جمعه, 12 مرداد 1397 ساعت 10:00
خواندن 5349 دفعه

گزارشی از کتاب امالی سید مرتضی

ابوالقاسم على بن حسین بن موسى بن محمد بن موسى بن ابراهیم بن موسى بن جعفر - (علیهم السلام):

مشهور به سید مرتضی و ملقب به علم الهدى، شریف عراق و مجتهد على الاطلاق و مرجع فضلاى آفاق است. او برادر بزرگتر سید رضی (متوفای 406ق) گردآورندۀ نهج البلاغه است. شیخ عباس قمی او را ركن و معلم علمای شیعه می داند که كتابهاى بسیار تألیف کرده است. كتاب غررودرر او را علمای عامه چندان توصیف و مدح کرده اند كه هیچ كتابى از علمای شیعه را به آن حد، وصف نكرده اند. او را اعلم مردم به عربیت گفته اند. صاحب جامع الاصول (ابن اثیر) آنجناب را مجدد مذهب امامیه رأس مأئه رابعه شمرده است .
ابن ابى الحدید در شرح نهج البلاغه نوشته که شیخ مفید (متوفای 413ق) در رؤیا دید که حضرت فاطمه (علیها السلام) حسن و حسین را نزد او آورد و گفت که ای شیخ به این دو فرزندم فقه بیاموز. فردای آن روز فاطمه مادر سید مرتضى و رضى آن دو را آورد و گفت که ای شیخ به این دو فقه بیاموز.
او دارای املاک فراوان بود با اینهمه هیچ کدام دل او را به خود مشغول نکرد و او به علم و تربیت شاگردان پرداخت. او را ثمانینی نیز گفته اند که از هر چیزی 80 داشته است. شهید ثانى از ابوالقاسم تنوخى نقل کرده که کتابهای سید را شمردیم 80هزار مجلد بود لذا به او ثمانینی گفتند.
جسمی نحیف و صورتی زیبا داشت. در چندین علم سر آمد بود. به شاگردان خود ماهیانه می داد که از آنجمله می توان به 12 دیناری که هر ماه به شیخ طوسى و 8 دیناری که به قاضى ابن براج می داد اشاره کرد. او روستایی را برای کاغذ فقها وقف کرده بود.
از شاگردان او می توان شیخ طوسى، سلار دیلمى، ابى صلاح حلبى، شیخ كراجکى، دوریستى و مفید ثانى (فرزند شیخ طوسی) را نام برد.
او در 25 ربیع الاول 1438 وفات کرد. قبرش در بقعه ای معروف به ابراهیم مجاب در کربلاست.


آثار :
سید مرتضی علم الهدی در علوم متعددی متبحر بوده و تألیفات زیادی در علم کلام، فقه، اصول و تفسیر دارد. برخی از آثار او که چاپ شده اند از این قرارند: 1. انتصار فی الفقه؛ 2. إنقاذ البشر من القضاء والقدر؛ 3. تفسیر قصیده السید الحمیری؛ 4. تنزیه الأنبیاء؛ 5. الشافی فی الإمامه؛ 6. الشهاب فی الشیب والشباب؛ 7. المسائل الناصریه فی الفقه؛ 8. غرر الفوائد ودرر القلائد (امالی سیدمرتضی) 9. رسائل (در چهار مجلد) و ...
شایان ذکر است که به همت و تلاش دوست محقق ما شیخ اسماعیل بحرانی انتشارات مؤسسه التاریخ العربی در بیروت تمام آثار چاپ شدۀ سید مرتضی را در یک مجموعه عرضه خواهد کرد.


امالی سید مرتضی :
نام اصلی امالی سید مرتضی غرر الفوائد ودرر القلائد است که در دو جلد و شامل هشتاد مجلس می باشد. بر خلاف بسیاری از امالی ها مجالس تاریخ ندارد؛ موضوع آن – به جز در ده مجلس - تفسیر آیات مشکلۀ قرآن است و جنبۀ کلامی - ادبی آن بیشتر به چشم می آید. ابتدا آیه را ذکر می کند سپس وجوه معانی آن را بیان می کند، در تأویل و معنی آیه به اشعار و قول لغویین استناد می کند و در برخی مجالس حدیثی را نقل می کند و تأویل آن را بیان می کند، سپس مسأله ای کلامی را مطرح کرده و دربارۀ آن به بحث می پردازد. او در تفسیر و تبیین آیات و احادیث از اشعار عربی بخصوص اشعار جاهلی و سخن لغت شناسان بهرۀ فراوان می برد. به عنوان نمونه نگاه کنید به مجلس 23 (جلد 1، ص 317-320) معانی نفس و بیان اختلاف معانی آن بین آیات «تعلم ما فی نفسی و لا أعلم ما فی نفسک» و «ویحذرکم الله نفسه»؛
در این کتاب به همین شیوه در حدود 500 آیه از قرآن کریم و چندین حدیث مورد بحث قرار گرفته است.
بخش پایانی کتاب تکمله ای از سید مرتضی درباره نظر متکلمین دربارۀ احوال فعل و مخالفت نحوی ها با این نظر است و به مناسبت مسائل کلامی از جمله «رد شمس» را مورد بحث قرار داده و به اشکالات وارد شده به این اخبار پاسخ گفته است.


چاپهای امالی :
چاپ سنگی دارالطباعه عبد المحمد به خط علیرضا بن عباسعلی خوانسارى، 1272 ق؛
تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، داراحیاء الكتب العربیه، 1373ق، قاهره؛ این چاپ تنها چاپ محقق امالی سید مرتضی است که برخی از ناشران همان را چاپ کرده اند که می توان به سه چاپ ذوی القربی در قم تا سال 1429 و دار الکتاب عربی بیروت به سال 1387ق اشاره کرد.


ترجمه امالی :
این اثر ارزشمند ترجمه نشده، گرچه برخی از دوستانمان اقدام به این کار کردند اما تا آنجایی که سراغ داریم به نتیجه نرسیده است. فقط بخشی از این کتاب به همت سید رسول حجازی و دوستانش در دانشكده اصول دین با عنوان «گردآوری، ترجمه و تحقیق سی و پنج آیه از بیست جزء اول قرآن از كتاب امالی سید مرتضی علم الهدی (ره)» به سال ۱۳۸۲ش در قم چاپ شده است.

عباسعلی مردی

منبع : افق حوزه

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن