اشاره : برخی، چنین می ‏اندیشند كه پیش از ظهور حضرت مهدی‏ علیه السلام نباید قیام كرد و نهضتی اصلاحی به راه انداخت و آن كس كه انقلاب كند، طاغوت است. اینان، برای اثبات عقیده‏ی خویش، به چند روایت كه از قیام پیش از ظهور حضرت مهدی‏ علیه السلام نهی كرده است، تمسّك می‏كنند. نوشتار حاضر، نقد و بررسی روایی و دَلالی این چند حدیث برای اثبات نادرستی چنین اندیشه‏ای است. گاهی شنیده می‏شود كه مذاق شرع، خودداری از هر گونه تحرّكی علیه حكّام ظالم و تا بیش از ظهور امام زمان علیه السلام است،. برخی، به روایاتی هم در…
پنج شنبه, 15 آبان 1393 ساعت 09:00
مقدمه : خوانندگان و خصوصا صاحب‏نظران ارجمند به این نکته اساسی وقوف و آگاهی کامل دارند که باورها، پیش‏فرض‏ها، نگرش‏ها و روش‏ها و به طور کلی فضای فکری و علمی حاکم بر مطالغعات انمدیشمندان غربی - البته بدون در نظر داشتن اغراض و اهداف توطئه‏گرانه و فتنه انگیزانه برخی از آنانم که خود بحث دیگری را می‏طلبد - با اندیشمندان مسلمان خصوصا در حوزه مطالعات اسلامی اختلاف و تفاوت ماهوی و اساسی دارد . در بعد مطالعات تاریخی آنان بیش از حد تحت تاثیر متدولوژی مکانیکی یا آنچه که «روش علمی تاریخ‏» می‏نامند قرار دارند . از این رو بسیاری…
سه شنبه, 13 آبان 1393 ساعت 11:00
چکیده : تحلیل دوران پرفراز و نشیب حکومت علی(علیه السلام)،ضمن دشواری،بسیار عبرت آموز و روشنگر است.دانشمندان اهل سنت به دلیل درگیری صحابه در این عصر با احتیاط به تحلیل حوادث این دوران پرداخته اند.در دوره معاصر شاهد ورود برخی روشنفکران و نگاه نقدی آنان به این درگیریها هستیم که از جمله آن ها «عمر ابو النصر»است که در کتاب«الحرب الاهلیة بین علی و خصومه»ضمن تجلیل از برخی مواضع علی(علیه السلام)برخی دیگر از سیاست های حضرت را مورد انتقاد قرار داده است.این پژوهش نقدی بر نقد مذکور است که با استناد به شواهد تاریخی و کلام علی(علیه السلام)دلائل«ابو النصر»را باطل کرده…
یکشنبه, 11 آبان 1393 ساعت 09:00
درآمد جلال الدین محمد بلخی معروف به مولوی صاحب کتاب مثنوی معنوی از مشاهیر شعرای قرن هفتم هجری است که شهرت او و کتابش بر اهل تحقیق پوشیده نیست. آوازه‌ی مولوی و اشعارش سبب شده تا در طول تاریخ پژوهشگران زیادی به بررسی شخصیت او و آثار منظومش و نیز شرح اشعارش بپردازند که البته برخی تمام قامت در مقام دفاع از او و اشعارش برآمده و برخی دیگر نیز به نقد او و آثارش پرداخته‌اند و در دو دسته مخالف و موافق به اشعار مولوی نظر افکندند[1]. بی‌تردید دفاع عالمانه یا نقد منصافانه حق هر پژوهشگری است و هر…
شنبه, 10 آبان 1393 ساعت 11:30
چكیده : كتاب طبقات كبری از منابع مهم تاریخ اسلام و شرح حال صحابه و تابعین است؛ هم چنین از مهم ترین و قدیمی ترین منابع درباره امام حسین (علیه السلام) و قیام عاشورا به شمار می آید. محمدبن سعد، نویسنده کتاب، گزارشی گزینشی و جهت دار از زندگی امام و وقایع قیام عاشورا ارایه می کند. لحن گزارش وی طوری است که هیچ اتهام و تقصیری را متوجه بنی امیه و یزید نمی كند و بر مقدر بودن قتل امام حسین(علیه السلام) تأکید دارد . ضمن این که لحن گزارش به نوعی، شتاب زدگی امام و نپذیرفتن نصیحت خیرخواهان…
چهارشنبه, 07 آبان 1393 ساعت 09:00
چكیده : پروفسور هانری كُربَن (1903-1978 م) برجسته ترین مفسر غربی حكمت معنوی و فلسفه اسلامی است كه به سبب آشنایی با مرحوم علامه طباطبایی به حقایق قابل توجهی در مكتب تشیع دست یافت؛ به طوری كه گاهی مانند یك شیعه از مكت تشیع دفاع كرده، به مناظره می‌پرداخت. هانری كُربَن در نگاه پدیدار شناسانه به مهدویت، به این موضوع می‌پردازد كه مهدویت از منظر آموزه‌های دین اسلام، هانری كُربَن بر اساس این شیوه، تشخیص داد كه مسأله مهدویت، بنیاد اصلی شیعه و عرفان است و موضوع امام دوازدهم از مهم ترین مباحث اعتقادی-عرفانی شیعه تلقی می‌شود. او معتقد بود…
سه شنبه, 06 آبان 1393 ساعت 09:00
نگارش کتابنامه, علاوه بر تتبع وسیع, به تبحّر در فنّ تراجم, تاریخ و رجال و نسخه شناسى نیاز دارد و اگر مؤلف کتابنامه در یکى از این فنون, اطلاعاتش ناقص باشد کتاب او دچار اشتباهات و اغلاط فاحش خواهد شد و این بلایى بود که به سر کتابنامه فوق آمده است. پس از انتشار نخستین چاپ کتاب (فاطمه در آئینه کتاب), این جانب نقدى بر آن نگاشت. (ر.ک: آینه پژوهش, شماره37) و موارد نادرستى از برخى مطالب آن را نمایان ساخت که در پایان آن آمده است: (ضمن آرزوى توفیق براى مؤلف محترم, امید است در چاپهاى بعدى تمام این…
یکشنبه, 04 آبان 1393 ساعت 10:00
چكيده : شناخت دين بدون رجوع به احاديث اهل بيت(علیهم السلام) امكانپذير نيست و احاديث را بايد از منابع آنها يافت. كتاب كافى، از معتبرترين كتب حديثى شيعه است كه از قرن چهارم تاكنون در اختيار دانش پژوهان شيعى است. با وجود ارزش واهميت فراوان كه اين كتاب دارد، بى نياز از نقد وبررسى اسناد احاديث نيست .اين مقاله، براساس دروس آيت الله سيد موسى شبيرى زنجانى - از فقها و مراجع تقليد معاصر شيعه - تدوين شده، ودر آن سخنان محدّث بزرگ شيعى، ميرزا حسين نورى در «خاتمه مستدرك الوسائل» پيرامون كتاب كافى، نقد وبررسى شده است.    …
پنج شنبه, 01 آبان 1393 ساعت 10:00
چکیده :   از جمله رویکردهایی که آموزه ها و مفاهیم دینی با آن ها سنجیده می شود دو رویکرد کلامی و فلسفی است که هر کدام با چند روش و نگرش و با پیش فرض ها و مبانی خاص به مسائل و مفاهیم دینی می نگرند. مقاله پیش رو با توجه به حجم خود، موضوع علم غیب پیامبر و امام راـ که از آموزه های ویژه شیعه به شمار می رود ـ با عنایت به اندیشه چهره های شاخص هریک از مکاتب فلسفی و کلامی مشهور بررسی کرده و به اختصار برآیند نظر هریک را در غیب دانی پیامبر و…
چهارشنبه, 30 مهر 1393 ساعت 10:00
 سخنی پیرامون مقاله «امامت در قرآن و سنت» در شماره 39 همین مجله (تابستان 72) مقاله ای تحت عنوان «امامت در قرآن و سنت » درج گردیده است. این نوشتار درباره آن مقاله است. ضمن تمجید و تقدیر از مقاله مزبور، که چون غالبا از مدارک خود اهل تسنن برگرفته شده، در جای خود مقاله ای ممتع و معتبر است، می خواهیم به بهانه آن مقاله در دو مورد بحثی ارائه دهیم: مورد اول - نویسنده در آن مقاله (صفحه 39) از فخر رازی نقل می کند که حضرت علی علیه السلام طبق آیه مباهله به منزله جان پیامبرصلی الله…
چهارشنبه, 30 مهر 1393 ساعت 10:00
خلاصه : این پژوهش دو نمونه‌ای را بررسی خواهد کرد که اثبات می‌کند سنّت تفسیری معتزلی در سنت‌های عمدۀ تفسیری امامیه و اهل سنّت جذب و بلعیده شده است. معتزلیان همچون دیگر فرقه‌ها و جریان‌های اسلامی توجّه فراوانی به مطالعۀ قرآن داشتند و بسیاری از ایشان کتاب‌هایی در تفسیر قرآن تألیف کردند. متأسفانه بیشتر تفاسیر تألیفیِ معتزلیان باقی نمانده است و برای مدت زمان طولانی، جامعۀ علمی به جز اندکی، بر این عقیده بودند که تنها تفسیر معتزلی برجای مانده الکشّاف زمخشری (م 538ق) است. دیگر تفسیر مهم معتزلی که باقی‌مانده التهذیب فی تفسیر القرآن از حاکم جِشُمی (م 494ق)…
سه شنبه, 29 مهر 1393 ساعت 12:00
چكيده : يكى از مباحث اعتقادى مسلمانان ـ كه به دليل اهميت فراوان، محلّ بحث و گفتگوى زيادى بوده و هست ـ بحث شفاعت است. مرحوم آية الله ملكى ميانجى در تفسير مناهج البيان، مانند ديگر مفسّران، در باب شفاعت، مباحثى آورده، كه در اين گفتار، به آن مباحث اشاره می شود.براى تكميل فائده، عناوين بحث تفصيلى آية الله ملكى در كتاب ديگر او (بدايع الكلام فى تفسير آيات الاحكام) نيز ارائه شده است.     دانلود متن کامل   منبع : فصلنامه سفینه - شماره 1
شنبه, 26 مهر 1393 ساعت 11:00
کتاب«نهج الحیاة، یا فرهنگ سخنان فاطمه(سلام الله علیها)» : در سال 1372 توسط جناب حجةالاسلام محمّد دشتى و جمعى از پژوهشگران مؤسسه تحقیقاتى امیرالمؤمنین(علیه السلام) و با حمایت اقتصادى بنیاد فرهنگى امام رضا(علیه السلام)، پس از شش سال تلاش به چاپ رسید و در زمان کوتاهى، چند نوبت تجدید چاپ شد. این جانب در سال 1373 نقدى بر این کتاب نگاشتم و نام آن را«صدها غلط در یک کتاب» نهادم؛ ولى چون در همان ایّام جناب دشتى را در تهران ملاقات کردم و برخى ضعفها را یادآور شدم، از نشر آن نوشته خوددارى نمودم. امروز با گذشت چهار سال، چون…
پنج شنبه, 24 مهر 1393 ساعت 09:00
اگر ماجرای غدیر خم از نظر تاریخی واقعیت دارد، چرا پس از ماجرای سقیفه، شرکت کنندگان در آن محفل و نیز مردم مدینه، سخنی که نشانه یادآوری این ماجرا باشد، بر زبان نیاوردند؟ برای پاسخ به این پرسش که یکی از چالش های جدّی فرا روی شیعه است، به امور زیر توجه کنید: الف. شیعه با بهره گیری از منابع معتبر خود و اهل سنت، به اثبات اصل ماجرای غدیر می پردازد؛ منابعی که در آنها صدها صحابی و تابعی شناخته شده وجود دارد.(1) ب. شیعه با دلیل های متقن و شواهد مستحکم لغوی، قرآنی، سنتی و تاریخی، واژه ولایت…
چهارشنبه, 23 مهر 1393 ساعت 09:00
چکیده : آرمان شهر زمینی که در آن از دغدغه های زندگی طبیعی اثری نباشد، آرزوی دیرین بشر است که اندیشه بزرگترین فلاسفه دنیا را به خود مشغول ساخته است. بزرگانی چون سقراط و افلاطون به این بحث پرداخته و ارسطو به این تفکرات نظم منطقی داده است. در اسلام هم اندیشه ورانی چون فارابی و ملاصدرا در صدد تبیین آن برآمده اند. این مجال از میان تمامی آرمان شهرها در پی مقایسه ای گویا از آرمان شهر یونان باستان و مدینه فاضله مهدوی است و تفاوت آن دو را در نگاه دنیوی صرف یا دنیوی- اخروی دانستن مدینه بیان…
سه شنبه, 22 مهر 1393 ساعت 09:00
شیعیان عرب؛ مسلمانان فراموش شده:  عنوان کتابى است که از سوى انتشارات مؤسسه شیعه شناسى منتشر شده و در اختیار شیعه شناسان قرار گرفته است. این اثر ترجمه اى است از کتاب "The Arab Shi©a: The ForgottenMuslims" اثر گراهام فولر و رِند رحیم فرانکه که به سال 1999 میلادى در نیویورک منتشر شده است. گراهام فولر یک تحلیل گر سیاسى است که مدّت هفت سال در خاورمیانه به مثابه یک دیپلمات عمل کرده و پس از آن در مقام نائب رییس شوراى ملّى اطلاعاتى سیا (N.I.C at C.I.A) ایفاى نقش نموده است. وى آثار گوناگونى را در مسایل مختلف مربوط…
یکشنبه, 20 مهر 1393 ساعت 11:00
چکیده: دراین نوشتار قاعده لطف و ثمرات آن بررسی و نقد می­شود. استفاده از این قاعده برای اثبات نبوت و حجیت اجماع و نظایر محل تأمل است و کلیت این قاعده جای بحث دارد. نمی­توان گفت واجب است که خدا لطفی را ـ چه مقرب باشد چه محصل ـ موهت کند، حتی اگر نبودش نقض غرض باشد؛ زیرا گاهی یک غرض با غرض دیگر تزاحم پیدا می­کند. از سویی با فرض تمامیت ادله در مقام ثبوت، در مقام اثبات و تشخیص مصداق لطف واجب، علم ما نمی­تواند معیار باشد. لوازم این قاعده نیز فاسد است. در این نوشتار، ادله گوناگون…
جمعه, 18 مهر 1393 ساعت 09:00
چکیده : اندیشه مهدویت به معنای قیام یکی از فرزندان رسول خدا به نام حضرت مهدی در آخر الزمان، میان شیعه و اهل سنت مشترک است. گرچه این دو گروه در تفسیر واژه مهدی که مقصود مهدی نوعی است یا مهدی شخصی اختلاف نظر دارند؟ براساس این اندیشه، در تاریخ اسلام عده ای با ادعای مهدویت جامعه اسلامی را تا مدتی مشغول ساخته و سبب انحرافاتی شده اند و به عده ای نسبت داده اند که آنان درباره بعضی ادعای مهدویت داشته اند. از جمله شهید مطهری بر این باور است که مختار ثقفی درباره محمد بن حنفیه _ فرزند…
چهارشنبه, 16 مهر 1393 ساعت 12:00
سید محمد رشید رضا حسینی از متفکران، مصلحان و عالمان بزرگ قرن چهاردهم هجری است که در جریان‌های فکری روزگار خود و پس از خود، از طریق آثار بسیار مهمی که رقم زد، نقش گسترده‌ای بر جای نهاد. رشید رضا ریشه در اشراف حجاز دارد که نیای او ابتدا به عراق آن‌گاه شام رفته‌اند. رشید رضا به انتسابش به اهل‌بیت می‌بالید و در نگاشته‌هایش، مکرر عبارت‌های «جدنا الحسین» (= المنار، ج 15/ 78) و جدنا المرتضی (= المنار، ج 13/ 132) را به کار می‌برد. او در سال 1282ق به دنیا آمد و در سال 1354 زندگی را بدرود گفت.…
یکشنبه, 13 مهر 1393 ساعت 09:00
چکیده: باور به ظهور امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) هر چند یک اعتقاد اسلامی است، ولی در مذهب تشیع از جایگاه خاصی برخوردار است و می توان گفت دلیل اصلی آن هم این است که ولادت و حیات آن حضرت را قبول دارند. برخی از نویسندگان اهل سنت، بدون توجه به مبانی و دلایلی که شیعه برای خود دارد، سخت این باور را مورد هجوم قرار داده اند؛ از جمله این افراد احمد ابن تیمیه می باشد. وی در کتاب «منهاج السنه النبویه» ایراداتی بر اعتقاد شیعه گرفته است؛ از جمله اینکه امام عسکری (علیه السلام) هیچ فرزندی…
شنبه, 05 مهر 1393 ساعت 10:30