) که در عصر غیبت صغری می زیسته، در این باره می نویسد: «در سال دویست و شصت ابومحمد حسن بن علی بن محمد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام، در عصر خلافت المعتمد، در حالی که بیست و نه سال از سنش می گذشت، از دنیا رفت. او پدر مهدی منتظر و امام دوازدهم، به اعتقاد قطعیه امامیه (شیعیان دوازده امامی) است و آنان جمهور شیعه هستند».[1]
ابوالحسن اشعری (امام مذهب اشاعره) که در عصر غیبت صغری می زیسته و در سال 330 ق و یک سال بعد از پایان غیبت صغری وفات یافته است، درباره باور شیعه به تولد و حیات امام مهدی می گوید: «فرقه اول از آن ها(رافضیان) قطعیه هستند. آنان را بدین جهت قطعیه گفته اند که به مرگ موسی بن جعفر قطع پیدا کرده اند و آنان جمهور شیعه هستند و اعتقاد دارند که پیامبر به جانشینی و امامت علی بن ابی طالب بعد از خودش تصریح کرده و علی هم بر امامت پسرش حسن بن علی سفارش کرده و او نیز بر امامت حسین بن علی و او نیز بر امامت پسرش علی بن حسین و علی بن حسین هم بر امامت فرزندش محمد بن علی، او هم بر امامت پسرش جعفر بن محمد و او هم بر امامت موسی بن جعفر، و موسی نیز بر امامت علی بن موسی، و او نیز بر امامت محمد بن علی و او نیز بر امامت علی بن محمد و او نیز بر امامت حسن بن علی تصریح کرده است. امامیه باور دارند که حسن بن علی پسرس به نام مهدی دارد که شیعیان را بر امامت او سفارش کرده است. مهدی در نظر شیعیان، غایب و منتظر است. آن ها ادعا می کنند، که او آشکار خواهد شد و زمین را پر از عدل و داد خواهد کرد، بعد از آنکه پر از ظلم و جور شده است».[2]
ابوالحسن اشعری در سال 330 ق از دنیا رفته است؛ پس به طور طبیعی باید کتاب «المقالات الاسلامیین» را در عصر غیبت صغری و پیش از سال 329 ق نگاشته باشد. بیان عقیده شیعیان درباره دوازده امام و نام بردن از امام دوازدهم(عجل الله تعالی فرجه) توسط او نشانگر این است که عقیده شیعه درباره ائمه، تولد و حیات امام زمان(عجل الله تعالی فرجه) در آن عصر از شهرت جامعی در میان شیعییان برخوردار بوده است؛ آنچنان که حتی مخالفان شیعه هم کاملاً از این مطلب آگاهی یافته بودند.
ابن حزم اندلسی که در اواخر قرن چهارم هجری و اوائل قرن پنجم می زیسته و عصرش به عصر غیبت صغری نزدیک بود، در ذکر نسب و اولاد امام عسکری(علیه السلام)، ضمن انکار شدید وجود فرزندی برای آن حضرت، به باور عمومی شیعه مبنی بر تولد امام زمان(عجل الله تعالی فرجه) اعتراف کرده و می گوید: «امام حسن؛ او آخرین امام رافضیان است و عقب و فرزندی از خود نداشته است؛ ولی رافضیان ادعا کرده اند که او کنیزی به نام صیقل داشته که بعد از مرگش فرزندی برای وی بدنیا آورده است. اما این مطلب دروغ است و در این مورد سخنان زیادی گفته شده است».[3]
هدف ما در اینجا روشن کردن عقیده عمومی شیعه در مقطع زمانی عصر غیبت صغری نسبت به تولد و حیات امام زمان(عجل الله تعالی فرجه) است و این عقیده ای نیست که بعدها شیعیان در میان خود ساخته باشند؛ بلکه حیات آن حضرت در آن زمان حقیقتی بوده که شیعه امامیه در آن زمان بر آن اجماع داشته و حتی در نوشته های مخالفان منعکس شده است؛ هر چند آن ها با این حقیقت روشن تر از روز برخورد منصفانه ای نداشته اند.

 

پذیرش اخبار تولد از سوی علمای اهل سنت
تعدادی زیادی از دانشمندان حقیقت بین اهل سنت، با توجه به استحکام اخبار شیعه درباره تولد امام زمان(عجل الله تعالی فرجه)، آن را پذیرفته اند؛ در میان آن ها کسانی هستند که هر چند حیات فعلی و طول عمر آن حضرت را قبول نکرده اند، ولی اخبار تولد ایشان را پذیرفته اند[4]، بنا بر تحقیق یکی از محققان، تعداد این افراد به 68 نفر می رسد.[5]
مورخ بزرگی چون ابن اثیر صاحب کتاب «الکامل فی التاریخ» با توجه به دلائل و شواهدی که در عصر وی وجود داشته، تولد امام زمان(عجل الله تعالی فرجه) را از لحاظ تاریخی مسلم گرفته و هنگام سخن از امام عسکری(علیه السلام) تصریح می کند که او پدر مهدی منتظر است.[6]نیز هنگام نقل جریان دستگیری شلمغانی می نویسد که شیعه امامیه ابوالقاسم حسین بن روح را باب امام مهدی می نامیدند و می گوید: بعضی گفته اند، او تنها ادعای بابیت امام منتظر را داشته است.[7]
العمیدی از محققان معاصر اهل سنت درباره پذیرش اخبار تولد مهدی(عجل الله تعالی فرجه) و اعترافات علمای اهل سنت در این زمینه می نویسد: «عده قابل توجهی از اهل سنت اعترافات دانشمندان خود را ثبت کرده اند و این اقرارها در طول اعصار متمادی به یکدیگر متصل بوده است؛ به صورتی که معترف بعدی به راحتی هم عصر با معترف پیشین می گشته و این سلسله اعترافات از عصر غیبت صغری آغاز شده و تاکنون ادامه یافته است».[8]
عالمانی از اهل سنت که تولد حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه) را پذیرفته و نقل کرده اند، فراوان اند و ما در این قسمت تنها به ذکر نام برخی از آن ها بسنده می کنیم: ابن خلکان(م681 ق)، ذهبی(م748 ق) در سه کتاب خود (العبر، تاریخ دول الاسلام و سیر اعلام النبلاء)، ابن وردی(م749 ق)، احمد بن حجر هیتمی شافعی(م974 ق)، شبراوی شافعی (م1171 ق)، مؤمن بن حسن شبلنجی(م1308ق) و خیرالدین زرکلی(م1396 ق)[9] در شمار عالمانی هستند صحت اخبار تولد امام زمان را پذیرفته اند، برای اطلاع بیش تر می توانید به تحقیقاتی که در این زمینه انجام شده است، مراجعه نماید.[10]

 

امام مهدی فرزند امام عسکری است 
بسیاری از عالمان اهل سنت علاوه بر پذیرش اخبار تولد امام مهدی، بر این واقعیت که او فرزند امام عسکری است، تصریح کرده اند[11]، این گروه معتقدند امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه)، همان که ظهورش در آخرالزمان وعده داده شده است، کسی جز محمد بن حسن العسکری(علیه السلام) امام دوازدهم از ائمه اهل البیت(علیهم السلام) نیست. در اینجا به چند مورد از تصریحات آن ها را اشاره می کنیم:
کمال الدین محمد بن طلحه شافعی(م 652 ق) در این باره می نویسد: «ابوالقاسم محمد بن حسن الخالص بن علی المتوکل بن القانع بن علی الرضا بن موسی الکاظم بن جعفر الصادق بن محمد الباقربن علی زین العابدین بن حسین الزکی بن علی المرتضی امیرالمومنین بن ابی طالب؛ همو مهدی، حجت، خلف صالح و منتظر است که رحمت و برکات خداوند بر او باد. سپس در قالب شعری می گوید: همانا این خلف و حجت را خداوند تأیید کرده است. این راه روشن و حق است که خداوند فضایل اخلاقی به وی داده است».[12]
سبط بن جوزی (م 654 ق) می نویسد: «او محمد بن حسن بن علی بن محمد بن علی بن موسی الرضا بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب است و کنیه اش «ابو عبدالله» و «ابوالقاسم» است و همو خلف، حجت، صاحب الزمان، قائم، منتظر، تالی و آخرین فرد از حضرات ائمه است».[13]
ابن صباغ مالکی (م 855 ق) نیز عنوان فصل دوازدهم کتاب خود یعنی الفصول المهمة را «در ذکر ابوالقاسم حجت و خلف صالح، ابن ابو محمد حسن الخالص و امام دوازدهم»[14]قرار داده است. در وی در این فصل به قول گنجی شافعی (از علمای اهل سنت مقتول به سال 658 ق) استدلال کرده و می گوید کتاب خدا و سنت رسول او بر بقا و تداوم حیات مهدی از زمان غیبت تاکنون دلالت دارد و هیچ مانعی برای بقای او وجود ندارد؛ همچنان که در استمرار حیات عیسی بن مریم و خضر و الیاس از میان اولیا خدا و أعور دجال و ابلیس ملعون از دشمنان خدا، هیچ مانعی وجود نداشته است.[15]آنگاه ادله خود را از کتاب و سنت بر این مدعی اقامه می کند و در ادامه به شکل مشروح، تاریخ ولادت امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه)، دلائل امامت ایشان، بخشی از اخبار و احادیث غیبت آن حضرت، مدت استقرار و استمرار حکومت آن حضرت، کنیه و نسب ایشان و سایر امور مربوط به امام (علیه السلام) را بیان می کند.[16]
عالمانی از اهل سنت که به ولادت امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) و اینکه فرزند امام عسکری است، اعتقاد دارند بسیار بیش از این است. متأسفانه در برخی موارد تصریحات آنان در چاپ های اخیر از کتاب های شان حذف شده است! مثلاً محققان معتقدند محی الدین عربی(م 638 ق) در کتاب خود الفتوحات المکیة در باب 366 به این مطلب تصریح کرده است؛ ولی با کمال تاسف بعداً از کتاب او حذف شده در حالی که برخی منابع این مطلب را از این کتاب بازگو کردند.[17]
نام برخی از عالمان اهل سنت از این قرار است: سلیمان بن ابراهیم معروف به قندوزی حنفی (م 1270 ق)؛ احمد بن یوسف ابوالعباس قرمانی حنفی (م 1019 ق)؛ شمس الدین محمد بن طولون حنفی تاریخ نویس دمشق (م 953 م) فضل بن روزبهان (م 909 ق)؛ محمد بن یوسف ابو عبدالله گنجی شافعی (مقتول به سال 658 ق) و ... .[18]

 

تأیید تولد امام زمان(عجل الله تعالی فرجه) توسط نسب شناسان
بی شک یکی از بهترین گواهانی که تولد امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) را می تواند اثبات کند، نقل این خبر توسط متخصصان و خبرگان فن نسب شناسی است؛ چرا که در این زمینه علمای انساب بهتر از دیگران می توانند اظهار نظر کنند. در این مورد می توان به نسب شناسانی چون:
سهل بن داود بن سلیمان بخاری، معاصر دوره غیبت صغری،[19]
سید عمری، نسابه مشهور قرن پنجم هجری،[20]
فخر رازی شافعی، نسابه قرن پنجم هجری،[21]
مروزی ازورقانی، نسابه قرن ششم هجری،[22]
جمال الدین احمد، معروف به ابن عنبه[23]و بسیاری دیگر از نسب شناسان اشاره کرد.[24]
نسّابه شهیر ابونصر سهل بن عبدالله داود بن سلیمان بخاری که از بزرگان قرن چهارم هجری است و در سال 341 هجری در قید حیات بوده و از مشهورترین علمای انساب معاصر با غیبت صغرا است، می گوید: «علی بن محمد التقی، دارای فرزندی به نام حسن بن علی عسکری شد؛ از ام ولدی نوبیه به نام ریحانه. این فرزند ولادتش به سال 231 هجری واقع گشت و وفاتش در سال 260 هجری در 29 سالگی در سامرا اتفاق افتاد و علی بن محمد تقی دارای فرزندی بنام جعفر شد که شیعه او را جعفر کذاب می خوانند. به جهت آنکه خود را وارث برادرش حسن بن علی عسکری می دانست و فرزند برادرش - یعنی حجت قائم - را وارث او نمی شمرد. باری ابهام و اشکالی در نسب وی وجود ندارد».[25]
سید عمری نسابه معروف قرن پنجم هجری نیز چنین می نویسد: «ابو محمد (امام عسکری) وفات یافت و پسرش از نرجس در نزد اصحاب خاص و معتمدین اطرافیانش معلوم و مشخص بود. ما در ادامه جریان ولادت او و اخبار وارد در این باب را ذکر خواهیم کرد. مؤمنان بلکه همه مردمان به واسطه غیبت او مورد امتحان الهی قرار گرفتند. جعفر بن علی به مال و موقعیت برادر خود طمع کرد و فرزند داشتن برادرش را انکار نمود. برخی از ستمکاران و نابکاران نیز وی را در دستیابی بر خدمه و کنیزکان امام عسکری(علیه السلام) مساعدت و یاری کردند».[26]
چنانکه دیدیم نسب شناسان نیز تولد و وجود فرزند امام عسکری(علیه السلام) را پذیرفته اند و این دلیل محکمی در بر ولادت و حیات امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) است.

 

دیدارکنندگان با امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه)
از هنگام تولد امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) و در طول غیبت صغری، تعداد زیادی از خواص شیعیان به سعادت دیدار آن حضرت نائل شده اند. این دیدارها یا در عصر امام عسکری(علیه السلام) بوده و ایشان فرزندشان را به برخی از دوستان و یاران خود نشان داده است؛ یا پس از رحلت آن حضرت و در مناسبت های مختلف رخ داده است؛ یا کسانی هستند که از آن حضرت توقیع دریافت کرده اند؛ یا درخواست دعا کرده اند و یا مال امام را به واسطه وکلاء به ایشان تحویل داده اند.[27]مرحوم کلینی در بابی تحت عنوان «تسمیة من راه علیه السلام»[28] به نقل اخبار کسانی پرداخته است که آن حضرت را دیده و یا با ایشان مکاتبه کرده اند. مرحوم کلینی در عصر غیبت صغری می زیسته و در آخرین سال غیبت صغری یعنی سال 329 هجری از دنیا رفته است؛ از این رو گزارش های او از حوادث و رویدادهای آن عصر، کاملاً بر معیارهای تاریخی منطبق است. او با کسانی که در آن زمان حضرت را ملاقات کرده اند، معاصر بوده و گزارش ها را مستقیماً از آن ها نقل کرده است.[29]گروه های مختلفی چون یاران ائمه (علیهم السلام)، وکلای امام مهدی، خادم ها، خادمه ها، کنیزان و غلامان اما حسن عسکری(علیه السلام) و دیگرانی که به وجود امام مهدی شهادت داده اند[30]، همچنین اضافه کنید به این موارد، شهادت حکیمه خاتون دختر امام جواد(علیه السلام)، خواهر امام هادی(علیه السلام) و عمه امام عسکری(علیه السلام) که در هنگام ولادت حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه) در کنار مادر امام بوده[31] و قابله ایشان محسوب می شد.[32] همچنین عده ای از زنانی که در کار زایمان به وی کمک کردند. از جمله می توان از ماریه و نسیمه خادمه امام عسکری(علیه السلام) نام برد.[33]

 

نتیجه سخن
بسیاری از عالمان اهل سنت اخبار تولد و حیات امام مهدی را پذیرفته و به صحت آن اعتراف کرده اند. علاوه بر این تأیید تولد آن حضرت توسط نسب شناسان و نیز گزارش هایی که از سوی دیدارکنندگان با آن حضرت نقل شده و در میان آن ها افراد سنی مذهب هم وجود دارند، دلایل قوی ای بر این واقعیت است که مهدی قائم و منجی آخرزمان تولد یافته و هم اکنون در میان مردم زندگی می کند.

 

پی نوشت ها:
1. مروج الذهب، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، چ اول، 1411ق، ج4، ص212.
2. مقالات الاسلامیین، بیروت، دارصادر، چ اول، 1427، ص20.
3. ابن حزم اندلسی، جمهره انساب العرب، بیروت، دارالکتب العلیمه، چ سوم، 1424ق، ص61.
4. غلامحسن محرمی، نگرشی تاریخی به حیات امام زمان(عجل الله تعالی فرجه)، قم، پرتو ولایت، چ دوم، 1392ش، ص140.
5. ر.ک: آیه الله صافی گلپایگانی، منتخب الاثر، قم، مکتب المولف، چ اول، 1422ق، ج 2، ص 376.
6. ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارالفکر، 1398ق، ج5، ص373.
7. همان، ج7، ص 26- 27.
8. سیدثامر هاشم العمیدی، در انتظار ققنوس، ترجمه مهدی علیزاده، قم، موسسه امام خمینی، چ اول، 1379ش، ص 160.
9. ر.ک: العمیدی، پیشین، ص161-164.
10. ر.ک: العمیدی، پیشین، ص161؛ محرمی، پیشین، ص 140.
11. العمیدی، پیشین، ص 164.
12. مطالب السوول، تحقیق ماجد ابن احمد العطیه، بی جا، بی نا، بی تا، ص480.
13. تذکره الخواص، قم، منشورات الشریف الرضى‏، چ اولع 1418ق، ص325.
14. ر.ک: ابن صباغ مالکی، الفصول المهمة فی معرفة الأئمة علیهم السلام‏، قم، دار الحدیث، چ اول، 1422ق، ج2، ص1077.‏
15. همان، ص 1112.
16. همان، ص1114 تا 1135.
17. ر.ک: العمیدی، پیشین، ص164.
18. همان، ص 164- 169
19. ابی نصر بخاری، سر السلسله العلویه، بی جا، انتشارات شریف الرضی، چ اول، 1413ق، ص 38و 40.
20. على بن محمد العلوى العمری، المجدی فی أنساب الطالبین، قم، مکتبة آیة الله العظمى المرعشی النجفی، چ اول، 1409ق، ص 130.
21. فخر الدین رازی، الشجرة المبارکة فی أنساب الطالبیة، قم، مکتبة آیة الله العظمى المرعشی النجفی، چ اول، 1409ق، ص 78.
22. سید عز الدین قاضى مروزى ازوارقانی، الفخری فی أنساب الطالبیین‏،قم، مکتبة آیة الله المرعشى النجفى، چ اول، 1409ق، ص 8.
23. ابن عنبه حسنى‏، عمدة الطالب فی أنساب آل أبى طالب،‏ قم،‏ انصاریان، ‏1417ق، ص180.
24. العمیدی، پیشین، ص157-160؛ محرمی، پیشین، ص 141.
25. ابی نصر بخاری، پیشین، ص39.
26. العلوى العمری، پیشین، ص 130.
27. العمیدی، پیشین، ص147 به بعد.
28. کلینی، کافی، تهران، اسلامیه، چ دوم، 1362ش، ج1، ص 329.
29. همان، ج 1، ص 329.
30. ر.ک: العمیدی، پیشین، ص 147-154.
31. صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، تهران، اسلامیة، چ دوم، 1395ق‏،‏ ج2، ص424.
32. همان، ص433.
33. العمیدی، پیشین، ص 146.

 

منبع: فارس

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن