فضائل بنى‏هاشم و رذايل بنى‏اميه‏ : هيچ امتيازى بدون ملاك و ضابطه، قابل قبول نيست. خود ملاك و ضابطه هم نياز به مبناى صحيح دارد. ملاكات و ضوابط جاهلى و متعصّبانه، هيچ و پوچ است و بايد به ديوار زده شود. اما اگر ملاك و ضابطه‏اى مورد امضاى عقل سليم و شرع قويم باشد، پذيرفته است.ملاك‏هاى مورد قبول عقل و شرع، عبارتند از علم، تقوا، جهاد، انفاق، هجرت و پيشقدم بودن در راه قبول اسلام و دفاع از حق و حقيقت. اگر با اين ترازوها، مسلمانان صدر اسلام را مورد سنجش قرار دهيم، بايد كسى را گزينش كنيم كه اعلم…
دوشنبه, 10 تیر 1392 ساعت 09:00
ریشه این کلمه از همان ریشه تقوا و اتقاست که به معنی پرهیز کردن و خویشتن داری است. بنابراین تقیه از نظر مفهوم لغوی به عمل کسی گفته می شود که کارش آمیخته با نوعی مراقبت، پرهیز و خویشتن داری باشد.مرحوم شیخ مفید قدس سره عالم و دانشمند معروف اسلامی، تقیه را این چنین معنی می کند :«التقیه سرالاعتقاد و مکاتمه المخالفین و ترک مظاهرتهم بما یعقب ضررا فی الدین و الدنیا»؛«تقیه مستور داشتن اعتقاد باطنی و کتمان آن در برابر مخالفان به خاطر اجتناب از زیان های دینی و دنیوی است».(1)همان گونه که مشاهده می شود عناصر اصلی تقیه…
یکشنبه, 09 تیر 1392 ساعت 10:15
چكیده : زیارت ناحیه معروف، از جانب امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف به ما رسیده آن، غیر از «زیارت الشهداء یوم عاشورا» است كه راوی آن، سید بن طاووس در كتاب اقبال می‌باشد. دو اشكال بر آن وارده شده كه عبارتند از: 1. تاریخ این زیارت سه سال قبل از تولد امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است 2. وجود افراد مجهول در سند آن كه البته به هر دو اشكال پاسخ داده شده است. اما زیارت ناحیه معروف كه ابن المشهدی آن را در كتاب مزارآورده است، از سه جهت مورد بررسی است: 1. آشنایی با…
جمعه, 07 تیر 1392 ساعت 10:10
خاورشناسان معروف اقرار می‏کنند که تشیع در ساختن تمدن عظیم اسلامی در شبه قاره هند نقش مهمی داشته است. (1) رجال و محققان شیعه با علم و فضیلت خود توانستند در تمامی حکومتهای مسلمانان هند عمیقا نفوذ نمایند و به رغم شکنجه و کشتار شیعیان در دوران تاریخ اسلامی هند، آنان توانستند اثری جاودان بر زندگی اداری، فرهنگی و اجتماعی هند، بر جای نهند.نفوذ برخی از حاکمان و وزرای شیعه نقش مهمی در ترویج تشیّع در دکن ایفا کرد. نفوذ تشیع در سایر نقاط هند، در قرون شانزدهم و هفدهم شکل آشکاری به خود گرفت.تأسیس سلسله حکومتهای ایالتی شیعی در قرن…
چهارشنبه, 05 تیر 1392 ساعت 12:29
چكیده :در این مقاله، در مورد معنای حقیقی اختیار اهمیت آن در اخلاق و عرفان و «معرفة النفس»و شناخت محدوده ی اختیار انسان با توجه به آیات و روایات معصومین (علیهم السلام) از دیدگاه شیعه ی امامیه سخن گفته شده است.اصل این مقاله، طرح موضوع تفاوت اراده و اختیار، معیار فضیلت بودن اختیار و معیار مسئولیت بودن اراده می باشد. در این زمینه،‌ضمن ردّ فصل «متحرک بالإراده »بودن برای حیوان و قرار دادن «متحرک بالمیل و الشوق »بودن به جای آن، اثبات شده است كه عقل و اراده همدوش هم بوده، هر دو فصل ممیز انسان است، لكن برخوردی تكوینی…
یکشنبه, 02 تیر 1392 ساعت 14:01
چکیده :التبیان فی تفسیر القرآن تألیف شیخ طوسی (385ـ460 ق) نخستین تفسیر کامل شیعه است که در بغداد و دوران حکومت آل‌بویه تدوین یافته است. این اثر از جهات بسیاری با سایر تفاسیر مختصر شیعه (پیش از شیخ طوسی) مانند عیاشی, فرات, و علی بن ابراهیم قمی, و نیز تفاسیر اهل سنت چون فراء, طبری و جبّائی متفاوت است. همین شیوه‌ی تفسیرنگاری شیخ طوسی را طی قرون بعدی در میان مفسران معروف شیعی چون طبرسی, ابوالفتوح, مولی فتح‌الله کاشانی و علامه طباطبایی می‌توان دید. مقاله‌ی حاضر با مروری بر منابع و روش‌های تفسیری شیخ طوسی در التبیان روشن می‌سازد که…
یکشنبه, 02 تیر 1392 ساعت 11:33
اشاره :ابومنصور محمّد بن محمّد ماتریدى در اوائل قرن چهارم هجرى در شرق جهان اسلام ظهور نمود و به اتخاذ طریق میانه در میان افراط و تفریطى كه از سوى معتزله از یك سو و اهل حدیث و حنابله از سوى دیگر اعمال مى شد، همت گماشت.آراء و افكار ابومنصور، به نام خودش، یعنى «مكتب ماتریدى» مشهور شد. وى على رغم عظمت و تأثیر علمىِ عمیقش بر متكلمان بعد از خود، همچنان ناشناخته مانده و حتى آثار قلمى اش به جز تعدادى اندك، به صورت خطى باقى مانده و به نشر سپرده نشده است.سید محمد حسین طباطبایى فقیه، فیلسوف، متكلم،…
جمعه, 31 خرداد 1392 ساعت 13:58
اشاره : اندیشه های کلامی شیخ عبدالجلیل قزوینی رازی را می توان از کتاب بسیار ارزشمند وی به نام بعض مثالب النّواصب فی نقض بعض فضائح الرّوافض معروف به کتاب النقض بدست آورد. شیخ در این کتاب با سبک واعظانه ی خود با انتخاب روش کلامی قدما، در مقام پاسخ گویی و ردّ تهمت ها و نسبت های ناروای یکی از نویسندگان سنّی مذهب ساکن ری به شیعیان در کتابی با نام بعض فضائح الرّوافض، به دفاع از اعتقادات و باورهای شیعه ی امامیه و ردّ اکاذیب می پردازد.او ضمن پاسخ به نسبت های ناروا به شیعیان، به مباحثی چون…
چهارشنبه, 29 خرداد 1392 ساعت 13:45
عُمیر بن عُوَیمَر بن عمران بن الجُلَیس مشهور به بسر بن ابی ارطاه (متولد سال نهم هجری) یکی از فرماندهان خون آشام و بی رحم معاویه و از سرسپردگان امویان به شمار می رود که فعالیت های سیاسی قابل توجهی داشته است. وی نقشی چشم گیر در عرصه ی سیاسی دوران خلافت معاویه ایفا کرد. در این مقاله با ارائه ی تصویری کلی از جوانب مختلف زندگی بسر بن ابی ارطاه در عرصه ی منازعات سیاسی میان معاویه و امام علی علیه السلام از جمله نقش وی در غارات و تحکیم پایه های قدرت امویان، به بیان فعالیت های سیاسی…
پنج شنبه, 23 خرداد 1392 ساعت 13:03
چكیده : این نوشتار، به موضوع سید حسنی در خطبة البیان می پردازد كه در دو محور سندی و متنی سامان یافته است. در محور اول، سند خطبه، بررسی شده و بدین منظور، نظرات مخالفان و موافقان بیان شده است. نظرات مخالفان در سه بخش بیان شده است؛ بخش اول: ضعف رجال حدیث كه در این بخش، جد طوق و عبدالله بن مسعود ارزیابی می شوند؛ بخش دوم: ارسال حدیث و بخش سوم: عدم نقل حدیث در منابع دست اول كه دلیل بر عدم اعتبار آن دانسته شده است. نظرات موافقان نیز در دو بخش: دفاع از ابن مسعود و…
یکشنبه, 19 خرداد 1392 ساعت 10:47
زندگی سیاسی امام باقر (علیه السلام) : ابو جعفر، امام محمد باقر (علیه السلام) پنجمین آفتابی است که بر افق امامت، جاودانه درخشید.زندگیش سراسر دانش و ارزش بود، از این رو باقر العلوم نامیده شد، یعنی شکافنده دشواریهای دانش و گشاینده پیچیدگیهای معرفت .خصلت آفتاب است که هماره گام بر فرق ظلمت می نهد و در لحظه های تاریک، بر افق زمان می روید تا ارزشهای مهجور و نهان شده در سیاهی جهل و جور را، دوباره جان بخشد و آشکار سازد .او نیز در عصر حاکمیت جور و تشتت اندیشه های دینی امت اسلام، تولد یافت تا پیام آور…
شنبه, 18 خرداد 1392 ساعت 09:59
نوشته‌ی ذیل نحوه‌ی سلوک عالمان امامی با هم‌تایان سنی خود در سده‌های میانه را بررسی می‌کند و نکاتی سودمند دارد که شایسته‌ی تأمل و عبرت است. وضع گروه‌های در حاشیه [اقلیت] و چگونگی تعامل آن‌ها با اکثریت و شیوه‌های هم‌زیستی آن‌ها با دیگر گروه‌ها به ویژه اکثریت، از مسائلی است که برای فهم آن باید به سنت‌های عملی متداول در میان همان گروه‌ها توجه کرد و تنها با توجه به سنت‌های عملی است که می‌توان منطق نهفته در شیوه‌های رفتاری گروه‌های اقلیت را دریافت. نوشته‌ی حاضر با تکیه بر همین موضوع بحث تقیه را بررسی می‌کند و اهمیت آن را…
چهارشنبه, 08 خرداد 1392 ساعت 13:48
از دیرباز محققان شیعه و سنی به بررسی باطن قرآن اهتمام داشته اند و تفسیر باطنی كم و بیش حیات خود را در میان مسلمانان حفظ كرده، و البته تحولاتی نیز پذیرفته است. در طول تاریخ تفسیر امامیه، روش برخی مفسران چنین بوده كه در كنار تفسیر ظاهری، با استفاده از روایات اهل بیت اشاره ای به بطن آیه نیز داشته باشند، اما كتابی كه به طور خاص تمام این روایات را در خود داشته باشد، كمتر یافت می شود. با وجود این، برخی صاحب نظران غیر شیعه كتاب مقدمه تفسیر مرآه الانوار و مشكاه الاسرار، تالیف «ابوالحسن شریف عاملی…
سه شنبه, 07 خرداد 1392 ساعت 11:59
دو رویکرد عمده در بحث از گستره ی علم امام : اگر در مباحث پیرامون امامت غوررسی دقیق نماییم متفطن این نکته خواهیم شد که در میان اوصاف مطرح شده برای امام دو ویژگی عصمت و علم از اهمیت بیشتری برخوردار است. در بحث از عصمت به گستره و خاستگاه مصونیت امام از خطا و گناه می پردازیم و در بحث از علم به محدوده و منبع دانش وی. از آنجا که در این نوشته بر ویژگی دوم امام یعنی علم توجه داریم از بحث پیرامون عصمت اجتناب می ورزیم. بحث از علم امام اول بار در روایات معصومین علیهم…
شنبه, 28 ارديبهشت 1392 ساعت 12:08
این نوشتار برآنست تا علم کلام را در حوزه تفکر اسلامى معرفى کرده، جایگاه و نقش سازنده و تعیین کننده این علم دینى و دارندگان آن یعنى متکلمان را آشکار سازد و نشان دهد که پاسدارى از حریم دین از طریق تبیین مستدل، پاسخ‌گویى به پرسش‌ها و دفع شبهات، کارکرد درخشان این علم است. در بررسى جایگاه و نقش علم کلام اسلامى به نقش ممتاز آن در زمینه سازى براى پیدایش سایر علوم و معارف دینى نیز پرداخته می‌شود و در این رهگذر است که رابطه این علم دینى ـ اعتقادى با علوم دینى دیگر آشکار می‌شود. به سبب اهمیت…
شنبه, 28 ارديبهشت 1392 ساعت 11:58
جریان های معارض با علم کلام : علم کلام از جمله دانش هایی است که از همان قرن نخستین در جهان اسلام اهمیت و شکوفایی بسیار یافت. تعدد فرق و مذاهب و ضرورت دفاع ایشان از مواضع اعتقادی شان و نیز مواجهه با خیل شبهات تولید شده در میان مسلمانان و بیرون از محافل ایشان از جانب یهود و نصارا و ... فرق مختلف را روز به روز به اهمیت شکل دادن دستگاهی جهت تبیین و دفاع از عقایدشان ترغیب و تحریض می کرد. در قرآن و حدیث نیز بحث باورهای اسلامی بستری دیگر برای اهمیت دانش کلام بود و…
شنبه, 28 ارديبهشت 1392 ساعت 10:00
چکیده :از آن جا که شیعه‌ امامیه در دوره آل بویه وتحت حمایت های امیران شیعی و فرهنگ دوست آل بویه، به رشد وشکوفایی رسیده بود، این روند در ابتدای دولت سلجوقیان، با سخت گیری های پادشاهان متعصب سلجوقی و هم چنین وزیران متعصب آن ها مانند نظام الملک دچار چالش محسوس شد.بررسی منابع آن عصر، نشان می دهد که جایگاه شیعیان در ساخت مساجد، مدارس و کتابخانه‌ها در شهرهای شیعه نشین قم، ری، کاشان، آوه، ورامین، سبزوار و ساری و تربیت علمی و مذهبی جوانان شیعه چگونه بوده است. به ویژه به دلیل رقابت نظامیه‌های خواجه نظام الملک، عملکرد…
جمعه, 27 ارديبهشت 1392 ساعت 11:14
مقدمه کسانی که تاریخ فکری مسلمانان را در چند قرن نخسین مورد بررسی و تدقیق قرار داده اند، بارزترین مشخصه ی این قرون را درگیری های عقیدتی و کلامی دانسته اند. گرمای حوزه های بحث پیرامون مسائل عقیدتی و ایجاد مذاهب و فرق گوناگون اگر از سویی ریشه ای عمیق در سرزمین دین مبین و متون مقدس داشت، از سوی دیگر جریانی بود که تحت تاثیر آشنایی مسلمین با اندیشه های غیرمسلمانان و به ویژه اندیشمندان یونانی حاصل شده بود. نهضت ترجمه در عصر خلفای عباسی و نیز توسعه ی فتوحات مسلمین و حتی درگیری های خونین میان دارالاسلام و…
یکشنبه, 22 ارديبهشت 1392 ساعت 10:00
مقدمه خداوند متعال در آیات متعددی از کتاب خود انسان ها و مؤمنان را به تعقل و تفکر و تدبر در آیات خود دعوت کرد و از ایشان خواست که بر مدعیات خویش برهان اقامه کنند : «قُل هاتُوا بُرهانَکُم اِن کُنتُم صادِقین. » (1) در کلام معصومین علیهم السلام نیز عقل رسول باطنی خوانده شد و در کنار رسول ظاهری که همان پیامبرانند، ارزشمندترین موهبت الهی دانسته شد. (2) سال ها بعد گردآورندگان مجامع حدیثی نیز با توجه به اهمیت عقل، در بیشترینه ی موارد نخستین باب کتاب های روایی را با نقل احادیثی پیرامون عقل و اهمیت آن…
چهارشنبه, 18 ارديبهشت 1392 ساعت 10:37
اشاره‌ : آن‌چه این نوشتار درپی آن است اثبات لزوم امام ، از راه «قاعده لطف» است. برای رسیدن به این هدف، نویسنده بر خود لا‌زم دانست تا این قاعده را از راه عقل و نقل ثابت كند. در بخش اول و دوم كه در شماره‌های پیشین چاپ شد به ادله عقلی و آیاتی كه براین قاعده دلا‌لت می كنند، پرداختیم. در این شماره روایاتی كه به اثبات این امر كمك می كند، آورده می شود؛ در ادامه نویسنده به مصادیق این قاعده می‌پردازد و سپس با برشمردن مصادیق معلوم و مشكوك، بیان می دارد كه «یك قاعده خالی از…
یکشنبه, 15 ارديبهشت 1392 ساعت 13:23

archive