سه شنبه, 02 آذر 1395 ساعت 11:45
خواندن 220 دفعه

سیاه پوشی در ایام محرم

پرسش:

ميزان و مقدار ثواب سياه پوشي فضاي جامعه ـ در ايام محرم در عزاي حضرت سيد الشهداء ـ عليه السلام ـ چقدر است؟

 

پاسخ:

شايد بي تناسب نباشد ابتدا به عنوان پيش درآمد و زمينه ساز پاسخ، نظري گذرا بر پيشينه سياه پوشي و رائج بودن آن در مراسم عزاداري، در ميان اقوام كهن و ملل پيش از اسلام و آغازين نگاه اسلام نسبت به آن و سپس تأييد آن توسط پيشوايان اسلام در مراسم مزبور داشته باشيم.

نگاه آغازين اسلام به رنگ سياه يك نگاهي منفي است و هرگز آن را در حالات عادي در زمينه هاي روز مره زندگي به عنوان يك رنگ برتر بر نمي گزيند، رنگ برگزيده و انتخاب اول اسلام رنگ سفيد است، زيرا امام باقر ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: هيچ لباس بهتر از لباس سفيد نيست.(1)

اما سياه پوشي در مراسم عزاداري سنت منطقي بشر در طول تاريخ بوده است، شواهد تاريخي و ادبي نشان مي دهد كه رنگ سياه از ديرباز در ميان بسياري از ملل و اقوام نشان عزا و اندوه بوده است، اين امر به ايران يا دوران اسلام اختصاص ندارد و اعراب پيش از اسلام، ايرانيان و يونانيان باستان در عزا جامه سياه يا كبود مي پوشيدند.(2)

در مكتب اهل بيت ـ عليهم السلام ـ نيز رنگ سياه فقط در مصائب و سوگواري ها مورد استفاده قرار گرفته است. ابن ابي الحديد در شرح نهج البلاغه مي گويد: امام حسن ـ عليه السلام ـ در سوگ امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ جامه سياه پوشيده و با همين جامه براي مردم خطبه خواند.(3)

برخي نوشته اند كه دختر ام سلمه و زنان انصار در عزاي حمزه و شهيدان احد لباس سياه پوشيدند و اسماء بنت عميس نيز در عزاي جعفر طيار سياه پوشيد.(4)

ابو نعيم اصفهاني روايت مي كند زماني كه خبر شهادت امام حسين ـ عليه السلام ـ به ام سلمه رسيد، در مسجد پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ خيمه سياه بر پا كرد و خود جامه سياه پوشيد.(5)

از عمر فرزند امام سجاد ـ عليه السلام ـ نقل شده است كه وقتي امام حسين ـ عليه السلام ـ به شهادت رسيد، زن هاي بني هاشم لباس سياه و خشن پوشيدند و از گرما و سرما شكوه نمي كردند. و علي بن الحسين ـ عليه السلام ـ براي آنان طعام درست مي كرد.(6)

بنابراين تداوم سياه پوشي در مصائب اهل بيت ـ عليهم السلام ـ تداوم سيره انساني است كه ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ بر آن سنت منطقي و رسم طبيعي مهر تأييد گذاشته اند كه در عزاي عزيزان شان خود لباس سياه پوشيده و زنان بني هاشم نيز لباس سياه پوشيدند، و پوشيدن لباس سياه توسط امام دليل استحباب و بر فرض تنزل دليل بر مشروعيت و جواز آن در هنگام عزاداري است، زيرا در انديشه شيعه گفتار و رفتار و امضاء ائمه ـ عليهم السلام ـ حجت و دليل بر مشروعيت آن كاري است كه آن را توصيه كرده و يا انجام داده و يا امضاء كرده اند.

