گزارشی از نشست «معرفی ونقد نگاهی نو به جریان عاشورا» این نشست، از سلسله نشست های علمی عاشوراپژوهی به منظور معرفی و نقد آثار پژوهشی و منابع مکتوب عاشورایی، با حضور جمعی از مؤلفان و عاشوراپژوهان با موضوع «معرفی ونقد نگاهی نو به جریان عاشورا» به همت دبیرخانه دین پژوهان کشور برگزار گردید. در ابتدای این نشست، حجت الاسلام مهدی پیشوایی، مورخ، عاشوراپژوه و مدیر گروه تاریخ مؤسسه آموزشی امام خمینی (ره) ضمن بیان نقش و اهمیت سازنده نقد و بررسی آثار علمی پژوهشی، خواستار برگزاری جلسات نقد کتاب، قبل از مرحله چاپ و انتشار آن ها و سپس به…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 20:53
خلاصه ای از قسمت اول : نخستین نقد : استنتاجات متعدد كلامی از آنجا که این كتاب ، تاریخ تفكر است نه تفكر و می دانیم که تاریخ یک علم از خود آن علم جداست ، به عنوان مثال تاریخ کلام از کلام جداست ، پس استنتاجات متعدد کلامی ایشان از جهت روش شناسی صحیح نیست . بین كلام وتاریخ كلام دو فرق اصلی ویك نقطه اشتراك وجود دارد: نقطه اشتراك : در موضوع آن است كه هر دو بر گزاره های كلامی كار می كنند. اما تفاوت اول اینكه : كلام به دنبال اثبات راستی یا ناراستی یك گزاره…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 20:50
چکيدهامامت امير المؤمنين، علي عليه السلام بر پايه نصوص بسياري از کتاب و سنت استوار است؛ آياتي چون آيه ولايت (مائده(5):55)، آيه اکمال دين (مائده(5):3)، آيه تبليغ (مائده(5): 67)، آيه مباهله (آل عمران(3):61)، آيه اولي الامر (نساء(4):59) و رواياتي مانند حديث غدير، حديث منزلت، حديث الدار، حديث ثقلين، حديث نور، حديث مشابهت با پيامبران، حديث مدينة العلم و آيات و روايات بسيار ديگري که در کتاب هاي کلام و عقايد شيعه بيان شده است. در اين ميان، عده اي از اهل حديث و گروهي به نام «بکريه»[1] آيات و رواياتي را به عنوان نصوص خلافت ابوبکر مطرح کرده اند و…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 20:25
روشن است که نقد یک اثر، به معنای چشم بستن بر زحمات منجر به تولید آن، و یا امتیازاتش نیست. هم چنین اهمیت یک اثر هنری مانند مجموعه «مختارنامه» از جهات متعدد نیز، دلیلی بر خودداری یا تسامح در نقد آن نخواهد بود، به ویژه از نقطه نظر مسائل عقیدتی، که طبعاً از اهم اهداف این کار بوده است. در آخرین قسمت پخش  شده این مجموعه، گفتگوهایی میان جناب مسلم بن عقیل سلام الله علیه و ابن زیاد بازگو شد که بخشی از آن، ضمن فقدان استناد تاریخی، خلاف دلایل و قرائن فراوان بود. این که در ساخت چنین مجموعه…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 19:56
مدتی قبل برگه سؤالاتی تحت عنوان «در شگفتم» به‌دست نگارنده رسید، که حاوی چند سؤال نسبت به اعتقادات شیعی، بود. در این نوشتار، با ذکر سؤال‌های یادشده به بررسی و پاسخ آن‌ها می‌پردازیم: درحیرتم که چرا برخی افراد، درمسائل قرآنی و تاریخی عمیق نمی‌اندیشند، وتنها به پوسته و ظاهر مطالب می‌نگرند: * با این همه تأکید قرآن کریم بر این‌که «اکثریت ملاک حقانیت نیست» باز هم این را نمی‌فهمند. کسی که می‌گوید: چرا در کشور ما عید غدیر، جشن و چراغانی برپا می‌شود ... ولی یک میلیارد مسلمان در کشورهای دیگر روزی به نام غدیر نمی‌شناسند و آن را جشن…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 19:53
