چكيده : نويسنده، در سه گفتار پيشين ـ كه از شماره 2 تا شماره 4 درج شد ـ بخشى از مبانى فقه الحديثى آيةالله ميرزا مهدى اصفهانى را براساس آثار ايشان مورد بحث و بررسى قرار داده است. در اين گفتار، مرورى بر آن مطالب همراه با تبيين برخى مطالب، در قالب 20 نكته ارائه می شود.   متن کامل   منبع : فصلنامه سفینه شماره 5
پنج شنبه, 15 خرداد 1393 ساعت 11:00
حسین ‌بن على:  امام، امام سوم از امامان دوازده‌گانه شیعه امامیه و یكى از چهارده معصوم. به اتفاق همه منابع، نام و نسب او حسین‌بن علی‌بن ابی‌طالب‌بن عبدالمطلب ‌بن هاشم است. جد مادری‌اش پیامبر اكرم صلی‌اللّه علیه‌وآله‌وسلم، پدرش امیرمؤمنان على علیه‌السلام و مادرش فاطمه سلام‌اللّه علیها دختر رسول خداست (ابن‌سعد، ج 6، ص 399؛ ابوالفرج اصفهانى، ص 51؛ مفید، ج 2، ص 27). پیامبر او را به نام پسر دوم هارون، شَبیر، حسین نامید (ابن‌سعد، ج 6، ص 356ـ357؛ ابن‌حنبل، ج 1، ص 98، 118؛ دولابى، ص 99؛ كلینى، ج 6، ص 33؛ قس ابن‌سعد، همانجا؛ دولابى، ص 122، كه…
سه شنبه, 13 خرداد 1393 ساعت 12:44
آقای مدرسی در کتاب مکتب در فرایند تکامل برای نشان دادن چگونگی تکامل شیعه ابتدا در فصل حقوق و مسئولیت‌ها به موارد ذیل همت گماشته است:   الف- معتقد است که نفوذ قریش در مردم بعد از حضرت رسول باعث حذف حضرت علی( علیه السلام) و انصار از ریاست جامعه گردید و این نفوذ به قدری بود که پیامبر نیز به آن وابسته بود[1]. سوال اینجاست که آیا حضرت علی( علیه السلام) و حضرت رسول(صلی الله علیه و اله ) خود از قریش نبوده‌اند؟ چرا قریشی بودن حضرت علی، نتوانست خلافت را برایش همراه داشته باشد؟ او روشن نمی‌کند که…
یکشنبه, 11 خرداد 1393 ساعت 09:00
چکیده : یکی از بسترهای اختلاف میان فریقین، روایات تفسیری است. این روایات در فهم قرآن و احکام کارایی دارد و نوع تعامل مسلمانان با این روایات، در شکل‌گیری باورهای ایشان و استخراج احکام شرعی، تأثیر بسزایی دارد. این میان تعامل اهل‌سنت با روایات اهل‌بیت اهمیتی دوچندان دارد؛ چراکه سخن اهل‌بیت، نزد شیعه بس مهم است؛ به گونه‌ای که هیچ‌ برخورد مغرضانه‌ای با سخنان ایشان را برنمی‌تابند و از سویی، اهل‌سنت نیز جایگاه والای اهل‌بیت و شخصیت عظیم ایشان را می‌ستایند و لذا انتظار می‌رود در متون تفسیری خود به روایات ایشان، دست‌کم درحد روایات صحابه و تابعیان، توجه کنند.…
شنبه, 10 خرداد 1393 ساعت 11:00
چکیده :  سخنرانی آقای دکتر سروش با عنوان «تشیع و چالش مردم سالاری» در آبانماه 1384ش (در دانشگاه سوربُن) واکنش هایی را میان قشر دانشگاهی و حوزوی در پی داشت که مهمترینِ آنها، نامه های حجۀ الاسلام دکتر محمد سعید بهمن پور در نقد سخنان ایشان بود. نوشتار حاضر در نقد مباحث ایشان حاوی دو بخش می باشد؛ ابتدا تئوری و نظریه آقای دكتر سروش و رأی ایشان در باب ولایت امامان و نسبت آن با ختم نبوت، طبقه بندی و مطرح شده است. در این بخش تلاش شده تا مقوّمات و تفصیلات این رأی، از سایر آثار ایشان استخراج…
چهارشنبه, 07 خرداد 1393 ساعت 08:00
این نوشتار به بررسی زندگی و شخصیت پیامبر اعظم  (صلی الله علیه و آله)از دو دیدگاه غربی و شرقی می پردازد و به برخی شبهات مربوط به پاسخ می دهد.  اهم موضوعات:  تصویر غربی از پیامبر (صلی الله علیه و آله)؛ شبهات و ابهامات اثار غرب در باره پیامبر (صلی الله علیه و آله)؛ پاسخ ها و  نقدها:تصویر شرقی از سیمای پیامبر (صلی الله علیه و آله). توهین غربی ها به اسلام و پیامبر (صلی الله علیه و آله)، سابقه طولانى دارد. نخستین توهین‏ ها از اسپانیاى اسلامى و از قرطبه و در سال 229 / 850 اغاز شد. پرفكتوس…
سه شنبه, 06 خرداد 1393 ساعت 13:18
گیب، در مقاله ى حاضر، كه هدف از آن بازخوانى نظریه ى اهل سنت در باب خلافت است، بر مبناى چهار نكته ى اساسى به بحث مى پردازد: 1. در وهله ى نخست به مخالفت با نظر كسانى مى پردازد كه معتقدند ماوردى به تدوین نظریه ى نهایى اهل سنت در باب خلافت پرداخته است؛ 2. به نظریه ى اشعریان در باب خلافت و سرنوشت این نظریه در پى تحولات مترتب بر آن مى پردازد؛ 3. جنبه هاى مختلف نظریه ى خلافت و نسبت آن با امامت را در امپراطورى عثمانى مورد بازبینى قرار مى دهد؛ 4. در آخر به…
دوشنبه, 05 خرداد 1393 ساعت 08:00
بسمه تعالی تاریخ شیعه سراسر مشحون از حوادث و تغییرات عظیمی است که این تفکر را در گذر ایام در برابر صدها نحله‌ی فکری موازی و مبارز در برهه‌های حساس از تاریخ موفق بیرون آورده است. به تأکید غالب محققان تاریخ و به اسناد و مدارک بی‌شمار، هیچ گروه دینی در تاریخ اسلام به اندازه‌ی شیعه‌ی دوازده امامی مورد حمله و تهاجم قرار نگرفته است. علما و پژوهش‌گران شیعه در اثبات حقانیت آن، در همه‌ی ادوار، مورد تهمت و افتراء بوده و متهم به یک جانبه گرایی می‌گشتند. سیره‌نویسان شیعه با آنکه تحقیقات‌شان در ده‌ها کتاب تاریخی نحله‌های دیگر اسلامی…
یکشنبه, 04 خرداد 1393 ساعت 09:00
چکیده :  استفاده نابجا از آيات قرآنی درباره فضايل ماورايی و خارق العاده امامان علیهم السلام ـ و درنتیجه شرکانگاری نسبت به آن بزرگواران ـ یکی از مشكلات اعتقاديست كه برخي آن را مبنای نفي بسياري از فضايل ائمه علیهم السلام قرار دادهاند. در این مقاله ابتدا ادعای شناسایی قرآنی ـ تاریخی عقايد مشرکان صدر اسلام و اعتقاد ایشان به خداوند به عنوان تنها خالق و قدرت مستقل (به نقل از كتاب مكتب در فرآيند تكامل) طرح ميشود. سپس اين ادعا با آیاتی كه از آنها شرک ذاتی و ربوبی مشرکان ثابت ميشود نقد ميشود و از طریق حمل به…
شنبه, 03 خرداد 1393 ساعت 08:00
مرتضی فرجپور [1]  چکیده: ابوجعفر محمد بن جریر طبری مورخ و مفسر مشهور قرن سوم و از علمای عامه است. در این مقاله بخشی از شواهد روشن اعتماد او به راویان غیر معتمد از سویی و کتمان و تحریف وقایع تاریخی از سوی دیگر به همراه برخی از کاستی‌های محتوایی و عقیدتی، در دو اثر تاریخی و تفسیری وی (تاریخ الأمم و الملوک و جامع البیان عن تأویل آی القرآن)، مرور می‌شود. در ضمن به معرفی شخصیت و عقاید خاص طبری نیز خواهیم پرداخت.   مقدمه : کتاب‌های تاریخ الأمم و الملوک و جامع البیان عن تأویل آی القرآن نوشتۀ…
پنج شنبه, 01 خرداد 1393 ساعت 08:00
تعیین تاریخ وفات پیامبر(صلی الله علیه و آله) یك بحث علمى ـ تاریخى محض نیست, بلكه داراى ثمراتى است. این مقاله, بدون تكیه بر یك روایت خاص و با بررسى شش واقعه كه در تعیین وفات پیامبر(صلی الله علیه و آله) نقش دارند و با كنار هم قرار دادن آن وقایع, اقوال معروف شیعه و سنى را مورد بررسى قرار داده است و با رسم جداول, به طور دقیق اثبات نموده است كه قول معروف و مشهور شیعه مبنى بر قرار دادن تاریخ وفات پیامبر(صلی الله علیه و آله) در 28 صفر و قول معروف و مشهور اهل سنت كه…
چهارشنبه, 31 ارديبهشت 1393 ساعت 08:00
چكيده : نويسنده در اين گفتار به مقايسه دو ديدگاه متفاوت در اجتهاد و فقاهت می پردازد : ديدگاه رايج كه اجتهاد را ملكه بدست آوردن احكام شرعى از متون فقهى مي‌داند و ديدگاه آية الله اصفهانى كه فقاهت را شناخت احكام الهى مي‌داند.آنگاه چگونگىِ دستيابى به اين دو را مقايسه مىكند. در ديدگاه اوّل، اجتهاد، مقدمات و علوم فراوانى از قبيل ادبيات، منطق، كلام و... لازم دارد كه بدون آنها اجتهاد محال است. امّا در ديدگاه دوّم به هيچكدام از مقدمات يادشده نيازى نيست و با مراجعه به اصول و قواعد فقهى و با مراجعه به قرآن و سنت…
سه شنبه, 30 ارديبهشت 1393 ساعت 11:00
چکیده : با توجه به اهداف و انگیز‌ه‌های شکل‌گیری پدیده {استشراق} و بیگانگی شرق‌شناسان با فرهنگ اسلامی و منابع تاریخ اسلام، نقد و بررسی آثار شرق‌شناسی و پالودن آنها از اشتباهات غرض ورزانه و ناآگانه‌، لازم و ضروری است. کتاب تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری اثر شرق شناس سویسی جناب آدام‌متز، به رغم اهمیت و جایگاه رفیع خود در تاریخ‌نگاری اسلامی، کمتر مورد بررسی انتقادی قرار گرفته‌ است. بررسی محتوایی، ساختاری و سندی کتاب مذکور می‌تواند راه‌گشای بسیاری از ناگشوده‌ها در آن باشد. کتاب آدام‌متز در سه حوزه محتوا، ساختار و اسناد و منابع، نیازمند نقد و بررسی جدی…
دوشنبه, 29 ارديبهشت 1393 ساعت 10:30
تفسیر نادرست مفاهیم دینی كه ناشی از عواملی چون بدفهمی یا غرض‌ورزی است، مشكلات وخطراتی جدی بر جامعه دین‌داران تحمیل می‌كند. برای جلوگیری از آسیب اعتقادی در اجتماع دینی، قبل از هر چیز نیازمند فهم صحیح مفاهیم دینی می‌باشیم. در این راستا ابتدایی‌ترین و صحیح‌ترین اقدام، رجوع به منابع اصیل دین (كتاب و سنت) است. در برخورد با مشكلِ انكار امامت یا تحریف معنای حقیقی آن نیز مراجعه به متون وحیانی، اولین و ضروری‌ترین اقدام به‌نظر می‌رسد. این‌كه امام كیست؟ مقام و اوصاف اختصاصی امام چیست؟ ما در قبال وی چه وظیفه‌ای داریم؟ و سؤالاتی از این قبیل، جز با…
شنبه, 27 ارديبهشت 1393 ساعت 07:30
 چکیده : برخی مدعی هستند شیعیان سده‌های نخستین، رویکردی بشری به امامت داشته‌اند. یکی از عالمانی که با استناد به برخی عبارات متشابه، به عنوان نماینده ی قرائت بشری از امامت معرفی شده، ابن قبه رازی است؛ اما با بررسی آرای وی درباره ی ویژگی‌های امامان(سلام الله علیها) معلوم می‌شود ابن قبه امامان را دارای ویژگی‌های زیر می‌دانسته است:  1. ، 2.  3. منصوص و منصوب بودن از جانب خداوند، 4. علم الهدی، 5. قدرت الهی (معجزه)، 6. عصمت.  بنابر این هرگز نمی‌توان او را گواهی بر وجود عالمان با قرائت بشری از امامت، معرفی کرد.  مقدمه : برخی مدعی هستند شیعیان…
چهارشنبه, 24 ارديبهشت 1393 ساعت 09:00
چکیده : امروزه تعیین مرزهای علوم و مشخص کردن وزن دانش‌های نوپیدا،‌ به عنوان علم جدید یا ادامة همان علم سابق، امری ناگزیر است. در مورد کلام قدیم و کلام جدید و رابطه آنها با یکدیگر، دیدگاه‌های گوناگونی میان اندیشمندان معاصر مطرح شده است. از یک سو، برخی آنها را دو علم جداگانه با دو هویت معرفتی مستقل می‌دانند که در همه اضلاع-حتی در موضوع و غایت - متفاوت‌اند و در نتیجه، تفاوت ماهوی دارند و از سوی دیگر، بیشتر دانشوران تفاوتی ماهوی میان آن دو قائل نیستند و کلام جدید را دنباله کلام قدیم و مرحله کمالی و تحول‌یافته…
سه شنبه, 23 ارديبهشت 1393 ساعت 09:37
سی امین نشست سیره پژوهی با موضوع نقد کتاب (ارزیابی اخبار قضاوت های امیر المؤمنین(علیه السلام)) تالیف حجت الاسلام مصطفی صادقی به میزبانی گروه تاریخ اسلام مجتمع آموزش عالی امام خمینی(رحمت الله علیه) برگزار شد . ناقدین این کتاب، آقایان دکتر جوادی و دکتر صفری فروشانی بودند. در ابتدای این نشست، نویسنده کتاب به تشریح انگیزه های نگارش کتاب پرداخت و گفت: جرقه نگارش این کتاب زمانی در ذهن من ایجاد شد که در برخی جلسات آیت الله مددی شرکت می کردم که به نقد و بررسی کتاب آقای مدرسی می پرداختند و در یک جلسه وارد مبحث اصبغ بن نباته…
دوشنبه, 22 ارديبهشت 1393 ساعت 10:30
مقدمه : لزوم آشنایی هرچه بیشتر مسلمانان نسبت به جایگاه و مقام والا و مفاهیم آیات قرآن بر کسی پوشیده نیست. با توجه به این که این کتاب عظیم الشأن طبق بیان خود در شناخت مفاهیم بلند و معارف متعالیش به مبیّن الهی نیاز دارد[1]، جایگاه مبیّنان آن نیز باید روشن باشد. حضرت سیدالساجدین علیه السلام در صحیفه سجادیه[2] به درگاه خداوند متعال عرضه می دارند: «اللّهمَّ أنزَلتَهُ عَلی نبیّکَ مُجملاً و ألهَمتَهُ عِلم عجائبِهِ مُکمَّلاً و ورًَثتَنا علمَه مفسَّراً». آیت الله خویی(ره) در مقدمة کتاب تفسيری خود، البيان فی تفسير القرآن، پس از بیان عظمت و جایگاه والای کلام…
یکشنبه, 21 ارديبهشت 1393 ساعت 08:00
این مقاله در واقع تجمیعی است از شش مقاله‌ی نقد و بررسى آقای سید حسن طارمی بر کتاب «مکتب در فرآیند تکامل» نوشته دکتر سید حسین مدرسى طباطبایى مى‌پردازد. محورهاى اصلى بحث چنین است: نقدهایى بر نوع برداشت نویسنده کتاب از بحث غیبت حضرت مهدى علیه السلام، حدیث دوازده خلیفه و امام، استناد به پاره‌اى از رویدادهاى جزئى و تعمیم آن به عنوان نظریه اکثریت جامعه شیعى.  همواره امید مى‌بریم که روحیه نقّادى بى‌طرف و سازنده در فضاى علمى گسترش یابد و بتوانیم با نشر این گفتار، نقشى در این گسترش داشته باشیم. با چنین امیدى خوانندگان فرهیخته را به…
جمعه, 19 ارديبهشت 1393 ساعت 09:00
چكيده : در اين گفتار (كه درادامه گفتارپيشين میآيد)، نويسنده، ديدگاههاى آية الله ميرزا مهدی ‌اصفهانی در زمينه فقه الحديث را پى می گيرد. دراين بخش، ملاك فقاهت شرعى ازديدگاه مرحوم ‌اصفهانى بيان می شود، كه با برخی از نظرات رايج تفاوت دارد. به عقيده‌ايشان، تفريع فروع از اصول، به معنى تفقّه نيست. از سوى ديگر،تفقّه كه در لسان شرع ‌آمده، با اين معنی از اجتهاد تفاوت دارد.       متن کامل     منبع : فصلنامه سفینه شماره 3
پنج شنبه, 18 ارديبهشت 1393 ساعت 11:00