چکیده: برخی مفسران و متکلمان اهل سنت کوشیده اند برای آن چه پس از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله رخ داد، مستندات قرآنی بیابند. یکی از این آیات، آیۀ استخلاف (نور: 55) است که در نظر متکلمان و مفسران اهل سنت جایگاهی ویژه در مبحث خلافت دارد و از جمله مستندات اصلی آنان در اثبات خلافت ابوبکر و دیگر خلفا به شمار می رود. اهل سنت کوشیده اند مفاد آیه را به گونه ای تحلیل کنند که از یک سو این آیۀ شریفه فقط بر خلفا منطبق شود و از سوی دیگر به رد و ابطال هر نوع…
دوشنبه, 10 آذر 1393 ساعت 10:30
چکیده: "ماجرای فدک و محروم شدن اهل بیت (علیهم السلام) از آن، از ابعاد مختلفی قابل بررسی است. از جمله این ابعاد، حدیث «نحن معاشر الانبیا لانورث» می باشد که برای توجیه شرعی اقدام کنندگان به مصادره فدک و توسط آنان، مطرح گردیده است؛ اما این حدیث از نظر سند چه کیفیتی دارد؟ و از نظر معیارهای نقد حدیث و شناخت حدیث صحیح از غیر آن، در چه وضعیتی قرار دارد؟ آیا دلایل و قراین بر صحت آن دلالت دارند یا بر خلاف آن می باشند؟ مقاله حاضر، به روشی کتابخانه ای و با اتکا بر ماخذ اهل سنت، به…
دوشنبه, 10 آذر 1393 ساعت 10:30
چکیده: میتریه، موعود منجی در آیین بوداست که متون مقدس همه سنت‌های بودایی، آمدن او را پیش‌گویی کرده‌اند. اصل و اساس این پیش‌گویی‌ها به سخنان بودا در سه سبد کانون پالی بازگشت می‌کند، اما در طی زمان، در هریک از سنت‌های بودایی ویژگی‌هایی پیدا کرده است که در سنت‌های دیگر دیده نمی‌شود. از همین رو، اهمیت و جایگاه امروزی میتریه در هر یک از سنت‌های بودایی نیز متفاوت شده است. موعودگرایی آیین بودای تبتی به دلیل تأخر زمانی و تأثیرپذیری از آیین هندو، گاهی موضوعاتی مانند رویارویی با ادیان ابراهیمی، به ویژه اسلام را در خود دارد که مورد توجه…
پنج شنبه, 06 آذر 1393 ساعت 09:00
چکیده فلاسفه، همواره به‌دنبال پاسخ‌گویی به پرسش‌های اساسی انسان و ارائه راه حل برای سرنوشت بشری بوده‌اند. در این راستا پرداختن به مسائل اساسی همچون سعادت، زندگی سیاسی مطلوب و رهبری فاضله، دغدغه اصلی آنان بوده است. فلاسفه اسلامی اعم از مشائی و متعالیه، نیل به سعادت و نظم سیاسی مطلوب را متوقف بر وجود رهبر و ریاست فاضله می‌دانند که آن را بر امام7 (انسان کامل) تطبیق داده‌اند؛ اما افتراق اساسی آنها در این است که امام، نزد فلاسفه مشاء، بیشتر کارکرد سیاسی (راهبری جامعه‌ سیاسی به سوی تخلق افراد جامعه به کمالات) دارد و نزد فلاسفه متعالیه، بیشتر…
یکشنبه, 02 آذر 1393 ساعت 09:00
اشاره ابن خلدون معتقد است پیدایش و زوال دولت‏ها و حكومت‏ها در سطح منطقه‏ای و بومی، منوط به عصبیت (هم‏گرایی) افراد یك قبیله و عشیره در سطح كشوری یا جهانی، بسته به هم‏گرایی شهروندان هم نژاد است. نظریه ابن خلدون به (‏العصبیة) مشهور است، وی برای اثبات پندار خویش، مستندات و رخدادهای تاریخی را گواه می‏آورد، از این رو معتقد است: (‏مهدی فاطمی اگر بخواهد حكومت جهانی تشكیل بدهد، به قوم و قبیله خود (قریش و هاشمیان) نیازمند است، در حالی كه اثری از این عشیره، بر جای نمانده، تعصب و هم‏گرایی قومی وجود ندارد كه به وی یاری و…
پنج شنبه, 29 آبان 1393 ساعت 09:00
پس از بررسی روایات چنین به دست می‌آید که درباره حجم و عدد قتل و کشتار افراط و تفریط شده و واقع چیز دیگری است، سیاست امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، سیاست پیامبر(صلی الله علیه و آله) است. گاهی مقتضای عدالت و گستردن عدالت بر جامعه این است که دشمنان لجوج کشته شوند.  خبرگزاری فارس: آیا قیام امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) با کشتار و خونریزی همراه است  آیا قیام امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) همراه با خونریزی و کشتار است؟ این سؤالی است که بسیاری از کسانی که علاقه‌مند به مباحث مهدویت هستند، می‌پرسند، آیت‌الله نجم‌الدین…
سه شنبه, 27 آبان 1393 ساعت 12:00
چكيده: نويسنده در اين گفتار، نظرات برخى از عالمان بزرگ شيعه را در باب احاديث معرفة الله، به ترتيب زمان نقل و نقد و بررسى مى كند: از ثقة الاسلام كلينى (متوفى 328 ق)تا ميرزا مهدى اصفهانى (متوفى 1365 ق). در ميان اين بزرگان، نامهايى درخشان همچون شيخ صدوق، خواجه نصيرالدين طوسى، شيخ بهايى، ملاصدرا، ملا صالح مازندرانى، علامه محمد باقر مجلسى، شيخ يوسف بحرانى، ملاهادى سبزوارى، سيد اسماعيل طبرسى نورى ديده می شود.     متن کامل   منبع : فصلنامه سفینه شماره 8
یکشنبه, 25 آبان 1393 ساعت 11:00
چکیده : نوشتار حاضر به ذكر مباحث كتاب "موسوعه الامام المهدی ـ یوم الموعود" پرداخته و مولف شهید آن یعنی سید محمد صدر را نیز معرفی كرده است. بررسی شخصیت علمی و فقهی سیدمحمد صدر، معرفی آثار فقهی و اصولی و كلامی و تفسیری او، فعالیت‏های سیاسی و اجتماعی وی و بررسی روش و بینش تاریخی مولف در این راستا صورت گرفته است. بخش دیگر مقاله حاوی نگاهی تفصیلی به مباحث مجموعه‏ی مزبور از جمله تاریخ غیبت صغری و كبری و تاریخ بعد از ظهور و مهم‏ترین ویژگی‏ها و نكات در این زمینه و بررسی منابع مورد استفاده در این…
پنج شنبه, 22 آبان 1393 ساعت 09:00
چكيده: شمارى از روايات پيامبر و امامان معصوم‏ عليهم السلام، راه معرفت خدا را منحصر در آن دانسته‏اند كه خدا، خودش را به بشر معرّفى كند. نويسنده، در اين گفتار، ابتدا چهارده حديث در اين موضوع نقل مى‏كند و به توضيح آنها مى‏پردازد. پس از آن، نُه نتيجه در بحث توحيد، از آن احاديث مى‏گيرد. آنگاه، به يك حديث مهمّ در اين باب - همراه با ترجمه و توضيح آن و كلام علامه طباطبايى - اشاره مى ‏كند. در پايان، چهار حديث را كه ظاهراً با موضوع اصلى مقاله تعارض دارند، بررسى مى‏كند و نتيجه مى‏گيرد كه هيچ‏كدام از آنها…
سه شنبه, 20 آبان 1393 ساعت 11:00
  چکیده  :    احمد بن اسماعیل معروف به احمد حسن، یكی از مدعیانی است كه در سال های اخیر به ادعای این كه امام مفترض الطاعه، مهدی، قائم، وصی امام مهدی، نوه آن حضرت و یمانی است، برای خود شهرتی به هم زده و در گوشه و كنار عده ای را فریفته و با خود همراه كرده است. وی و طرف دارانش برای اثبات ادعاهای خود به برخی از روایات تمسك جسته اند. در این نوشتار، تلاش شده است به اختصار برخی از مستندات وی به نقد كشیده شود و خبط و خطاهای نهفته در آن گوشزد شود. تقطیع…
یکشنبه, 18 آبان 1393 ساعت 09:00
تاريخ قرآن ، تأليف تئودور نولدِكه، تحرير از فريدريش والى، لايپزيگ، 1909 (ج 1)، 1919 (ج 2)، 1938 (ج 3)، تجديد چاپ: هيلدسهايم ـ نيويورك، 1981م. Geschichte des Qora¦ns, von Theodor NÎldeke. Bearbeitet von Friedrich Schwally, Leipzig. 1909-38.  چكيده: در اين معرفى نخست چگونگى تدوين و چاپ كتاب تاريخ قرآنِ نولدِكه، كه توسط شاگرد او فريدريش شوالى تدوين و تحرير شده، آمده است. سپس خود كتاب و سه جزء اصلى (13 فصل) آن به تفصيل معرفى شده است. مباحث مربوط به شيعه ى آن بررسى شده و همچنين با بررسى تفصيلى منابعِ نولدِكه ـ شوالى در تأليف اين كتاب روشن شده…
شنبه, 17 آبان 1393 ساعت 10:00
اشاره : برخی، چنین می ‏اندیشند كه پیش از ظهور حضرت مهدی‏ علیه السلام نباید قیام كرد و نهضتی اصلاحی به راه انداخت و آن كس كه انقلاب كند، طاغوت است. اینان، برای اثبات عقیده‏ی خویش، به چند روایت كه از قیام پیش از ظهور حضرت مهدی‏ علیه السلام نهی كرده است، تمسّك می‏كنند. نوشتار حاضر، نقد و بررسی روایی و دَلالی این چند حدیث برای اثبات نادرستی چنین اندیشه‏ای است. گاهی شنیده می‏شود كه مذاق شرع، خودداری از هر گونه تحرّكی علیه حكّام ظالم و تا بیش از ظهور امام زمان علیه السلام است،. برخی، به روایاتی هم در…
پنج شنبه, 15 آبان 1393 ساعت 09:00
مقدمه : خوانندگان و خصوصا صاحب‏نظران ارجمند به این نکته اساسی وقوف و آگاهی کامل دارند که باورها، پیش‏فرض‏ها، نگرش‏ها و روش‏ها و به طور کلی فضای فکری و علمی حاکم بر مطالغعات انمدیشمندان غربی - البته بدون در نظر داشتن اغراض و اهداف توطئه‏گرانه و فتنه انگیزانه برخی از آنانم که خود بحث دیگری را می‏طلبد - با اندیشمندان مسلمان خصوصا در حوزه مطالعات اسلامی اختلاف و تفاوت ماهوی و اساسی دارد . در بعد مطالعات تاریخی آنان بیش از حد تحت تاثیر متدولوژی مکانیکی یا آنچه که «روش علمی تاریخ‏» می‏نامند قرار دارند . از این رو بسیاری…
سه شنبه, 13 آبان 1393 ساعت 11:00
چکیده : تحلیل دوران پرفراز و نشیب حکومت علی(علیه السلام)،ضمن دشواری،بسیار عبرت آموز و روشنگر است.دانشمندان اهل سنت به دلیل درگیری صحابه در این عصر با احتیاط به تحلیل حوادث این دوران پرداخته اند.در دوره معاصر شاهد ورود برخی روشنفکران و نگاه نقدی آنان به این درگیریها هستیم که از جمله آن ها «عمر ابو النصر»است که در کتاب«الحرب الاهلیة بین علی و خصومه»ضمن تجلیل از برخی مواضع علی(علیه السلام)برخی دیگر از سیاست های حضرت را مورد انتقاد قرار داده است.این پژوهش نقدی بر نقد مذکور است که با استناد به شواهد تاریخی و کلام علی(علیه السلام)دلائل«ابو النصر»را باطل کرده…
یکشنبه, 11 آبان 1393 ساعت 09:00
درآمد جلال الدین محمد بلخی معروف به مولوی صاحب کتاب مثنوی معنوی از مشاهیر شعرای قرن هفتم هجری است که شهرت او و کتابش بر اهل تحقیق پوشیده نیست. آوازه‌ی مولوی و اشعارش سبب شده تا در طول تاریخ پژوهشگران زیادی به بررسی شخصیت او و آثار منظومش و نیز شرح اشعارش بپردازند که البته برخی تمام قامت در مقام دفاع از او و اشعارش برآمده و برخی دیگر نیز به نقد او و آثارش پرداخته‌اند و در دو دسته مخالف و موافق به اشعار مولوی نظر افکندند[1]. بی‌تردید دفاع عالمانه یا نقد منصافانه حق هر پژوهشگری است و هر…
شنبه, 10 آبان 1393 ساعت 11:30
چكیده : كتاب طبقات كبری از منابع مهم تاریخ اسلام و شرح حال صحابه و تابعین است؛ هم چنین از مهم ترین و قدیمی ترین منابع درباره امام حسین (علیه السلام) و قیام عاشورا به شمار می آید. محمدبن سعد، نویسنده کتاب، گزارشی گزینشی و جهت دار از زندگی امام و وقایع قیام عاشورا ارایه می کند. لحن گزارش وی طوری است که هیچ اتهام و تقصیری را متوجه بنی امیه و یزید نمی كند و بر مقدر بودن قتل امام حسین(علیه السلام) تأکید دارد . ضمن این که لحن گزارش به نوعی، شتاب زدگی امام و نپذیرفتن نصیحت خیرخواهان…
چهارشنبه, 07 آبان 1393 ساعت 09:00
چكیده : پروفسور هانری كُربَن (1903-1978 م) برجسته ترین مفسر غربی حكمت معنوی و فلسفه اسلامی است كه به سبب آشنایی با مرحوم علامه طباطبایی به حقایق قابل توجهی در مكتب تشیع دست یافت؛ به طوری كه گاهی مانند یك شیعه از مكت تشیع دفاع كرده، به مناظره می‌پرداخت. هانری كُربَن در نگاه پدیدار شناسانه به مهدویت، به این موضوع می‌پردازد كه مهدویت از منظر آموزه‌های دین اسلام، هانری كُربَن بر اساس این شیوه، تشخیص داد كه مسأله مهدویت، بنیاد اصلی شیعه و عرفان است و موضوع امام دوازدهم از مهم ترین مباحث اعتقادی-عرفانی شیعه تلقی می‌شود. او معتقد بود…
سه شنبه, 06 آبان 1393 ساعت 09:00
نگارش کتابنامه, علاوه بر تتبع وسیع, به تبحّر در فنّ تراجم, تاریخ و رجال و نسخه شناسى نیاز دارد و اگر مؤلف کتابنامه در یکى از این فنون, اطلاعاتش ناقص باشد کتاب او دچار اشتباهات و اغلاط فاحش خواهد شد و این بلایى بود که به سر کتابنامه فوق آمده است. پس از انتشار نخستین چاپ کتاب (فاطمه در آئینه کتاب), این جانب نقدى بر آن نگاشت. (ر.ک: آینه پژوهش, شماره37) و موارد نادرستى از برخى مطالب آن را نمایان ساخت که در پایان آن آمده است: (ضمن آرزوى توفیق براى مؤلف محترم, امید است در چاپهاى بعدى تمام این…
یکشنبه, 04 آبان 1393 ساعت 10:00
چكيده : شناخت دين بدون رجوع به احاديث اهل بيت(علیهم السلام) امكانپذير نيست و احاديث را بايد از منابع آنها يافت. كتاب كافى، از معتبرترين كتب حديثى شيعه است كه از قرن چهارم تاكنون در اختيار دانش پژوهان شيعى است. با وجود ارزش واهميت فراوان كه اين كتاب دارد، بى نياز از نقد وبررسى اسناد احاديث نيست .اين مقاله، براساس دروس آيت الله سيد موسى شبيرى زنجانى - از فقها و مراجع تقليد معاصر شيعه - تدوين شده، ودر آن سخنان محدّث بزرگ شيعى، ميرزا حسين نورى در «خاتمه مستدرك الوسائل» پيرامون كتاب كافى، نقد وبررسى شده است.    …
پنج شنبه, 01 آبان 1393 ساعت 10:00
چکیده :   از جمله رویکردهایی که آموزه ها و مفاهیم دینی با آن ها سنجیده می شود دو رویکرد کلامی و فلسفی است که هر کدام با چند روش و نگرش و با پیش فرض ها و مبانی خاص به مسائل و مفاهیم دینی می نگرند. مقاله پیش رو با توجه به حجم خود، موضوع علم غیب پیامبر و امام راـ که از آموزه های ویژه شیعه به شمار می رود ـ با عنایت به اندیشه چهره های شاخص هریک از مکاتب فلسفی و کلامی مشهور بررسی کرده و به اختصار برآیند نظر هریک را در غیب دانی پیامبر و…
چهارشنبه, 30 مهر 1393 ساعت 10:00