نویسنده‌ای که باید محاسن بتراشد و سـرخاب و سفیدآب بزند تحلیلی از پریشان‌گویی‌های علی حسین امیری، و سؤالاتی از او... در جزوه‌ای که با عنوان «سُرخاب و سفيد آب، سؤالات بی‌پاسخ که از شیعه باید پرسیده شود» منتشر شده، نویسنده سؤالات متعددی را خطاب به شیعیان مطرح نموده است. سؤالاتی که بعضاً نکات مهم اعتقادی، را بازگو می‌کند. مطالبی که قرن‌ها در کتاب‌ها و میان دانشمندان و باحثین علوم اسلامی مطرح بوده، و ایشان نیز تکرار نموده است (و البته گویا خواسته چنین تظاهر ‌کند که برای نخستین بار آن‌ها را کشف کرده است). اما در این میان، در بخش…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 19:46
با حضور حجت الاسلام دکتر سبحانی و فاضل ارجمند دکتر نعمت الله صفری جلسه اول : كتاب «مكتب در فرايند تكامل: نظرى بر تطور مبانى فكرى تشيع در سه قرن نخستين» نوشته سيد حسين مدرسى طباطبائى از آثار مورد توجه محافل علمى سال هاى اخير در موضوع تاريخ فكرى شيعه است. مؤلف كه از حوزه علميه قم برخاسته، دكترى خود را در دانشگاه آكسفورد انگلستان به پايان برده و استاد دانشگاه پرينستون امريكاست. «ميراث مكتوب شيعه» اثر مشابه وى در زمينه تاريخ شيعه اماميه است كه جلسات نقد و بررسى آن در حوزه علميه قم در حال انجام است. كتاب…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 19:42
اشارهپيشگفتارموضوع بايستگیهاى امامت را مى توان يكى از مهم ترين بحث هاى امامت دانست؛ كه پيوسته توجه متكلمهاى اسلامى را به خود جلب كرده است و به پژوهش درباره آن پرداخته اند. اين بحث در كتاب هاى كلامى، تحت عناوينى چون: صفات امام يا شرايط امامت مطرح شده است. آنان فهرستهاى مختلفى از صفات و ويژگى هاى امام را ارائه كرده اند.در برخى از اين فهرست ها، صفات ده گانه يا بيشتر براى امام شمارش شده است. يكى از فهرست هاى نسبتا جامع در اين باره، كه متكلمان اهل سنت ارائه كرده اند، توسط سعدالدين تفتازانى تنظيم شده است. وى…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 19:36
چكيدهبرخي مدعي هستند شيعيان سده هاي نخستين، رويكردي بشري به امامت داشته اند. يكي از عالماني كه با استناد به برخي عبارات متشابه، به عنوان نماينده ي قرائت بشري از امامت معرفي شده، ابن قبه رازي است؛ ما با بررسي آراي وي درباره ي ويژگي هاي امامان(علیهم السلام) معلوم مي شود ابن قبه امامان را داراي ويژگي هاي زير مي دانسته است:1. وجوب طاعت، 2. حجيت، 3. منصوص و منصوب بودن از جانب خداوند، 4. علم الهدي، 5. قدرت الهي (معجزه)، 6. عصمت.بنابر اين هرگز نمي توان او را گواهي بر وجود عالمان با قرائت بشري از امامت، معرفي كرد.…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 19:26
مقدمه :امامت وخلافت جامعه اسلامي يکي از موضوعات مهم وتأثير گذار در جامعه اسلامي بوده است و انديشمندان اسلامي از جهات مختلف در اين موضوع نظريه پردازي كرده اند، يكي از رويكرد هاي مهمي كه در موضوع امامت وخلافت جامعه اسلامي مطرح است ودر شرائط كنوني جهان اسلام از اهميت خاصي برخوردار است، رويكرد تقريبي در اين موضوع است، چرا که بنابر نظرية اکثر ملل و نحل و تاريخ نويسان و ديگر دانشمندان اسلامي، مهمترين موضوعي که اول بار باعث به وجود آمدن فرقه هاي اسلامي شده است، اختلاف در موضوع رهبري سياسي و ديني جامعه اسلامي بوده است، چنانکه…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 18:55
از مسائلی که درباره شیعه مطرح شده - در کنار دهها تهمت و افترا که در طول تاریخ بدان وارد شده - این مساله است که شیعه در مسائل کلامی به شدت تحت تاثیر اندیشه های معتزله بوده و از خود استقلالی نداشته است. در مطالعه حاضر خواهیم دید که نه تنها چنین نبوده، بلکه عکس قضیه درست بوده، یعنی این معتزله بوده اند که تحت تاثیر افکار شیعی قرار گرفته اند. نخست ضمن پرداختن به سیر تاریخی بحث، به آرا و انظار برخی از متفکران مسلمان اعم از معتزله و اشاعره و نیز عده ای از متفکران مغرب زمین…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 18:49
به محوريت آيات قرآن و روايات اهل بيت (علیهم السلام) هيچ موجودي ارزشمندتر از انسان نيست وهيچ شئ استخراج شده اي، از معدن هستي به پاي انسان نمي رسد. خداوند متعال كه استخراج كننده اين گوهر گرانبهاست، پس از استخراج او از معدن هستي، او را به دست زرگراني متخصص قرار داده تا او را شكل دهند و ارزشمندتر نمايند. شكل دهندگان انسان در اين عالم، كسي جز اهل بيت (علیهم السلام) نيستند. (ظهيري.علي اصغر/ بر كرانه عصمت/ 462)بر اين باور جلوه هاي هدايت بخش هر يك از اهل بيت (علیهم السلام) را در دوره امامت به گونه تأثير گذار…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 18:46
این نوشتار بر آن است تا در حد توان و به طور فشرده، نمودار روشنی از تجلیات فکری و بخشش های معنوی را که امام رضا(علیه السلام)در زمینه های گوناگون معرفت در دسترس انسان ها قرار داده؛ بیان کند.برخی از مورخان و تذکره نویسان، از حضرت رضا(علیه السلام)به جز احادیث و اخباری که از آن حضرت نقل کرده اند، تألیفاتی را نیز ذکر کرده اند، هر چند صحت انتساب آنها به امام نیازمند ادله کافی است که برخی از آثار نامبرده فاقد آن است. ولی شماری از جزوات و رساله ها، که با دلایل و قراین قوی تری به آن…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 18:40
سرآغاز امام حسین(علیه السلام)در سال شصت هجری، پس از مرگ معاویه و در پی اعلام خودداری و بیزاری از بیعت با یزید، از مدینه منوره به مکه مکرمه هجرت نمود. او از روز سوم شعبان تا هشتم ذی حجه همان سال در آن شهر اقامت گزید و پس از آن به وادی کربلا پای نهاد و با قیام خود به خون و رنگ سرخ اعتبار بخشید... همان گونه که ثقل اکبر، قرآن کریم ظهر و بطن دارد گفتار و رفتار قرآن ناطق، عترت پیامبر، نیز دارای ظهر و بطن است؛ قیام و انقلاب عاشورا که یکی از افعال امام حسین(علیه…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 18:35
چکیده یکی از فرقه های سیاسی اسلام که در نیمه نخست قرن اول هجری به وجود آمد، عثمانیه بود. بعد از قتل عثمان، عده ای از اصحاب پیامبر با خلافت حضرت امیر(علیه السلام) مخالفت کردند و باعث جنگها و خونریزیهای فراوان شدند. بدین ترتیب تحولات صدر اسلام به گونه ای پیش رفت که رفته رفته حقیقت امامت از عامه مردم پوشیده ماند. بی شک جریان فرقه عثمانیه نقش حساسی را در تحولات فکری و سیاسی موجب شده است که این مقاله در صدد تبیین آن برآمده است. مقدمه اگر به ترسیم مهم ترین مراکز جهان اسلام در سال36 هجری بپردازیم،…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 18:28
اهل سنّت بر این اعتقادند که خدای سبحان و رسول گرامی او، اصحاب را تزکیه و پاک گردانده و همه آنها را عادل قرار داده اند و باید بر همین مبنا حرکت کرد و هر آنچه را که صحابه مخالف و منافی نصوص صریح قرآن و سنّت انجام داده اند، به تأویل برد و توجیه کرد. آنان در این ادعا، به آیاتی از قرآن کریم و روایاتی که در کتب خود از رسول اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم)در فضیلت صحابه نقل کرده اند، استناد جسته اند و یکی از معروفترین احادیثی که بدان متمسک شده اند، حدیث «اصحابی کالنجوم، بایّهم…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 18:19
شيعه شناسي ( فرقه های شیعی)چکیدهمستشرق یهودی، اتان کولبرگ، در مقاله از امامیه تا اثنی عشریه (ضمیمه دوم)، با بررسی تاریخی اعتقاد به دوازده امام در متون شیعی نشان داده است که نخستین اندیشمندان شیعه برای اعتبار بخشیدن به اعتقاد ، از روشهایی مانند استناد به قرآن، احادیث شیعی ، روایات اهل سنت، کتاب مقدس و روایات یهودیان بهره برده‌اند. وی سپس با بررسی تاریخی اعتقاد به غیبت دوازدهمین امام، از گوناگونی و اختلاف وصفهای مربوط به این اندیشه و پاره‌ای قراین تاریخی دیگر، چنین برداشت کرده است که اعتقاد این به دوازده امام و غیبت دوازدهمین امام به عنوان…
چهارشنبه, 01 آذر 1391 ساعت 18:12
نقدی بر تحریف دلالت حدیث غدیر، توسط برخی عالمان تسنن و اقتباس وهابیان سعودی و برخی تأثیرگرفتگان داخلی از آنان چکیدهموضوع مقالة حاضر، بررسی و تحلیل یکی از دسیسه های مخالفان برای تحریف پیام غدیر است. بر این اساس، نویسنده ابتدا ماجرای غدیر خم و رابطة آن با اصل امامت را از دیدگاه وهابیت سعودی بررسی می کند و سپس با بررسی منابعی برای این مطلب، تحریفات صورت گرفته در آن را بر می شمارد. وی در ادامه با بیان اظهارات حیدر علی قلمداران در کتاب شاهراه اتحاد ـ به عنوان نمونه ای از تحریف غدیر در جامعه ـ و…
سه شنبه, 30 آبان 1391 ساعت 18:24
چکیده محسن کدیور یکی از پژوهشگران نوگرای معاصر است. یکی از دغدغه های ایشان (و از مباحث ممتاز در فضای روشنفکری) چگونگی استناد به دین است. در این نوشتار، نحوة استدلالها و نیز قوت و کارایی استنادات آقای کدیور، در مبحث ذکرشده، مورد نقد و بررسی قرار می گیرد. نویسنده ـ در مقام نقد ـ ابتدا شاخص های صحیح امامت و تعریف تشیع را از دیدگاه کدیور بررسی می کند و سپس به نقد آنها از دیدگاه امامت، علم علوی و توصیف اهل بیت (علیهم السلام) در نهج البلاغه، تحلیل تأکید امیرالمؤمنین بر افضلیت خویش و... می پردازد. وی در…
سه شنبه, 30 آبان 1391 ساعت 18:10
 چکیده دکتر علی شریعتی(1312 ـ 1356 ش) یکی از شخصیت های مؤثر فکری در نیم قرن اخیر در میان روشنفکران دینی بوده و کتاب اسلام شناسی او نیز یکی از آثار پر مراجعه وی در میان اقشار مورد اشاره بوده است. در مقاله حاضر، روش شناسی تألیف این اثر، عمدتاً از حیث اعتماد به مصادر تاریخی بررسی و نقد شده است. مؤلف با استناد به منابع تاریخی افزون تر و دقیق نشان داده که شریعتی با استناد به منابع غیرمتقن، به نتایج مباین با واقع تاریخی دست یافته است. واژگان کلیدی: اسلام شناسی، شریعتی، سرگذشت حدیث نزد عامه، کتمان حقائق،…
سه شنبه, 30 آبان 1391 ساعت 17:23