دوشنبه, 24 اسفند 1394 ساعت 09:00
خواندن 990 دفعه

چرا به خانه وحی هجوم بردند؟ - سید جواد حسینی

شیطان به بیت وحی تعالی چه می کند؟
آتش به گرد جنت اعلا چه می کند؟
از باغ خلد دُود چرا می شود بلند
بر روی حُور سیلی اعدا چه می کند؟
رویش سیاه گردد و دستش شکسته باد
قُنفذ کنار خانه مولا چه می کند؟
دارالزیاره نبی وآستان وحی
ای وای من مغیره در آنجا چه می کند؟
باید زتازیانه بپرسم که در بهشت
آثار خون به قامت طوبی چه می کند؟
گیرم رواست سوختن خانه، میخ در
بر سینه شکسته زهرا چه می کند؟ [1]

طبق مدارک و منابع شیعه واهل سنت، هجوم به خانه وحی انجام گرفته است وطی این هجوم در خانه زهرا علیها السلام را آتش زدند وبه شخص فاطمه زهرا وعلی علیهما السلام اهانت کردند وفرزند آن دو رابه شهادت رساندند. حال جای پرداختن به این سؤال باقی است که چه شد وچه پیش آمد که در شهر مدینه، خانه علی و زهرا علیها السلام توسط مسلمانان و حتی کسانی که بارها پشت سر پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله نماز خوانده بودند و کراراًتوصیه ها و سفارشهای آن حضرت را درباره امیرالمؤمنان علیه السلام و یگانه دختر معصومه او شنیده بودند، آن گونه مورد تهاجم واقع شد و آنچنان به این دو شخصیت آزار و اذیت رساندند که حضرت زهرا علیها السلام بعد از75 و یا 95 روز، بر اثر صدمات وارده از این دنیا رحلت کرد.
از نظر روحی و روانی چگونه قابل تحلیل است که هنوز آب کفن پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم خشک نشده وهنوز پارچه سیاه عزاداری بر پیشانی زهرا علیها السلام باشد وعده ای از امت پیامبر ومسلمانان مدینه بیایند وآن جنایات را ایجاد کنند که همواره تاریخ نگاران از نوشتن آن احساس خجلت می کنند و قلم بر خود می لرزد؟ این عده چه مراحلی را طی کرده بودند که سرانجام به اینجا رسیدند؟
آن گاه که کودتاگران تصمیم گرفتند به خانه ولایت وامامت تهاجم برند و فریب خوردگان نیز دور خانه علی علیه السلام گرد آمده وتسلیم توطئه ها بودند، دختر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از خانه بیرون آمد ودر کنار در ورودی منزل ایستاد و بر سر آنان این گونه فریاد کشید: «من ملتی را [مثل شما] نمی شناسم که این گونه [عهد شکن و] بد برخورد باشند. جنازه رسول خدا را بر روی دست ما گذاشتید و رها کردید و امر خود را در بین خود گذراندید و از ما طلب فرمان نکردید و حق ما را به ما ندادید. گویا از آنچه رسول خدا صلی الله علیه و آله در روز غدیر فرمود آگاهی ندارید!
سوگند به خدا! که رسول گرامی در آن روز، ولایت و رهبری را به او (علی علیه السلام ) پیوند زد [و از مردم بیعت گرفت] تا امید شما [فرصت طلبان تشنه قدرت] را از امامت قطع نماید، ولی شما رشته های پیوند [معنوی] میان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم وخودتان را پاره کردید. [این را بدانید که] خداوند در دنیا و آخرت میان ما وشما داوری خواهد کرد.» [2]
این ناله ها و فریادهای زهرا علیها السلام که دل سنگ را آب می کرد، بردل مهاجمان اثر نکرد وآنها را به تأمل و اندیشه و یا عقب نشینی نداشت. عبدالفتاح عبدالمقصود درباره آن لحظه که مهاجمین با حضرت زهرا علیهاالسلام روبه رو شدند، جملات سوزناکی دارد که انسان وقتی بعد از قرن ها آن صحنه را تصور می کند، نمی تواند متأثر نشود واشکش جاری نگردد:
«... فَاِذَا وَجْهٌ كَوَجْهِ رَسُولِ اللهِ یبْدُو بِالبابِ حَائلاً مِنْ حُزْن عَلَی قَسِمَاتِهِ خُطُوطُ آلامِ وَ فِی عَینِهِ لَمَعَاتُ دَمْعِ وَ فَوْقَ جَبِینِهِ عَبَسَهُ غُضَب فَائِرٍ وَ خُلْق ثَائِرٍ.. وَ تَوَقَّفَ عُمَرمِن خَشْیة...؛ [3] پس ناگاه [مقابل خود] چهره ای بسان چهره رسول خدا صلی الله علیه و آله را دیدند که از پشت در ظاهر شد، در حالی که هاله ای از اندوه آن را فرا گرفته وآثار رنج و الم از خطوط صورتش نمایان بود ودر چشمش روشنایی اشک وجود داشت و فراز جبینش را گرفتگی خشمی عمیق و احساساتی پرگداز فرا گرفته بود... و عمر از ترس درجا ایستاد...»
بعد ادامه می دهد: «فشاری که به در خانه وارد شده بود،تدریجاً گسترش می یافت. یارانش که با او آمده وپشت سرش در مقابل در ایستاده بودند، ناگاه مقابل خود چهره رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را نگریستند که از میان سیمای حبیبه اش زهرا علیهاالسلام به آنها نگاه می کند.... ناگاه آهنگ لطیف واندوهبارش را سرداد. به تدریج آهنگ او اوج گرفت. او محمد را از میان گور فرا می خواند وبا صدای ناله ای آمیخته با سرشکی تلخبار فریاد می کشید: بابا یا رسول الله!....
گویی زمین در زیر پای این گروه ستمگر از بیم وهراس فریاد او می لرزید... هنوز سخنش به آخر نرسیده بود که دلها از اندوه او گرفت و دیدگان بر او سرشک همی بارید. مردانی از آن میان با خود حدیث می کردند که ای کاش می توانستند زمین را شکافته و در خفایای آن پنهان گردند.» [4]
حال باید دید ریشه اصلی ماجرا چه بوده و عوامل پشت پرده این اهانت چه چیز بوده است؟ در این زمینه، احتمالاتی وجود دارد که به برخی از آنها اشاره می شود:
 

الف. چهره نفاق
یک تحلیل این است که تصمیم مهاجمان خانه وحی و غاصبان خلافت از روز اول مسلمان شدنشان بر این بوده که در آینده خلافت را تصاحب نمایند؛ یعنی ایمان آنها واقعی نبوده وحالت نفاق داشته اند؛ به ظاهر اسلام آوردند، ولی در باطن بر حالت کفر پیشگی خود باقی مانده بودند. درنتیجه، آن حالت درونی نفاق اقتضاء می کرد که بعد از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و تصاحب خلافت، اولین انتقام ها را از علی و زهرا علیها السلام بگیرند که هم محبوب پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بودند و هم سد بزرگ و مانع مهمّی برای ادامه غصب خلافت.
هر آنکس داشت با من دشمنی اول تو را می زد              شهید انتقام جنگ بدر و حنین و خیبرم بودی
این احتمال برخی شواهد قرآنی و روایی دارد که نمونه هایی ذکر می شود:
1. آیات قرآن: در قرآن آیات زیادی داریم که بیانگر نفاق عده ای از اصحاب و یاران پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می باشد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در بخشی از خطبه غدیر می فرماید: «مَعَاشِرَ النَّاسِ آمِنُوا بِاللهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الذی اُنْزِلَ مَعَهُ (مِنْ قَبْلِ اَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّهَا عَلَی اَدْبَارِهَا اَوْ نَلْعَنَهُم كَمَا لَعَنَّا اَصْحَابَ السَّبْتِ) ؛ [5]  ای مردم! به خدا ورسولش و به نوری که همراه او نازل شده است، ایمان آورید، قبل از آنکه صورت هایی را محوکنیم وآن صورتها را به پشت بر گردانیم یا آنان را مانند اصحاب سبت هلاک کنیم.»
آن گاه فرمود: «بِاللهِ مَا عَنی بِهَذهِ الآیة الَّا قَوْماً مِنْ اَصْحَابِی اَعْرِفُهُم بِاَسْمَائِهِم وَ اَنْسَابِهِم وَ قَدْ اُمِرْتُ بِالصَّفْحِ عَنْهُم فَالیعْمَلْ كُلُّ اَمْری عَلَی مَا یجِدُ لِعَلِی فِی قَلْبِهِ مِنَ الحُبِّ وَ البُغْضِ؛ [6] به خدا قسم! خداوند از این آیه قصد نکرد، مگر گروهی از اصحابم که آنان را به اسم و نسبشان می شناسم، ولی مأمورم که از آنان پرده پوشی کنم. پس هر کس باید مطابق آنچه در قلبش از حب یا بغض نسبت به علی می باشد، عمل کند.»
آیه فوق به همراه سخن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به خوبی نشان می دهد که گروهی از اصحاب از همان اول حالت نفاق و دورویی را داشتند و بدین وسیله اهداف پشت پرده خود را دنبال می کردند.
2. روایات: حادثه اعتراض حارث فهری در روز غدیر خم به نصب امیر مؤمنان علیه السلام ، آغاز انحراف ها و توطئه ها بود که خبر از آینده ای تاریک و فتنه انگیز می داد و نشانی بود ازنفاقهای پشت پرده که بعد از رحلت خاتم پیامبران صلی الله علیه و آله و سلم دامن امت اسلامی را گرفت و خلافت از خط اصلی خویش خارج شد وبه دست غاصبان افتاد وآن همه اهانت به شخص علی و فاطمه زهرا علیهاالسلام روا داشته شد.
فاطمه زهرا علیهاالسلام در خطبه آتشین خود فرمودند : «فَلَمَّا اخْتَارَ اللهُ لِنَبِیهِ دَارَ اَنْبِیائِهِ وَ مَأْوَی اَصْفِیائِهِ ظَهَرَ فِیكُمْ حَسِیكَةُ النِّفَاقِ وَ سَمَلَ جِلْبَابُ الدِّینِ...؛ [7] چون پروردگار متعال برای پیامبرش خانه انبیاء (آخرت) و آرامگاه برگزیدگانش را اختیار نمود [و او را به سوی سفر آخرت برد] در سینه های شما خار نفاق ظاهر و جامعه دین کهنه [و بی اهمیت] گردید.»
 

ب. هواهای نفسانی کنترل نشده و تخلفات پیشین
جواب دوم این است که بگوییم هواهای نفسانی، ریاست طلبی ها و اعمال ناشایست پیشین سران سقیفه آنها را به اینجا رساند که حتی حاضر شدند برای حفظ و تداوم خلافت غصب شده، فدک را نیز غصب کنند و خانه زهرا علیها السلام را آتش بزنند و به شخص امیر مؤمنان و فاطمه زهرا علیها السلام نیز اهانت کنند.
این تحلیل مبتنی بر این پیش فرض است که این گروه از اوّل مسلمان بودند و اسلامشان نیز واقعی بوده است و در راه اسلام نیز فدا کاری کرده و در جنگها شرکت داشته اند؛ اما چون نتوانستند خود را واقعاً بسازند، اطاعت از هواهای نفسانی و روحیه مقام خواهی از یک طرف و سرپیچی از فرامین پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و گناهان متعدد از طرف دیگر آنها را به این مرحله رساند که چنان جنایاتی را مرتکب شوند.
این تحلیل، هم شاهد روایی دارد و هم شاهد عینی و خارجی. اما به عنوان شاهد روایی، دو روایت ذکر می شود:
1. در لحظه ای که خواستند از علی علیه السلام اجباراً برای ابوبکر بیعت بگیرند، حضرت علی علیه السلام آنان را از هواپرستی بر حذر داشتند و فرمودند: وَ نَحْنُ اَحَقُّ بِهَذا الاَمْر مِنْكُم مَا كَانَ فِینَا القَارِئُ لِكِتَاب اللهِ الفَقِیه فِی دِینِ اللهِ العَالِمُ بِسُنَنِ رَسُولِ اللهِ المُضْطَلِعِ بِامْرِ الرَّعْیةِ وَ الله اِنَّه لَفِینا فَلَا تَتَّبِعُوا الهَوی فَتَضِلُّوا عَنْ سَبِیلِ الحَقِّ فَتَزْدَادُوا مِنَ الحَقِّ بُعْداً؛ [8] «و ما سزاوار این امر (خلافت) هستیم نسبت به شما تا وقتی خواننده [آگاه به] قرآن، آگاه در دین خدا و دانای به سنتهای رسول خدا صلی الله علیه و آله و چیره و توانا به امر رعیت (و مردم) در بین ما باشد. به خدا سوگند! به حقیقت چنین فردی در بین ما وجود دارد، پس از هوا [برای درخواست بیعت از من] پیروی نکنید که از راه حق گمراه می شوید و از حق بیشتر فاصله می گیرید.»
این روایت به خوبی دلالت دارد که آنچه سران سقیفه را به بیعت گرفتن اجباری و غصب خلافت و اهانت به امیرمؤمنان و زهرا علیه السلام وادار کرد، پیروی از هواهای نفسانی و ریاست طلبی ها است.
2. فاطمه زهرا علیها السلام بعد از آنکه آن همه جسارت نسبت به او و علی علیه السلام روا داشته شد و خلافت غصب گردید، به محمود بن لبید فرمود : «آگاه باش! قسم به خدا! اگر حق را به اهلش واگذار و از عترت رسول خدا صلی الله علیه و آله اطاعت می کردند، دو نفر هم [در باره حکم خدا] با یکدیگر اختلاف نمی کردند و امامت را گذشته ای از گذشته ای به ارث می برد.»
آن گاه درباره راز انحرافات فرمود: «وَاخْتارُوا بِشَهْوَتِهِم وَ عَمِلُوا بِآرَائِهِم تَبَّاً لَهُمْ اَو لَمْ یسْمَعُوا الله یقُولُ (وَ رَبُّكَ یخْلُقُ مَا یشَاءُ وَ یخْتَارُ مَا كَانَ لَهُم الخِیرَةُ) ... هَیهَات بَسَطُوا فِی الدُّنْیا آمَالَهُم وَ نَسُوا آجَالَهُم فَتَعْساً لَهُمْ وَ اَضَلَّ اَعْمَالَهُم؛ [9] آنها هوا پرستی و شهوت را بر گزیدند و بر اساس رأی و نظر شخصی اعمال کردند. هلاکت و نابودی بر آنان باد! آیا نشنیدند کلام خدا را که فرمود : «پروردگار تو آنچه را که می خواهد، خلق می کند و هر چه بخواهد، اختیار می کند و برای آنان اختیاری نیست.» افسوس [که سران سقیفه] آرزوها [و هوسهای] خود را در دنیا تحقق بخشیدند و اجلهای خود را فراموش کردند! خدا آنان را نابود کند و اعمالشان را تباه سازد!.»
جملات فوق به خوبی نشان می دهد که اقدامات سران سقیفه برای رسیدن به خلافت و برخورد اهانت آمیز با خاندان وحی از سر هوا پرستی و مقام خواهی بوده و تمام مسائل پیش گفته ریشه در هواهای نفسانی و ریاست خواهی آنها داشته است.
در کنار هوا پرستی، برخی اعمال زشت نیز انسان را وادار به اعمال زشت تر می کند؛ یعنی اگر بر انجام گناه اصرار بورزد، مرتکب گناه بزرگ تر و بیشتری خواهد شد. این معنی، در آیات پیش گفته [10] به خوبی نمایان است.
این عامل نیز در رفتار سران سقیفه دیده می شود؛ چرا که آنها در طول همراهی با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بارها از دستورات آن حضرت سرپیچی کردند و همین تخلفات بود که از غصب خلافت و اهانت به خانه وحی و شخص علی و زهرا علیهما السلام سر درآورد.
اینک به برخی از نمونه های سرپیچی و پیروی از هوای نفس در رفتار سران سقیفه به صورت فهرست وار اشاره می شود؛ با این تذکر که این گناهان قطع نظر از رفتارهای فردی و اخلاقی این افراد است که در طول زندگی داشته اند و آنچه مد نظر است، برخی تخلّفات اجتماعی و گناهان عمومی آنان است.
1. فرار در صحنه جنگ احد و نافرمانی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آن گاه که فرمان باز گشت صادر فرمود. [11]
2. سرپیچی از شرکت در لشکر اسامة بن زید با این که صریحاً حضرت دستور داده بود که در مدینه نمانند و به لشکر اسامه بپیوندند. [12]
3. تخلف از آوردن قلم و دوات در آخرین لحظات عمر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای نوشتن وصیت و همین طور متهم کردن حضرت به هذیان گویی [13] و....
اینها و سایر گناهان، سران سقیفه را تا آنجا پیش برد که حاضر شدند برای تحکیم خلافت غصب شده، به خانه زهرا علیها السلام هجوم برند و به حضرت آسیب رسانند.
 

درس و نتیجه
نتیجه عبرتی که از دو تحلیل گذشته می توان گرفت، این است که در این زمان نیز از خطر سه گروه در امان نیستیم و همیشه باید مواظب خطرات آنها باشیم:
1. منافقان کوردل: در هر قیام و انقلاب و نهضتی منافقان بیش از همه به پیکر آن قیام و مکتبش ضربه وارد کرده اند. اگر در صدر اسلام عده ای به جمع مسلمانان پیوستند تا از پشت به اسلام و مسلمین خنجر بزنند و از درون، جبهه حق را متلاشی کنند، امروز هم کم نبوده و نیستند کسانی که در جبهه انقلاب و نظام نفوذ کرده اند تا از پشت به پیکر اسلام و دین ضربه زنند و از درون ایجاد اختلاف و انحراف کنند.
2. هوا پرستان: دنیا طلبان، ریاست خواهان و قدرت جویان همیشه انبیاء و امامان و هدایت گران را مانع تحقق هواهای نامشروع خود دانسته و با آنها سخت به مبارزه برخواسته اند. امروز هم همین ها با اشاعه فرهنگ فساد و فحشا، تجمل گرایی و اسراف و تبذیر، به دنبال فساد جامعه و در نتیجه، رسیدن به قدرت و ریاست می باشند. از اینها نیز نباید غافل بود.
3. اهل گناه: در طول تاریخ افرادی بوده اند که از اول از نظر اندیشه و رفتار خوب ظاهر شده اند، ولی عادت به برخی گناهان و داشتن برخی صفات رذیله، سر انجام آنها را به جبهه باطل کشانده است؛ افرادی مانند: طلحه و زبیر امروز، نیز از چنین کسانی نباید غافل باشیم. فقط سابقه درخشان کافی نیست بلکه تا آخر خط ماندن، شرط اساسی است.
بعد از وفات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم این سه جریان دست به دست هم دادند و آن حوادث تلخ را آفریدند و سر انجام آن بانوی با عظمت با کوله باری از رنج و غم دنیا را وداع کرد و در آخرین لحظات زبان حالش این بود:
 

شهادت از سرا پایم نمایان است  ای فضّه                                  کتاب عمر زهرا علیها السلام رو به پایان است ای فضّه
به زحمت قتلگاه محسنم را میکنم جارو                                               گلاب قتلگاهش اشک چشمان است ای فضّه

 

پی نوشت ها:
1. تا کنون تحت عناوین ذیل،در این مجله مقالاتی درباره فاطمه زهرا علیها السلام رائه شده است :
 گزارشی از خانه زهرا علیهاالسلام ، شماره 19،1422 هـ. ق
 فاطمه و نقل حدیث، شماره 20، 1422 هـ. ق.
 محورهای اساسی در مبارزات سیاسی حضرت زهرا علیها السلام ، شماره 31، 1423 هـ. ق.
 گوشه ای از كرامات فاطمه زهرا علیهاالسلام ، شماره 32، 1423 هـ. ق.
 قطره ای از دریای فضائل زهرای مرضیه علیها السلام ، شماره 44، 1424 هـ. ق.
 منزلتهای فاطمه زهرا علیهاالسلام ، شماره43، 1424 هـ. ق.
2 . احتجاج، ابو علی طبرسی، ج1، ص108، امالی، شیخ صدوق، ص384
3. الغدیر، مرحوم علامه امینی، ج3، ص103 و104 و ترجمه الغدیر، ج5، ص185.
4. ترجمه الغدیر، ج5،ص185.
5. نساء/47.
6. بحارالانوار، ج37، ص240؛ الغدیر، ج1، ص340؛ معانی الاخبار، شیخ صدوق، ص 65-68.
7. خطبه آتشین حضرت زهرا علیها السلام ، قم، دفتر نشر، ص34.
8. بحار الانوار، داراحیاءالتراث العربی، ج28، ص185، احتجاج طبرسی، ج1، ص74.
9. بحار الانوار، ج36، ص353، ر. ك: احقاق الحق، ج21، ص26.
10. توبه/77 و روم/10.
11. سیره ابن هشام، ج2، ص83.
12. الطبقات الكبری، ج2، ص190؛ المراجعات، ص30-31؛ النص و الاجتهاد، ص15-19.
13. صحیح بخاری، ج1، ص22، و ج2، ص 14؛ صحیح مسلم، ج2، ص14،؛ مسند احمد، ج1، ص325.
 

منبع: مبلغان، شماره 68

 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن