دوشنبه, 18 آبان 1394 ساعت 11:17
خواندن 848 دفعه

امام مهدی عجل الله تعالی فرجه

محمد بن حسن عسکری (زاده ۲۵۵ ق) یا امام مهدی(علیه السلام)، امام دوازدهم شیعیان اثناعشری است. بنابر باورهای شیعه او مهدی موعود است که روزی قیام خواهد کرد و با ظهور او جهان پر از عدالت خواهد شد. امام مهدی از سال های آغازین زندگی اش در غیبت است و مخفیانه زندگی  می کند. شیعیان او را امام زمان حاضر می دانند و مشهورترین عنوان او نیز امام زمان و ولی عصر است.
جشن نیمه شعبان که هر ساله در سالروز تولد او در ۱۵ شعبان برگزار می شود از بزرگترین جشن های شیعیان است. امکان ملاقات با امام زمان در دوره غیبت و ملاقات کنندگان با او و نیز زمان و چگونگی ظهور او جزو مباحث رایج بین شیعیان به شمار می رود.
 

نسب و ولادت
امام دوازدهم تنها فرزند امام عسکری (علیه السلام) است. نام و کنیه او ، همان نام و کنیه پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) است. تولد او شب نیمه شعبان در سال سال ۲۵۵ هجری قمری بوده است.[۱] برخی منابع سال ۲۵۶ق را درست تر می دانند.[۲]
بنابر برخی روایات، مادر حضرت مهدی(علیه السلام) کنیزی به نام «نرجس» است.[۱] برخی نام مادرش را «صقیل» گفته اند و برخی «مریم دختر زید علوی» را مادرش دانسته اند. محل ولادت امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه)، سر من رأی بوده است.[۳]
امام عسکری (علیه السلام) ولادت فرزندش را مخفی نگه داشت زیرا خبر ظهور مهدی و انتظار شیعه برای او امر شایعی بود و حکومت وقت در پی یافتنش بود. از این رو، امام عسکری(علیه السلام) در زمان حیات خویش تولد فرزندش را برای همگان آشکار نکرد و اکثریت مردم پس از درگذشت امام عسکری، فرزند او را نمی شناختند.[۴]
 

دیدارکنندگان
در کتابهای روایی از کسانی نامبرده شده است که گفته می شود امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) را دیده اند. از جمله، شیخ مفید در کتاب ارشاد، نام برخی را ذکر کرده است:[۵]
1. محمد بن اسماعیل بن موسی بن جعفر
2. حکیمه دختر امام جواد(علیه السلام)
3. ابوعمرو عمری
4. ابوعلی بن مطهر
5. ابوعبدالله بن صالح
6. ابراهیم بن ادریس
7. عمرو اهوازی
8. ابونصر طریف خادم
 

امامت
بنابر روایات شیعه، آغاز امامت حضرت مهدی(علیه السلام) در ۵ سالگی بوده و در این سن خدا، حکمت و فصل الخطاب به وی عطا کرد و او را نشانه ای برای جهانیان قرار داد و همچون حضرت یحیی(علیه السلام) در کودکی بدو حکمت داد و او را در دوران طفولیت، امام گردانید همچنانکه حضرت عیسی(علیه السلام) را در گهواره پیامبر.[۱]
روایاتی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نزد همه مسلمانان بر امامت وی موجود است و پس از پیامبر(صلی الله علیه و آله) روایاتی از امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) و سپس امامان شیعه تا می رسد به پدرش امام عسکری(علیه السلام) که نزد معتمدین و شیعیان خاص به امامت فرزندش تصریح کرد.[۱]
اعتقاد به قیام منجی یا مصلح جهانی مختص شیعه یا فرق اسلامی نیست بلکه بسیاری از ادیان و مذاهب دیگر نیز از آن سخن گفته اند؛ با این تفاوت که شیعه دوازده امامی معتقد است که آن مصلح، شخص معین و مشخصی است که در سال ۲۵۵ق چشم به این جهان گشوده و هنوز زنده است.[۶]
 

سخنان پیامبر(صلی الله علیه و آله)
منابع شیعه
از جمله روایات منقول از پیامبر(صلی الله علیه و آله) که بیانگر امامت امام دوازدهم است روایتی است که پیامبر(صلی الله علیه و آله) به امام حسین(علیه السلام) فرموده است:
تو سید [= آقا] پسر سید هستی؛ تو امام پسر امام هستی، تو حجت پسر حجت هستی، تو پدر ۹ حجت از نسلت هستی که نهمینشان قائم [= قیام کننده] است.[۷]
 

منابع اهل سنت
علمای زیادی از اهل سنت بر ولادت امام زمان(علیه السلام) اعتراف کرده اند و تصریح دارند که وی متولد شده است. صاحب کتاب «دفاع عن الکافی» تعداد ۱۲۸ نفر از این علما را با ذکر منبع آورده است.[۸]
• احمد بن حنبل در کتاب «مسند» با اسناد گوناگون از جابر بن سمره نقل می کند که پیامبر(صلی الله علیه و آله) از ۱۲ خلیفه (یا «امیر» طبق برخی روایات) یاد کرد که همگی از قریشند خواهند بود.[۹]
• ام سلمه: « شنیدم رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می گوید: مهدی از خاندان من، از فرزندان فاطمه است. » [۱۰]
• امام علی(علیه السلام): رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: مهدی از ما اهل بیت است... .[۱۱]
• اگر از روزگار جز یک روز نمانده باشد، همانا در آن روز خدا مردی را از اهل بیت من برمی انگیزد تا آن را از عدل پر کند همچنانکه از ستم پر شده است.[۱۲]
• در حدیثی درباره شب معراج، که در مقتل خوارزمی آمده است، پیامبر(صلی الله علیه و آله) نام یکایک امامان شیعه را ذکر کرده است و امام مهدی آخرین آنان است.[۱۳]
 

سخنان امامان شیعه
از جمله روایات نقل شده از امامان شیعه، روایتی است منسوب امام علی (علیه السلام) که می فرماید:
بدانيد به خدا قسم من و اين دو فرزندم [حسن و حسین] كشته خواهيم شد و بی گمان، خداوند مردى را از فرزندان من در آخر الزّمان بر مى انگيزد كه خونخواهى ما خواهد كرد ، و او حتما از مردم پنهان خواهد شد براى مشخّص شدن گمراهان در زمان غيبت، تا جايى كه نادان بگويد: خدا را در آل محمّد نيازى نيست.[۱۴]
از امام باقر(علیه السلام) نقل شده است که:
بعد از حسین بن علی، نه امام است که نهمینشان قائم است.[۱۵]
 

غیبت
روایات اسلامی، پیش از تولد امام مهدی(علیه السلام)، از به دنیا آمدن و غیبت او خبر می دهند. همچنین درباره حکومت وی روایاتی به نحو مستفیض، پیش از تولد آن حضرت نقل می شده است. بنابر این روایات، او امامی است که به امر الهی قیام می کند و حکومت تشکیل می دهد. وی قبل از قیام دو غیبت دارد که یکی طولانی تر از دیگری است. غیبت صغری از زمان ولادت امام مهدی تا پایان دوره نیابت خاصرا شامل می گردد. پس از آن، غیبت کبری آغاز می شود که در پایان این غیبت، او با شمشیر [یا سلاح] قیام می کند.[۱۶]
 

غیبت صغری
در این دوره ارتباط مردم با امام از طریق 4 نائب خاص صورت می پذیرفت که عبارتند از:
1. عثمان بن سعید عمری
2. ابوجعفر محمد بن عثمان بن سعید عمری
3. ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی
4. علی بن محمد سمری
در روزهای پایانی زندگی سمری، توقیعی [= نامه ای] از ناحیه مقدسه [= امام زمان(عجل الله تعالی فرجه)] رسیده بود که از درگذشت قریب الوقوع وی و آغاز دوران غیبت کبری خبر می داد.
نواب اربعه امام در دوران حیات خود ضمن استمرار بخشیدن به نظام وکالت به تصحیح عقاید شیعیان همت می گماردند و از آن جمله اندیشه های غالیان را از این جامعه دور می کردند.[۱۷]
 

غیبت کبری
غیبت کبرا (غایب شدن بزرگ یا طولانی)، به معنای دوران زندگی مخفی امام دوازدهم شیعیان است که از سال ۳۲۹ ه.ق آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. این دوران بلافاصله بعد از دوره غیبت صغرا و با وفات چهارمین نائب خاص امام زمان، آغاز می شود. ویژگی این دوران عدم امکان ارتباط با امام زمان است. در عصر غیبت کبرا شیعیان وظیفه دارند برای حل مسائل دینی به علمای شیعه مراجعه کنند.
 

آغاز غیبت کبرا
امام مهدی (علیه السلام) از آغاز امامت خود در سال ۲۶۰ ه.ق ارتباط خود با شیعیان را محدود به ارتباط از طریق نمایندگان خاص خود کرده  بود. آخرین نائب خاص، علی بن محمد سمری بود که در پانزدهم شعبان۳۲۹/ پانزدهم ماه مه ۹۴۱ درگذشت.
یک هفته قبل از درگذشت او این توقیع از سوی امام دوازدهم خطاب به او صادر شد:
« ای علی بن محمد سمری! خداوند به برادرانت در رابطه با شما (یعنی در مرگ شما) اجر عنایت فرماید، چون در واقع شش روز دیگر وفات خواهی کرد. خود را مهیا کن و هیچ‏کس را به جانشینی خویش پس از مرگ منصوب منما. زیرا اکنون غیبت دوم آغاز شده است، و ظهوری نخواهد بود تا زمانی که خداوند اجازه فرماید، و آن پس از مدتی طولانی خواهد بود که قلب ها قسی شده و جهان از بی ‏عدالتی مشحون شده است. و در این مدت کسانی بسوی هواداران (شیعیان) من آیند و مدعی شوند که مرا رؤیت کرده اند، لکن آگاه باش، هر کس قبل از قیام سفیانی و صیحه آسمانی ادعای رؤیت مرا کند افترازننده و دروغ گو است » [ کشف الغمه، ج۲، ص۵۳۰؛ احتجاج، ج۲، صص۵۵۵-۵۵۶؛ کمال الدین، ج۲، ص۵۱۶.]
شش روز پس از صدور این توقیع، وکلای اصلی بر بستر مرگ سفیر چهارم جمع شدند و از او پرسیدند چه کسی جانشینی او را عهده‏ دار خواهد شد. سمری پاسخ داد « امر امر خداست و او ابلاغ خواهد فرمود » (لله امر هو بالغه) [الغیبة، ص۳۹۵.] پس از درگذشت سمری ارتباط از طریق نواب خاصه هم خاتمه یافت و غیبت وارد مرحله ای جدید شد. این دوره از غیبت در منابع متأخر، غیبت کبری نامیده شده است.
اکثر منابع شیعی سال وفات نایب چهارم را سال ۳۲۹ه‍.ق. می دانند، ولی‏ شیخ صدوق و فضل بن حسن طبرسی آن را در سال ۳۱۸ه‍.ق. ثبت کرده اند.[صدوق، کمال الدین، ج۲، ص۵۰۳، روایة ۳۲. طبرسی، اعلام الوری، ص۴۱۷.]
 

نقش امام در دوران غیبت کبرا
بنابر باورهای شیعه، هرچند امام معصوم در غیبت است، اما جهان و موجوداتش از فیض وجود او همواره بهره مندند و در واقع، جهان برای وجود خویش نیازمند وجود امام منصوب از سوی خداوند است و امام نه تنها ولایت تشریعی دارد بلکه به لحاظ تکوینی نیز بر جهان ولایت دارد.[ الکافی، ج1، ص196 و 197.]بدین رو، برخی از منابع مهم روایی شیعه، بابی با عنوان «انَّ الْأَئِمَّةَ هُمْ أَرْكَانُ الْأَرْضِ»(امامان ارکان زمین اند)گشوده اند.[ کلینی، ج1، ص196 و 197.]
در دوران غیبت امام، بيان احكام دين و حقايق آيين و راهنمائى مردم امکان ندارد؛ زيرا مردم هیچ گونه دسترسی به امام غائب ندارند. به گفته علامه طباطبایی در اعتقاد شیعیان وظيفه امام تنها بيان صورى معارف و راهنمايى ظاهرى مردم نيست و امام چنانكه وظيفه راهنمائى صوری مردم، ولايت و رهبرى باطنى اعمال را نیز به عهده دارد و اوست كه حيات معنوى مردم را تنظيم مى كند و حقايق اعمال را به سوى خدا سوق مى دهد. بديهى است كه حضور و غيبت جسمانى امام در اين باب تأثيرى ندارد و امام از راه باطن به نفوس و ارواح مردم اشراف و اتصال دارد، اگرچه از چشم جسمانى ايشان مستور است و وجودش پيوسته لازم است اگرچه موقع ظهور و اصلاح جهانی اش تا كنون نرسيده است. [ طباطبائی، شيعه در اسلام، ص ۲۳۶-۲۳۷]
 

دیدار با امام در دروان غیبت
بر اساس توقیع آخر امام زمان خطاب به علی بن محمد سمری اگر کسی قبل از سفیانی و صیحه آسمانی مدعی مشاهده امام شود دروغ گوست. این تعبیر زمینه ساز گفتگو هایی در بین شیعیان درباره امکان و عدم امکان دیدار با امام زمان (علیه السلام) شده است.
 

ملاقان کنندگان
در منابع مختلف شیعی  داستانهای متعددی مبنی بر ملاقات با امام زمان (علیه السلام) نقل شده است. مشهورترین این داستان ها در بین شیعیان داستان ملاقات علامه حلی، سید بحر العلوم، اسماعیل هرقلی، حاج علی بغدادی و علی بن ابراهیم بن مهزیار است. این داستان ها در بحار الانوار ومفاتیح الجنان و نیز بسیاری از کتاب های مربوط به امام زمان هم چون نجم ثاقب نقل شده اند.
 

نیابت عامه
امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه)پس از وفات چهارمين نایب خاص خویش در سال ۳۲۹ق. نائب ديگرى منصوب نکرد و بدین سان، تمام ارتباطات مستقيم آن حضرت با مردم و دوران وكالت از امام مهدی، خاتمه یافت. بنابر روایات نقل شده درباره دوران غیبت، از جمله روایتی از امام مهدی که شیعیان را مامور به رجوع به فقها در امور دین و دنیا می کند،[الكافي، ج 1 ، ص :67] در این دوران، در دوران علما و فقها نیابت عامه آن حضرت را بر عهده گرفتند. قید «عام» در برابر خاص است و مراد این است که دیگر هیچ فرد خاصی نیابت مشخصی از امام مهدی ندارد؛ بلکه فقهای واجدِ شرایط ذکر شده در روایت، به صورت عام از آن حضرت نیابت می کنند.
 

وظایف شیعیان در عصر غیبت
اقامه احکام دینی
انتظار فرج
دعای برای فرج

 

پانویس:

1. ↑ پرش به بالا به:۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ المفید، الارشاد، ص۵۱۲.
2. الصدوق، کمال الدین و تمام النعمة، صص ۴۶۰-۴۶۱؛ جاسم حسین، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم(عجل الله تعالی فرجه)، صص ۱۱۵-۱۲۲.
3. الشهید الاول، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة، ج۲، ص۱۶.
4. المفید، الارشاد، ص۵۱۰.
5. المفید، الارشاد، صص ۵۲۰-۵۲۱.
6. مظفر، مسائل اعتقادی از دیدگاه تشیع، ص102.
7. الصدوق، عیون اخبار الرضا(علیه السلام)، ج1، ص56.
8. ر.ک: ثامر هاشم حبیب عمیدی، دفاع عن الکافی.
9. مسند احمد، ج5، صص86-90، 92-101، 106-108.
10. « المهدی من عترتی من ولد فاطمة ». سنن ابی داود: ۱۰۷/۴، ح۴۲۸۴؛ سنن ابن ماجة: ۱۳۶۸/۲، ح۴۰۸۶؛ المستدرک علی الصحیحین، ۶۰۱/۴، ح ۸۶۷۲؛ الدر المنثور: ۴۸۴/۷؛ میزان الاعتدال: ۱۶۰/۳، رقم ۵۹۵۹؛ به نقل منتخب فضائل النبی و اهل بیته(علیه السلام) من الصحاح الستة و غیرها من الکتب المعتبرة عند اهل السنة، ص۳۷۳. نیز ر.ک: السیوطی، الحاوی للفتاوی...، ج۲، ص۲۱۴.
11. « المهدی منا اهل البیت یصلحه الله فی لیلة ». سنن ابن ماجة: ۱۳۶۷/۲، ح۴۰۸۵؛ مسند احمد: ۱۳۶/۱ح ۶۴۶؛ حلیة الاولیاء، ۱۷۷/۳؛ الدر المنثور: ۴۸۴/۷؛ مصنف ابن ابی شیبة: ۶۷۸/۸ ح۱۹۰؛ به نقل منتخب فضائل النبی و اهل بیته(علیه السلام) من الصحاح الستة و غیرها من الکتب المعتبرة عند اهل السنة، ص۳۷۲.
12. سنن ابن داود: ۱۰۷/۴، ح۴۲۸۳؛ الدر المنثور: ۴۸۴/۷؛ مشکاة المصابیح للخطیب التبریزی: ۱۷۰/۳، ح ۵۴۵۲؛ مصنف ابن ابی شیبة: ۶۷۸/۸ ح۱۹۴؛ به نقل منتخب فضائل النبی و اهل بیته(علیه السلام) من الصحاح الستة و غیرها من الکتب المعتبرة عند اهل السنة، ص۳۷۲.
13. الخوارزمی، مقتل الحسین علیه السلام، الجزء الاول، صص 146-147.
14. نعمانی، غیبت، ص197.
15. الکلینی، الکافی، ج1، ص533.
16. المفید، الارشاد، صص 512-513.
17. صابری، تاریخ فرق اسلامی(2)، ص198.
18. آدرس در سایت کتابخانه ملی ایران
 

منابع:
• ابن حنبل، احمد، مسند أحمد، ج5، بیروت: دار صادر، بی تا.
• الخوارزمی (اخطب خوارزم)، ابوالمؤید الموفق بن احمد المکی، مقتل الحسین علیه السلام، تحقیق: محمد السماوی، قم: انوار الهدی، 1418ق.
• المفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم: سعید بن جبیر، 1428ق.
• السجستاني، سليمان بن الأشعث، سنن أبي داود، ج2، تحقيق وتعليق: سعيد محمد اللحام، دار الفكر للطباعة والنشر والتوزيع، 1410ق-1990م.
• جاسم حسین، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم(عجل الله تعالی فرجه)، ترجمه سیدمحمدتقی آیت اللهی، تهران: امیرکبیر، 1386.
• الشهید الاول، الدروس الشرعية في فقه الإمامية، ج2، قم: مؤسسة النشر الإسلامي، بی تا.
• صابری، حسین، تاریخ فرق اسلامی(2): فرق شیعی و فرقه های منسوب به شیعه، تهران: سمت، 1384.
• الصدوق، عيون أخبار الرضا(علیه السلام)، تصحيح وتعليق وتقديم: حسين الأعلمي، ج1، بيروت: مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، 1404-1984م.
• الصدوق، کمال الدین و تمام النعمة، تحقیق: علی اکبر الغفاری، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1422ق.
• الکلینی، الکافی، ج1، تصحيح وتعليق: علی اکبر الغفاری، طهران: دارالکتب اسلامیة، 1363ش.
• نعمانی، ابن ابی زینب، غیبت نعمانی، ترجمه محمدجواد غفاری، تهران: نشر صدوق، 1376ش-1418ق.
• مظفر، محمدرضا، مسائل اعتقادی از دیدگاه تشیع، ترجمه محمد محمدی اشتهاردی، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1375.
• منتخب فضائل النبی و اهل بیته علیهم السلام من الصحاح الستة و غیرها من الکتب المعتبرة عند اهل السنة، تقدیم: محمد بیومی مهران، بیروت: الغدیر، ۱۴۲۳/۲۰۰۲.
• مولوی، جلال الدین محمد، کلیات شمس تبریزی، تهران: امیرکبیر، 1376.
• ثامر هاشم حبیب عمیدی، دفاع عن الکافی، قم، مركز غدیر للدراسات الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
 

منبع : ویکی شیعه

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن