دوشنبه, 17 ارديبهشت 1397 ساعت 11:16

آیا امام زمان (ع) از نسل امام حسن مجتبي هستند؟

عقيده اهل سنت در مورد امام عصر عج اين است كه ايشان از نسل امام حسن مجتبي هستند و اين كه مي گويند اساسا امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ صاحب فرزندي نشدند و نام ان حضرت محمد بن عبدالله است و نه ابن الحسن و حديثي در اين مورد ذكر مي كنند خواهشمندم در اين مورد توضيح بفرماييد؟

پاسخ:

پاسخ اين سوال از توجه به دو نكته روشن مي گردد:

الف: خوشبختانه بسياري از دانشمندان و مؤلفان اهل سنت در كتب شان همانند شيعيان امام مهدي ـ عليه السلام ـ را كه در سال 255 هجري قمري، متولد شده، فرزند بلا واسطه امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ مي دانند كه به نام بعضي از آن ها به اختصار اشاره مي گردد:

1. محمد بن طلحه شافعي در كتاب (مطالب السوال) ص 89 نوشته است: ابوالقاسم محمد بن الحسن در سال 258 در سامره متولد شد. نام پدرش حسن خالص است و حجت، خلف صالح و منتظر از القاب اوست. سپس چندين حديث در مورد مهدي نقل كرده، بعد از آن مي گويد: مصداق اين احاديث فرزند امام حسن عسكري است كه اكنون غائب است و بعداً ظاهر مي شود.

2. محمد بن يوسف در كتاب (كفاية الطالب ص 312، بعد از ذكر وفات امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ مي نويسد: فرزندي جز محمد نداشت و گفته شده كه او همان امام منتظر است.

3. ابن صباغ مالكي در (فصول المهمة) مي نويسد: فصل دوازدهم در احوال ابي القاسم، محمد، حجت، خلف صالح، فرزند ابي محمد حسن خالص است،آن جناب امام دوازدهم شيعيان است.

4. شبلنجي در كتاب (نور الابصار) نوشته است: محمد فرزند حسن عسكري است. مادرش ام ولدي (كنيزي) به نام نرجس يا ثيقل يا سوسن، كنيه اش ابوالقاسم است. اماميه وي را حجت، مهدي، خلف صالح، قائم، منتظر و صاحب الزمان مي نامند.

5. ابن حجر در كتاب (الصواعق المحرقه) بعد از بيان احوال امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ نوشته است: فرزندي جز ابوالقاسم كه محمد و حجت ناميده مي شود باقي نگذاشت. آن كودك در هنگام وفات پدر پنج ساله بود.

6. ابن خلكان در كتاب (وفيات الاعيان) نوشته است: ابوالقاسم محمد بن الحسن العسكري امام دوازدهم اماميه است. شيعيان عقيده دارند كه وي همان منتظر و قائم و مهدي است.

7. شعراني در كتاب (اليواقيت و الجواهر) از باب 366 كتاب (فتوحات مكيه) تأليف ابن عربي نقل كرده كه او نوشته است: وقتي كه ظلم و جور زمين را فرا گرفت مهدي خروج مي كند و زمين را پر از عدل و داد مي كند. آن جناب از اولاد رسول خدا و از نسل فاطمه است. جدش حسين است و پدرش حسن عسكري فرزند امام علي نقي فرزند امام محمد تقي، فرزند امام رضا، فرزند امام موسي كاظم، فرزند امام جعفر صادق، فرزند امام محمد باقر، فرزند امام زين العابدين، فرزند حسين بن علي بن ابي طالب است.

8. خواجه پارسا در كتاب (فصل الخطاب) چنين نوشته است: محمد فرزند حسن عسكري در نيمه شعبان سنه 255 به دنيا آمد. نام مادرش نرجس بود. در سن پنج سالگي پدرش وفات كرد، از آن زمان تا حال غايب است و اوست امام منتظر شيعيان و وجودش پيش خواص اصحاب و ثقات اهلش به اثبات رسيده است. خدا عمرش را مانند خضر و الياس طولاني مي گرداند.

اين نمونه اي از كتب اهل سنت و اقوال علماي آنها بود كه به آن اشاره گرديد و كتب بسيار ديگري است كه نقل آن ها در اين مقاله نمي گنجد. پسي نمي توان گفت كه اعتقاد اهل سنت اين است كه مهدي ـ عليه السلام ـ محمد بن عبدالله بن الحسن مجتبي است اگر چه برخي از روايات از طريق اهل سنت وارد شده و دلالت دارد كه مهدي ـ عليه السلام ـ از اولاد امام حسن مجتبي است كه در نكته دوم به آن اشاره مي گردد.

ب: از مجموع حوادث و وقايع تاريخي و مطالعه كتب و روايات فريقين (شيعه و سني) درباره ظهور مصلح و مهدي موعود ـ عليه السلام ـ ، نتيجه مي گيريم كه مسأله مهدويت و قيام مصلح غيبي، از موضوعات مسلمي بوده كه مسلمانان به آن، اعتراف داشته، در انتظار ظهورش، روز شماري مي كرده اند و نصرت و غلبه را از لوازم حتمي او مي دانستند. همين موضوع سبب شد، افراد فرصت طلب و سود جو، از عقيده بي آلايش مردم، كه از مصدر وحي سرچشمه مي گرفت، سوء استفاده كرده، خودشان را به عنوان مهدي موعود، قالب كنند. شايد بعضي از آن ها قصد سوء هم نداشته، بلكه مي خواسته اند به اين وسيله، از ستم كاران انتقام گيرند. و بعضي نيز گرچه خودشان ادعايي نداشت اند، ليكن گروهي از عوام، به خاطر ناداني يا شدت گرفتاري، و شتابي كه در ظهور مهدي داشتند و برخي علل ديگر، آن ها را مهدي موعود اسلام مي پنداشتند. متأسفانه، اين حوادث سبب شد، احاديث مجعولي در تعريف و توضيح مهدي و علائم ظهور ميان مردم شايع، و بدون بررسي و دقت در كتب اخبار و روايات، درج شود.

هر كس با دقت و كنجكاوي، به كتب تاريخ و احوال مدعيان مهدويت، مراجعه و كتب، اخبار و روايات را بررسي كند اخبار ساختگي و مجعولي را در بين آن ها خواهد يافت كه يك نمونه آن همين روايتي است كه منشأ سوال مورد نظر گرديده كه در آن از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده كه فرمود: «دنيا پايان نمي يابد تا خداوند مردي از اهل بيت مرا مبعوث گرداند كه اسمش مطابق اسم من و اسم پدرش مطابق اسم پدر من است و زمين را پر از عدل و قسط مي كند چنانچه از ظلم و ستم پر شده است».[1] در اين حديث، پدر مهدي، هم نام پدر رسول خدا (عبدالله) معرفي شده است و اين موضوع، با احاديث بسياري كه نام پدر آن حضرت را حسن، گفته اند و روايات كه آن حضرت را نهمين فرزند امام حسين ـ عليه السلام ـ شمرده است و از طريق اهل سنت نقل شده كه در پايان اين مقاله اشاره خواهيم نمود منافات و تعارض دارد. بنابر اين درباره اين حديث مي توان گفت: كساني كه به مهدويت محمد بن عبدالله بن الحسن، عقيده داشتند، جمله «و اسم ابيه اسم ابي» را به حديث ياد شده اضافه كرده اند. محمد بن يوسف، در كتاب «البيان» بعد از نقل اين حديث نوشته است: ترمذي (از محدثين اهل سنت) همين حديث را در جامع روايت كرده، ولي جمله «و اسم ابيه اسم ابي» را ندارد. ابو داوود نيز همين حديث را بدون جمله ياد شده، در «معظم روايات الحفاظ الثقات» روايت كرده است. بنابر اين جمله مذكور را بايد زائد دانست. در توجيه حديث احتمال ديگري نيز است كه در اصل، اين گونه بوده باشد: و اسم ابيه اسم ابني، يعني نام پدرش نام پسر من است، كه به جاي كلمه «ابني» كلمه «ابي» گذاشته شده است.
همچنين اين روايت كه ابو هريره از رسول خدا نقل كرده كه: «ان المهدي اسمه محمد بن عبدالله في لسانه رته»[2] اين حديث نيز از مجعولات طرفداران مهدويت محمد بن عبدالله بن حسن است، (نوشته اند: محمد بن عبدالله ابن حسن هنگام سخن گفتن، زبانش مي گرفت و به دشواري كلمات را اداء مي كرد) پيروان و مريدانش نيز همين علامت ها را از نشانه هاي مهدي شمرده، بر طبق آن حديثي جعل كردند.[3]  و افزون بر اين، رواياتي كه در آن مهدي ـ عليه السلام ـ فرزند عبدالله وارد شده و از چهار روايت بيشتر نيست مورد تضعيف واعراض عملي محققان و بزرگان اهل سنت قرار گرفته است. چه آن كه در سند يكي اين روايات، شخصي به نام (رشدين بن سعدمهري) قرار دارد «كه همه متخصصان علم رجال از برادران اهل سنت وي را تضعيف كرده اند.»[4]  كه از جمله آن ها به احمد بن حنبل، حرب بن اسماعيل، يحيي بن معين مي توان اشاره نمود. و سه روايت ديگر نيز كه سند آن به ابن مسعود منتهي مي شود «در حالي كه آن چه از خود ابن مسعود نقل شده آن چنان كه در مسند احمد و برخي منابع ديگر آمده است تنها اين جمله است: «نام او نام من است» و ترمذي نيز احاديث سه گانه را نقل كرده «و در ضمن اشاره مي كند كه آن چه از علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ و ابو سعيد خدري و ام سلمه و ابو هريره نقل شده است صرفا مشتمل بر اين عبارت است: «و نام او نام من است». «جمله اسم ابيه اسم ابي ـ نام پدرش نام پدرم من است» در آن وجود ندارد.[5]

و در پايان همانگونه كه قبلاً اشاره گرديد «اين حديث معارض با بسياري از رواياتي است كه از طريق اهل سنت رسيده و در آن ها تصريح شده كه مهدي ـ عليه السلام ـ از فرزندان امام حسين ـ عليه السلام ـ است. مانند اين حديث از حذيفه بن يمان: «اگر از عمر دنيا بيش از يك روز باقي نماند، خداوند بزرگ آن يك روز را چنان طولاني خواهد ساخت تا آن كه مردي از نسل من در آن روز قيام كند كه هم اسم من است» آن گاه سلمان برخاست و پرسيد: اي رسول خدا او از كدام فرزند تو خواهد بود؟ حضرت فرمود: «از اين پسرم و با دست خويش بر پشت حسين ـ عليه السلام ـ زد»[6]  و نيز اين حديث از سلمان كه از رسول خدا نقل كرده كه فرمود به امام حسين در حالي كه گونه ولبانش را مي بوسيد: «همانا تو آقا و سيد و فرزند سيد و آقا ... و پدر نه حجت مي باشي كه نهمين آنان كه همان قائم است از صلب تو مي باشد»[7]  و احاديث ديگري كه در منابع اهل سنت وجود دارد و شما مي توانيد در منابعي كه براي مطالعه معرفي مي گردد از آن آگاهي پيدا نمائيد.

پاورقی:

[1]  اميني، ابراهيم، دادگستر جهان، به نقل از کتاب (فصول المهمة) ص274.
[2]  همان منبع به نقل از «مقاتل الطالبين» ص164.
[3] دادگستر جهان، همان، ص55. علي زاده، مهدي، در انتظار ققنوس، ص116.
[4]  درانتظارققنوس، ص113.
[5]  همان، ص114.
[6]  همان، ص109. به نقل از: المنار المنيف، ابن قيم.
[7]  قندوزي، ينابيع الموده، ج2، ص44.