بسمه تعالی تاریخ شیعه سراسر مشحون از حوادث و تغییرات عظیمی است که این تفکر را در گذر ایام در برابر صدها نحله‌ی فکری موازی و مبارز در برهه‌های حساس از تاریخ موفق بیرون آورده است. به تأکید غالب محققان تاریخ و به اسناد و مدارک بی‌شمار، هیچ گروه دینی در تاریخ اسلام به اندازه‌ی شیعه‌ی دوازده امامی مورد حمله و تهاجم قرار نگرفته است. علما و پژوهش‌گران شیعه در اثبات حقانیت آن، در همه‌ی ادوار، مورد تهمت و افتراء بوده و متهم به یک جانبه گرایی می‌گشتند. سیره‌نویسان شیعه با آنکه تحقیقات‌شان در ده‌ها کتاب تاریخی نحله‌های دیگر اسلامی…
یکشنبه, 04 خرداد 1393 ساعت 09:00
چکیده :  استفاده نابجا از آيات قرآنی درباره فضايل ماورايی و خارق العاده امامان علیهم السلام ـ و درنتیجه شرکانگاری نسبت به آن بزرگواران ـ یکی از مشكلات اعتقاديست كه برخي آن را مبنای نفي بسياري از فضايل ائمه علیهم السلام قرار دادهاند. در این مقاله ابتدا ادعای شناسایی قرآنی ـ تاریخی عقايد مشرکان صدر اسلام و اعتقاد ایشان به خداوند به عنوان تنها خالق و قدرت مستقل (به نقل از كتاب مكتب در فرآيند تكامل) طرح ميشود. سپس اين ادعا با آیاتی كه از آنها شرک ذاتی و ربوبی مشرکان ثابت ميشود نقد ميشود و از طریق حمل به…
شنبه, 03 خرداد 1393 ساعت 08:00
مرتضی فرجپور [1]  چکیده: ابوجعفر محمد بن جریر طبری مورخ و مفسر مشهور قرن سوم و از علمای عامه است. در این مقاله بخشی از شواهد روشن اعتماد او به راویان غیر معتمد از سویی و کتمان و تحریف وقایع تاریخی از سوی دیگر به همراه برخی از کاستی‌های محتوایی و عقیدتی، در دو اثر تاریخی و تفسیری وی (تاریخ الأمم و الملوک و جامع البیان عن تأویل آی القرآن)، مرور می‌شود. در ضمن به معرفی شخصیت و عقاید خاص طبری نیز خواهیم پرداخت.   مقدمه : کتاب‌های تاریخ الأمم و الملوک و جامع البیان عن تأویل آی القرآن نوشتۀ…
پنج شنبه, 01 خرداد 1393 ساعت 08:00
تعیین تاریخ وفات پیامبر(صلی الله علیه و آله) یك بحث علمى ـ تاریخى محض نیست, بلكه داراى ثمراتى است. این مقاله, بدون تكیه بر یك روایت خاص و با بررسى شش واقعه كه در تعیین وفات پیامبر(صلی الله علیه و آله) نقش دارند و با كنار هم قرار دادن آن وقایع, اقوال معروف شیعه و سنى را مورد بررسى قرار داده است و با رسم جداول, به طور دقیق اثبات نموده است كه قول معروف و مشهور شیعه مبنى بر قرار دادن تاریخ وفات پیامبر(صلی الله علیه و آله) در 28 صفر و قول معروف و مشهور اهل سنت كه…
چهارشنبه, 31 ارديبهشت 1393 ساعت 08:00
چكيده : نويسنده در اين گفتار به مقايسه دو ديدگاه متفاوت در اجتهاد و فقاهت می پردازد : ديدگاه رايج كه اجتهاد را ملكه بدست آوردن احكام شرعى از متون فقهى مي‌داند و ديدگاه آية الله اصفهانى كه فقاهت را شناخت احكام الهى مي‌داند.آنگاه چگونگىِ دستيابى به اين دو را مقايسه مىكند. در ديدگاه اوّل، اجتهاد، مقدمات و علوم فراوانى از قبيل ادبيات، منطق، كلام و... لازم دارد كه بدون آنها اجتهاد محال است. امّا در ديدگاه دوّم به هيچكدام از مقدمات يادشده نيازى نيست و با مراجعه به اصول و قواعد فقهى و با مراجعه به قرآن و سنت…
سه شنبه, 30 ارديبهشت 1393 ساعت 11:00
چکیده : با توجه به اهداف و انگیز‌ه‌های شکل‌گیری پدیده {استشراق} و بیگانگی شرق‌شناسان با فرهنگ اسلامی و منابع تاریخ اسلام، نقد و بررسی آثار شرق‌شناسی و پالودن آنها از اشتباهات غرض ورزانه و ناآگانه‌، لازم و ضروری است. کتاب تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری اثر شرق شناس سویسی جناب آدام‌متز، به رغم اهمیت و جایگاه رفیع خود در تاریخ‌نگاری اسلامی، کمتر مورد بررسی انتقادی قرار گرفته‌ است. بررسی محتوایی، ساختاری و سندی کتاب مذکور می‌تواند راه‌گشای بسیاری از ناگشوده‌ها در آن باشد. کتاب آدام‌متز در سه حوزه محتوا، ساختار و اسناد و منابع، نیازمند نقد و بررسی جدی…
دوشنبه, 29 ارديبهشت 1393 ساعت 10:30
تفسیر نادرست مفاهیم دینی كه ناشی از عواملی چون بدفهمی یا غرض‌ورزی است، مشكلات وخطراتی جدی بر جامعه دین‌داران تحمیل می‌كند. برای جلوگیری از آسیب اعتقادی در اجتماع دینی، قبل از هر چیز نیازمند فهم صحیح مفاهیم دینی می‌باشیم. در این راستا ابتدایی‌ترین و صحیح‌ترین اقدام، رجوع به منابع اصیل دین (كتاب و سنت) است. در برخورد با مشكلِ انكار امامت یا تحریف معنای حقیقی آن نیز مراجعه به متون وحیانی، اولین و ضروری‌ترین اقدام به‌نظر می‌رسد. این‌كه امام كیست؟ مقام و اوصاف اختصاصی امام چیست؟ ما در قبال وی چه وظیفه‌ای داریم؟ و سؤالاتی از این قبیل، جز با…
شنبه, 27 ارديبهشت 1393 ساعت 07:30
 چکیده : برخی مدعی هستند شیعیان سده‌های نخستین، رویکردی بشری به امامت داشته‌اند. یکی از عالمانی که با استناد به برخی عبارات متشابه، به عنوان نماینده ی قرائت بشری از امامت معرفی شده، ابن قبه رازی است؛ اما با بررسی آرای وی درباره ی ویژگی‌های امامان(سلام الله علیها) معلوم می‌شود ابن قبه امامان را دارای ویژگی‌های زیر می‌دانسته است:  1. ، 2.  3. منصوص و منصوب بودن از جانب خداوند، 4. علم الهدی، 5. قدرت الهی (معجزه)، 6. عصمت.  بنابر این هرگز نمی‌توان او را گواهی بر وجود عالمان با قرائت بشری از امامت، معرفی کرد.  مقدمه : برخی مدعی هستند شیعیان…
چهارشنبه, 24 ارديبهشت 1393 ساعت 09:00
چکیده : امروزه تعیین مرزهای علوم و مشخص کردن وزن دانش‌های نوپیدا،‌ به عنوان علم جدید یا ادامة همان علم سابق، امری ناگزیر است. در مورد کلام قدیم و کلام جدید و رابطه آنها با یکدیگر، دیدگاه‌های گوناگونی میان اندیشمندان معاصر مطرح شده است. از یک سو، برخی آنها را دو علم جداگانه با دو هویت معرفتی مستقل می‌دانند که در همه اضلاع-حتی در موضوع و غایت - متفاوت‌اند و در نتیجه، تفاوت ماهوی دارند و از سوی دیگر، بیشتر دانشوران تفاوتی ماهوی میان آن دو قائل نیستند و کلام جدید را دنباله کلام قدیم و مرحله کمالی و تحول‌یافته…
سه شنبه, 23 ارديبهشت 1393 ساعت 09:37
سی امین نشست سیره پژوهی با موضوع نقد کتاب (ارزیابی اخبار قضاوت های امیر المؤمنین(علیه السلام)) تالیف حجت الاسلام مصطفی صادقی به میزبانی گروه تاریخ اسلام مجتمع آموزش عالی امام خمینی(رحمت الله علیه) برگزار شد . ناقدین این کتاب، آقایان دکتر جوادی و دکتر صفری فروشانی بودند. در ابتدای این نشست، نویسنده کتاب به تشریح انگیزه های نگارش کتاب پرداخت و گفت: جرقه نگارش این کتاب زمانی در ذهن من ایجاد شد که در برخی جلسات آیت الله مددی شرکت می کردم که به نقد و بررسی کتاب آقای مدرسی می پرداختند و در یک جلسه وارد مبحث اصبغ بن نباته…
دوشنبه, 22 ارديبهشت 1393 ساعت 10:30
مقدمه : لزوم آشنایی هرچه بیشتر مسلمانان نسبت به جایگاه و مقام والا و مفاهیم آیات قرآن بر کسی پوشیده نیست. با توجه به این که این کتاب عظیم الشأن طبق بیان خود در شناخت مفاهیم بلند و معارف متعالیش به مبیّن الهی نیاز دارد[1]، جایگاه مبیّنان آن نیز باید روشن باشد. حضرت سیدالساجدین علیه السلام در صحیفه سجادیه[2] به درگاه خداوند متعال عرضه می دارند: «اللّهمَّ أنزَلتَهُ عَلی نبیّکَ مُجملاً و ألهَمتَهُ عِلم عجائبِهِ مُکمَّلاً و ورًَثتَنا علمَه مفسَّراً». آیت الله خویی(ره) در مقدمة کتاب تفسيری خود، البيان فی تفسير القرآن، پس از بیان عظمت و جایگاه والای کلام…
یکشنبه, 21 ارديبهشت 1393 ساعت 08:00
این مقاله در واقع تجمیعی است از شش مقاله‌ی نقد و بررسى آقای سید حسن طارمی بر کتاب «مکتب در فرآیند تکامل» نوشته دکتر سید حسین مدرسى طباطبایى مى‌پردازد. محورهاى اصلى بحث چنین است: نقدهایى بر نوع برداشت نویسنده کتاب از بحث غیبت حضرت مهدى علیه السلام، حدیث دوازده خلیفه و امام، استناد به پاره‌اى از رویدادهاى جزئى و تعمیم آن به عنوان نظریه اکثریت جامعه شیعى.  همواره امید مى‌بریم که روحیه نقّادى بى‌طرف و سازنده در فضاى علمى گسترش یابد و بتوانیم با نشر این گفتار، نقشى در این گسترش داشته باشیم. با چنین امیدى خوانندگان فرهیخته را به…
جمعه, 19 ارديبهشت 1393 ساعت 09:00
چكيده : در اين گفتار (كه درادامه گفتارپيشين میآيد)، نويسنده، ديدگاههاى آية الله ميرزا مهدی ‌اصفهانی در زمينه فقه الحديث را پى می گيرد. دراين بخش، ملاك فقاهت شرعى ازديدگاه مرحوم ‌اصفهانى بيان می شود، كه با برخی از نظرات رايج تفاوت دارد. به عقيده‌ايشان، تفريع فروع از اصول، به معنى تفقّه نيست. از سوى ديگر،تفقّه كه در لسان شرع ‌آمده، با اين معنی از اجتهاد تفاوت دارد.       متن کامل     منبع : فصلنامه سفینه شماره 3
پنج شنبه, 18 ارديبهشت 1393 ساعت 11:00
چکیده :  این گفتار، به نقد و بررسى قسمت‌هایى از بخش سوم کتاب «مکتب در فرآیند تکامل» نوشته دکتر سید حسین مدرسى طباطبایى مى‌پردازد. محورهاى اصلى بحث چنین است: نقدهایى بر نوع برداشت نویسنده کتاب از بحث غیبت حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، حدیث دوازده خلیفه و امام، استناد به پاره‌اى از رویدادهاى جزئى و تعمیم آن به عنوان نظریه اکثریت جامعه شیعى.  اشاره در شماره‌هاى 18، 19 و 21 و 24 اشاره شد که این گفتار، گزارشى ملخّص است از جلسات نقد و بررسى کتاب «مکتب در فرآیند تکامل» (نوشته دکتر سید حسین مدرسى طباطبایى، تهران: کویر، 1387)…
شنبه, 13 ارديبهشت 1393 ساعت 09:00
دكتر سروش در سير تحول انديشه هاى خود، ديدگاه ديگرى  را در باب وحى مطرح كرده است. اگر در نظريه قبلى خود، وحى را كلام پيامبر مى دانست، اكنون آن را روايت رؤياهاى پيامبر مى داند. به گفته وى : «هست قرآن خواب هاى مصطفى ». اگر در تفسير سنتى وحى، پيامبر به عنوان مخاطب و مخبر مطرح مى شود كه آموزه هايى را از سوى خداوند دريافت كرده و به مردم ابلاغ مى كند، در تلقى جديد سروش از وحى، پيامبر فقط راوى است، آن هم راوى خوابهايى كه ديده است. پيامبر فقط آنچه را كه ديده است، گزارش…
چهارشنبه, 10 ارديبهشت 1393 ساعت 11:15
چکیده : این گفتار به نقد و بررسی قسمتهایی از بخش دوم و سوم کتاب «مکتب در فرآیند تکامل» نوشته دکتر سیّد حسین مدرّسی طباطبایی می‌پردازد. محورهای اصلی بحث چنین است  نقدهایی بر نوع برداشت نویسنده کتاب از نصوص روایی و تاریخی، استناد به پاره‌ای از رویدادهای جزئی و تعمیم آن به عنوان نظریّه اکثر جامعه شیعی، کتاب کافی و اعتبار احادیث آن، ویژگی‌های امامان معصوم (علیهم السلام) به‌ویژه، نصّ بر امامت آن بزرگواران، تردیدهایی که پس از رحلت برخی امامان (علیهم السلام) رخ داد.   دانلود متن کامل نقد   منبع : تراث  
سه شنبه, 09 ارديبهشت 1393 ساعت 09:00
چکیده : ونزبرو در کتاب مطالعات قرآنی، دو معیار سبک و کارکرد را برای گونه‌شناسی متون کهن تفسیری قبل از طبری ارائه کرد. او با شناسایی دوازده ابزار تفسیری و وام‌گیری اصطلاحاتی از آثار تفسیری یهود، تفاسیر کهن قرآن را به پنج گونه داستانی، فقهی، متنی، بلاغی و تمثیلی تقسیم کرد. وی براساس تحلیل ادبی زمان پیدایش این گونه‌ها، جز گونه ‌اخیر را با همین توالی تاریخی می‌داند. در این مقاله ضمن مروری بر گونه‌شناسی و تحلیل ادبی ونزبرو، با بررسی سند و متن نسخه ‌مستقل تفسیر مجاهد به ارزیابی آن خواهیم پرداخت. این بررسی نشان می‌دهد که هسته اصلی…
شنبه, 06 ارديبهشت 1393 ساعت 10:00
چکیده:  کتاب «مکتب در فرآیند تکامل» بر مبناى دو هدف، توسّط دکتر حسین مدرّسى طباطبایى، تألیف شده است: 1). معرّفى تاریخ تشیّع به عنوان یک جریان عقیدتى در اسلام، به خوانندگان غربى و غیر مسلمان 2). شناخت فرآیند شکل گیرى و تکامل مکتب تشیّع در سه قرن نخست اسلامى. بخش دوم کتاب با عنوان «غلو، تقصیر و راه میانه» شامل مرورى کوتاه بر تحوّل مفاهیم غلوّ و تفویض است که در این نقد، بخش اعظم آن مورد بررسى قرار گرفته است. روایات استناد شده در کتاب مکتب در فرآیند تکامل، در موضوعهاى غلو، تفویض، تقصیر و معناى امامت از منابع…
پنج شنبه, 04 ارديبهشت 1393 ساعت 09:00
چكيده : نويسنده در اين گفتار، مبانى آية الله ميرزا مهدى اصفهانى (1303-1365 ق) در باب فقه الحديث را براساس نوشتههاى ايشان بررسى میكند و به اين نتايج می رسد : - بخشى ازتاريخ شيعه، مربوط به زمان حضور امامان معصوم :و بخش ديگر در زمان غيبت امام مهدى (علیه السلام) است. بحث اجتهاد و استنباط احكام، در هر دو دوره جريان داشته است. - استنباط احكام از ادلّه (قرآن و حديث)، به دو شيوه جريان داشته، كه به جريانهاى اصولى واخبارى مشهور است . - بزرگان اين دو شيوه فكرى، با هم اختلاف و تعارض مهمّى ندارند، بلكه افرادى…
سه شنبه, 02 ارديبهشت 1393 ساعت 10:00
ادامه‌ بررسی فصل اوّل : چکیده:  در مقالات قبلی برخی از گزاره های فصل اول کتاب را نقد و بررسی کردیم. در این قسمت گزاره های دیگری از فصل اول کتاب را بررسی می کنیم. نویسنده در این قسمت ادعا می نماید که نظریه عصمت توسط هشام بن حکم بوجود آمد تاثیر قابل توجهی در پذیرش نگرش جدید به امامت داشت. همچنین نویسنده به نحوه شکل گیری جریان واقفیه پرداخته است. در این نوشتار مستندات تاریخی نویسنده در این باره بررسی شده است.  مولف در صفحه 38 کتاب می نویسد که پس از خود داری امام صادق علیه از شرکت در…
جمعه, 29 فروردين 1393 ساعت 09:00