با توجه به اين روايات است كه شيخ ابوالفضل تهراني مي گويد: جامه سياه پوشيدن و سياه پوش كردن خانه ها به منظور قيام به وظيفه عزاداري و تعظيم شعار و احياي امر ائمه دين ـ عليهم السلام ـ ، در پرتو عموماتي كه دلالت بر اظهار حزن و اقامه عزا و ماتم بر سيد الشهداء ـ عليه السلام ـ دارند، مستحب است، زيرا امروز پوشيدن لباس سياه در عزاي حسيني مانند شهادت سوم (اشهد ان عليا ولي الله) در اذان از شعارهاي شيعه است.(7)

آيت الله ميرزا جواد تبريزي مي فرمايد: در ميان شيعه اماميه هيچ ترديد و خلاف و اشكالي در اين نيست كه سينه زدن و سياه پوشيدن در عزاي سيد الشهداء و ائمه اطهار به منظور حزن، از شعائر اهل بيت ـ عليهم السلام ـ و از مصاديق آشكار آيه: ذلك و من يعظم شعائر الله فانها من تقوي القلوب است، چنانكه آنها از مصاديق جزعي است كه روايات فراوان بر رجحان و استحباب نفس آن دلالت دارند.(8)

با توجه به سخنان بزرگان كه فرمودند پوشيدن لباس سياه در مصيبت و عزاي ائمه مخصوصا حضرت سيد الشهدا ـ عليه السلام ـ از شعائر اهل بيت ـ عليهم السلام ـ و از مصاديق تعظيم شعائر خداوند، و از مصاديق جزعي است كه روايات فراوان بر استحباب آن دلالت دارند، بايد گفت ميزان ثواب پوشيدن لباس سياه به مقدار ثواب عزاداري و حزن و اندوه خواهد بود، افزون بر اين در دو روايت ذيل ضمنا به ميزان ثواب نيز اشاره شده است، امام صادق ـ عليه السلام ـ ميزان و مقدار ثواب عزاداري را اين گونه بيان فرموده است، آنجا كه فرمود: مردم بدانيد حسين ـ عليه السلام ـ نزد خداوند زنده است و روزي مي خورد.... او دائما به زائرين و گريه كنندگان خود و بر پا دارندگان عزاي خود نظر دارد... و از جد و پدر و مادر و برادر خود مي خواهد كه براي گريه كنندگان بر مصيبت او و بر پا دارندگان عزاي او استغفار كنند... .(9)

رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايند: آگاه باشيد، خداوند بر گريه كنندگان و بر پا دارندگان عزاي حسين ـ عليه السلام ـ درود مي فرستد.(10)

بنابراين بر اساس روايات فوق و تطبيق كلي بر افراد، اين نتيجه به دست مي آيد كه ميزان ثواب پوشيدن لباس سياه در عزاي ائمه اطهار مخصوصا سيد الشهداء ـ عليه السلام ـ ، درود خداوند و توجه سيد الشهداء و استغفار رسول خدا و حضرت علي و فاطمه زهرا و امام حسن ـ عليهم السلام ـ است.

البته بايد توجه كرد كه ميزان ثواب سياه پوشيدن يا برگزاري مراسم و مانند اينها را ما نمي توانيم تعيين كنيم.

آري به هر ميزاني كه عبادات انسان خالصانه تر باشد، قطعاً ثواب بيشتري دارد و انما الاعمال بالنيات.

 

پاورقی:

1. مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، بيروت، داراحياء التراث العربي، 1403ق، ج78، ص330.

2. آدام متز، تمدن اسلام در قرن چهارم هجري، ترجمه علي رضا ذکاوتي قراگزلو، ج2، ص127.

3. ابن ابي الحديد، عبدالحميد، شرح نهج البلاغه، تحقيق محمد ابوالفضل ابراهيم، داراحياء الکتب العربي، 1962م، ج16، ص22.

4. رجبي، حسين، پاسخ به شبهات عزاداري، ص104.

5. همان، ص103.

6. حر عاملي، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، قم، موسسه آل البيت لاحياء التراث ، 1414ق، ج3، ص238.

7. تهراني، ابوالفضل، شفاء الصدور، طبع بمبئي، 1309ش، ص324.

8. العاملي، الانتصار، بيروت، دارالسيرة، 1422ق، ، ج9، ص246 به نقل از رساله پوشيدن لباس سياه، آيت الله تبريزي.

9. نمازي، علي، مستدرک. سفينة البحار، قم، موسسه النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين ، 1419ق، ج7، ص212.

10. همان، ج7، ص211.

 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن