شنبه, 19 تیر 1395 ساعت 10:00
خواندن 337 دفعه

آيا معروف کرخی خادم امام رضا علیه السلام و از یاران حضرت بوده است؟

پاسخ :

ابومحفوظ معروف بن فیروز (یا فیروزان) بغدادی كرخی از مشاهیر عرفا و پدر و مادرش نصرانی مذهب بوده‌اند. پدر و مادرش او را در هفت سالگی نزد معلمی نصرانی بردند. معلم به او گفت بگو «ثالث ثلثة» (و این اشاره به عقائد نصاری است كه به نام اب و ابن و روح القدس به سه اصل «اقانیم ثلاثة» معتقد می‌باشند، كه اب را خدای تعالی و ابن را حضرت مسیح و روح القدس را جبرئیل می‌دانند و در قرآن مجید هم در ردّ ایشان آمده است: لََقَد كَفَرَ الذین قالُوا انَّ الله ثالِثُ ثلثةٍ؛[1] به تحقیق كسانی كه خداوند را 3 نفر حساب كرده‌اند كفر ورزیدند.) معروف این گفته استاد را شدیداً انكار كرد و گفت: «لا بَل هُوالله أحَدْ» پس معلّم برآشفت و سیلی محكمی بر رویش زد، او نیز فرار كرد و مدتی غایب شد تا آن كه پدر و مادرش آرزوی برگشت او را می‌كردند و هردینی را كه قبول كند ایشان نیز موافقت نمایند. تا آنكه معروف به حسب فرمایش امام رضا ـ علیه السلام ـ در هفت سالگی دین مقدّس اسلام را قبول كرد و به خانه‌اش بازگشت.

پدر و مادرش از وی پرسیدند كه به كدام دین معتقد شده‌ای؟ گفت به اسلام و آنان نیز اسلام آوردند.[2] نام پدر وی كه فیروز یا فیروزان می‌باشد نام نصرانیت اوست و ظاهر كلام روضات‌الجنات[3] كه وی را با عنوان معروف بن علی ذكر كرده نه فیروزان معرّف این است كه پس از قبول اسلام نام پدرش تبدیل به علی شده است.

معروف در مراقب سیر و سلوك بی‌نظیر بود، صوفیه و عرفا در حق او ارادت فراوانی دارند و او را تا حد مستجاب الدّعوه ذكر كرده‌ و كرامات بسیاری به او نسبت می‌دهند و او را از اصحاب و موالیان بلكه دربان امام رضا ـ علیه السلام ـ می‌دانند.[4] كه البته بسیاری از این مطالب بر پایه غلو می‌تواند باشد. و یك سلسله از عرفای صوفیه هستند كه سند طریقتی خودشان را به معروف كرخی می‌رسانند و به واسطه او سلسله خود را به آن حضرت متصل داشته و به همین جهت به «معروفیه» شهرت دارند. این سلسله خود با نام‌های نعمت‌اللهی، نوربخشی، نقش‌بندی، سقطیان و جندیان و غیره به چند شعبه منشعب هستند و به جهت همین كثرت است كه این سلسله به «ام السلاسل» معروف شده‌اند.

وی سرانجام در سال 200 هجری در بغداد وفات یافت. در اواخر عمرش كه علائم موت آشكار شد به او گفته شده وصیتی كن: گفت وقتی مشرف به موت شدم پیراهن مرا صدقه بدهید كه چنانچه عریان به دنیا آمده‌ام عریان نیز رفته باشم.

این مطالب كلّ آن چیزی است كه در منابع به آن اشاره شده است. با این همه كه در منابع، وی را از اصحاب امام رضا ـ علیه السلام ـ دانسته‌اند، در هیچ كدام از كتب رجالیه[5] كه به شرح حال هر یك از اصحاب و خواصّ و خدّام و موالی ائمه اطهار ـ علیهم السلام ـ پرداخته و ولادت هریك از مشاهیر و مجهولان و ثقات و كسانی كه مورد مدح و ستایش و یا ذمّ و نكوهش قرار گرفته‌اند، به نگارش درآورده‌اند، اصلاً تعرّضی به شرح حال معروف كرخی نشده و مدحاً یا ذمّاً به صورت تصریح یا تلویح نامی از او برده نشده و به این جهت نسبت صحابی و یا دربان بودن او نسبت به امام رضا ـ علیه السلام ـ بعید به نظر می‌رسد و برخی از كتب فوق الذكر در ادامه مطالب بالا به این نكته نیز اشاره كرده‌اند.

مؤلف ریحانة الادب نظر علامه مجلسی را در عین‌الحیات آورده است كه وی نیز به دلایل بالا در باب صحابی بودن معروف نسبت به امام رضا ـ علیه السلام ـ شدیداً انكار می‌كند.[6]

در نهایت آنچه مسلم است این است كه وی فردی مسلمان و امامی مذهب و نیز عابد و عارف بوده است و صحابی بودن وی نسبت به امام رضا ـ علیه السلام ـ بعید و دور از ذهن می‌باشد.[7]

 

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1. معجم الرجال ،آیه الله خوئی .

2. ریحانة الادب؛محمد علی تبریزی

3. تنقیح المقال. حائری

 

پی نوشتها:

[1] . مائده،‌آیه 73.

[2] . شیخ عطار نیشابوری، فرید‌الدین، تذكرة الاولیاء، انتشارات گنجینه، چاپ‌خانه مطبوعات، چاپ دوم، ص241.

[3] . موسوی، محمد باقر، روضات الجنات فی‌ احوال العلماء والسادات، چاپخانه مهر استوار قم، ج8، ص134.

[4] . در رابطه با روایاتی كه در مورد او نقل شده رجوع شود به «طبقات الصوفیه»، ابوعبدالرحمان سُلمی، مطبعه دار التألیف مصر، چاپ دوّم، 1389 ه‍ .ق، ص83.

[5] . كتبی همچون، رجال طوسی، رجال نجاشی، رجال ابن داوود، رجال علامه حلی و ...

[6] . ریحانة الادب، همان ص47.

[7] . ریحانةالادب، همان ص47.

 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن