نوشته‌ی ذیل نحوه‌ی سلوک عالمان امامی با هم‌تایان سنی خود در سده‌های میانه را بررسی می‌کند و نکاتی سودمند دارد که شایسته‌ی تأمل و عبرت است. وضع گروه‌های در حاشیه [اقلیت] و چگونگی تعامل آن‌ها با اکثریت و شیوه‌های هم‌زیستی آن‌ها با دیگر گروه‌ها به ویژه اکثریت، از مسائلی است که برای فهم آن باید به سنت‌های عملی متداول در میان همان گروه‌ها توجه کرد و تنها با توجه به سنت‌های عملی است که می‌توان منطق نهفته در شیوه‌های رفتاری گروه‌های اقلیت را دریافت. نوشته‌ی حاضر با تکیه بر همین موضوع بحث تقیه را بررسی می‌کند و اهمیت آن را…
چهارشنبه, 08 خرداد 1392 ساعت 13:48
از دیرباز محققان شیعه و سنی به بررسی باطن قرآن اهتمام داشته اند و تفسیر باطنی كم و بیش حیات خود را در میان مسلمانان حفظ كرده، و البته تحولاتی نیز پذیرفته است. در طول تاریخ تفسیر امامیه، روش برخی مفسران چنین بوده كه در كنار تفسیر ظاهری، با استفاده از روایات اهل بیت اشاره ای به بطن آیه نیز داشته باشند، اما كتابی كه به طور خاص تمام این روایات را در خود داشته باشد، كمتر یافت می شود. با وجود این، برخی صاحب نظران غیر شیعه كتاب مقدمه تفسیر مرآه الانوار و مشكاه الاسرار، تالیف «ابوالحسن شریف عاملی…
سه شنبه, 07 خرداد 1392 ساعت 11:59
دو رویکرد عمده در بحث از گستره ی علم امام : اگر در مباحث پیرامون امامت غوررسی دقیق نماییم متفطن این نکته خواهیم شد که در میان اوصاف مطرح شده برای امام دو ویژگی عصمت و علم از اهمیت بیشتری برخوردار است. در بحث از عصمت به گستره و خاستگاه مصونیت امام از خطا و گناه می پردازیم و در بحث از علم به محدوده و منبع دانش وی. از آنجا که در این نوشته بر ویژگی دوم امام یعنی علم توجه داریم از بحث پیرامون عصمت اجتناب می ورزیم. بحث از علم امام اول بار در روایات معصومین علیهم…
شنبه, 28 ارديبهشت 1392 ساعت 12:08
این نوشتار برآنست تا علم کلام را در حوزه تفکر اسلامى معرفى کرده، جایگاه و نقش سازنده و تعیین کننده این علم دینى و دارندگان آن یعنى متکلمان را آشکار سازد و نشان دهد که پاسدارى از حریم دین از طریق تبیین مستدل، پاسخ‌گویى به پرسش‌ها و دفع شبهات، کارکرد درخشان این علم است. در بررسى جایگاه و نقش علم کلام اسلامى به نقش ممتاز آن در زمینه سازى براى پیدایش سایر علوم و معارف دینى نیز پرداخته می‌شود و در این رهگذر است که رابطه این علم دینى ـ اعتقادى با علوم دینى دیگر آشکار می‌شود. به سبب اهمیت…
شنبه, 28 ارديبهشت 1392 ساعت 11:58
جریان های معارض با علم کلام : علم کلام از جمله دانش هایی است که از همان قرن نخستین در جهان اسلام اهمیت و شکوفایی بسیار یافت. تعدد فرق و مذاهب و ضرورت دفاع ایشان از مواضع اعتقادی شان و نیز مواجهه با خیل شبهات تولید شده در میان مسلمانان و بیرون از محافل ایشان از جانب یهود و نصارا و ... فرق مختلف را روز به روز به اهمیت شکل دادن دستگاهی جهت تبیین و دفاع از عقایدشان ترغیب و تحریض می کرد. در قرآن و حدیث نیز بحث باورهای اسلامی بستری دیگر برای اهمیت دانش کلام بود و…
شنبه, 28 ارديبهشت 1392 ساعت 10:00
چکیده :از آن جا که شیعه‌ امامیه در دوره آل بویه وتحت حمایت های امیران شیعی و فرهنگ دوست آل بویه، به رشد وشکوفایی رسیده بود، این روند در ابتدای دولت سلجوقیان، با سخت گیری های پادشاهان متعصب سلجوقی و هم چنین وزیران متعصب آن ها مانند نظام الملک دچار چالش محسوس شد.بررسی منابع آن عصر، نشان می دهد که جایگاه شیعیان در ساخت مساجد، مدارس و کتابخانه‌ها در شهرهای شیعه نشین قم، ری، کاشان، آوه، ورامین، سبزوار و ساری و تربیت علمی و مذهبی جوانان شیعه چگونه بوده است. به ویژه به دلیل رقابت نظامیه‌های خواجه نظام الملک، عملکرد…
جمعه, 27 ارديبهشت 1392 ساعت 11:14
مقدمه کسانی که تاریخ فکری مسلمانان را در چند قرن نخسین مورد بررسی و تدقیق قرار داده اند، بارزترین مشخصه ی این قرون را درگیری های عقیدتی و کلامی دانسته اند. گرمای حوزه های بحث پیرامون مسائل عقیدتی و ایجاد مذاهب و فرق گوناگون اگر از سویی ریشه ای عمیق در سرزمین دین مبین و متون مقدس داشت، از سوی دیگر جریانی بود که تحت تاثیر آشنایی مسلمین با اندیشه های غیرمسلمانان و به ویژه اندیشمندان یونانی حاصل شده بود. نهضت ترجمه در عصر خلفای عباسی و نیز توسعه ی فتوحات مسلمین و حتی درگیری های خونین میان دارالاسلام و…
یکشنبه, 22 ارديبهشت 1392 ساعت 10:00
مقدمه خداوند متعال در آیات متعددی از کتاب خود انسان ها و مؤمنان را به تعقل و تفکر و تدبر در آیات خود دعوت کرد و از ایشان خواست که بر مدعیات خویش برهان اقامه کنند : «قُل هاتُوا بُرهانَکُم اِن کُنتُم صادِقین. » (1) در کلام معصومین علیهم السلام نیز عقل رسول باطنی خوانده شد و در کنار رسول ظاهری که همان پیامبرانند، ارزشمندترین موهبت الهی دانسته شد. (2) سال ها بعد گردآورندگان مجامع حدیثی نیز با توجه به اهمیت عقل، در بیشترینه ی موارد نخستین باب کتاب های روایی را با نقل احادیثی پیرامون عقل و اهمیت آن…
چهارشنبه, 18 ارديبهشت 1392 ساعت 10:37
اشاره‌ : آن‌چه این نوشتار درپی آن است اثبات لزوم امام ، از راه «قاعده لطف» است. برای رسیدن به این هدف، نویسنده بر خود لا‌زم دانست تا این قاعده را از راه عقل و نقل ثابت كند. در بخش اول و دوم كه در شماره‌های پیشین چاپ شد به ادله عقلی و آیاتی كه براین قاعده دلا‌لت می كنند، پرداختیم. در این شماره روایاتی كه به اثبات این امر كمك می كند، آورده می شود؛ در ادامه نویسنده به مصادیق این قاعده می‌پردازد و سپس با برشمردن مصادیق معلوم و مشكوك، بیان می دارد كه «یك قاعده خالی از…
یکشنبه, 15 ارديبهشت 1392 ساعت 13:23
مقدمه : یکی از مهمترین فرائض مسلمانان ،فریضه حج است که بر هر فرد مستطیعی لازم است یک بار حج تمتع را به جا آورد .خداوند متعال در سوره آل عمران آیه 97 می فرماید :"ولله علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلا"یعنی (وظیفه ای ) برمردم برای خداست که حج و قصدبیت رابنمایند (البته ) هر که توانایی دارد که به سوی آن (بیت الله ) راهی بیابد .همچنین در همین آیه، نتیجه ورود به بیت رادست یافتن به امنیت؛ ذکر می فرماید که :"فمن دخله کان آمنا "یعنی هر کس که داخل بیت شود در امان خواهد…
شنبه, 07 ارديبهشت 1392 ساعت 11:46
ماجرای حكمیت با خاتمه جنگ صفین، به پیدایش فرقه خوارج در جهان اسلام منجر گردید. از آنجا كه بروز حوادث و رخدادها معلول علت‌های متعددی می‌باشند كه در بستر مناسبات اجتماعی جامعه شكل گرفته و زمینه رشد می‌یابند، پدیده خروج نیز از این شرایط مبرّاء نبود. شناخت زمینه‌های بروز این پدیده می‌تواند نگرش سطحی كنونی به گروهی كه در برابر علی(علیه السلام) شعار «لاحكم الا لله» سر دادند را تغییر دهد. در این مقاله، این حركت حركتی فی البداهه تلقی نشده، بلكه جریان سازمان‌ یافته‌ای دانسته شده كه نزدیك به چهار دهه مترصد چنین موقعیتی بوده است؛ از این رو…
شنبه, 31 فروردين 1392 ساعت 10:18
طلوع خورشید از درون کعبه آسمان جلال و شکوه خاصی داشت. در پهن دشت وسیعش افق و کرانه ای به چشم نمی خورد و سکوت اسرارآمیزی بر همه جا دامن گسترده بود. نسیم ملایمی که از قلّه حِرا بر می خاست، اندام خود را بر چهره سخت و شکننده ابوقبیس می سایید و با رقصِ دل انگیزی به دامنه کوه می غلطید و گونه های آفتاب زده «کعبه» را نوازش می داد. خانه خدا با جبروت و عظمت خود، درخشش وصف ناپذیری به این سرزمین خشک و سوزان بخشیده بود و همگان در برابر شکوه و عظمت بی نظیرش سر…
چهارشنبه, 04 ارديبهشت 1392 ساعت 06:05
او در يکي از شب ها خواب ديد که بر روي زمين حاصل خيزي نشسته و از دوستان و ياران خود دوري گزيده است و در اين حال ، مرواريدي در دست دارد که پيوسته آن را زير و رو مي کند... نسب و حسب امّ البنين امّ البنين ؛ ( فاطمه ) ، دختر حزام بن خالد بن ربيعه ( برادر شاعر معروف دورانِ قبل از اسلام ـ عصر جاهليت ـ صاحب يکي از محلّقات سبعه ) ، فرزند عامر بن کلاب بن ربيعة بن عامر بن صعصعه کلابي .  مادرش ؛ شمامه ، دختر سهيل بن عامر بن…
سه شنبه, 03 ارديبهشت 1392 ساعت 12:07
از تبار دلیرمردان  بانوى وارسته، حضرت ام البنین، فاطمه، دختر حزام، فرزند خالد بن ربیعة بن كلاب است. مادر آن گرامى، لیلا و یا شمامه از خانواده سهل بن عامر بن مالك بن جعفر بن كلاب است كه همه پدرانش، از مردان شجاع و نامدار عرب در منطقه حجازند. همچنین جناب ام البنین با چند واسطه به عبد مناف، جد اعلاى رسول گرامى اسلام صلى الله علیه وآله، نسب مى رساند. [1] ابو الفرج اصفهانى نیز در مقاتل الطالبین از ایشان یاد كرده است. [2] به گواهى تاریخ؛ پدران و داییهاى ام البنین علیهاالسلام در دوران قبل از اسلام در ردیف دلیران…
سه شنبه, 03 ارديبهشت 1392 ساعت 11:22
چکیده «شیخیه» نام فرقه‌ای است که در طی دو قرن اخیر از شیعة امامیه جدا شده است. آنها طرفداران شیخ احمد احسایی‌اند. طرفداران شیخیه، در عین حالی که همواره کوشیده‌اند خود را شیعة امامی معرفی کنند، عقایدی دارند که مشکل بتوان آنها را با عقاید شیعة امامی یکی دانست. مقالة حاضر تلاشی است برای شناخت و بررسی شیخیه و بزرگان آن و معتقدات ایشان، و اینکه چه تفاوت‌هایی بین شیخیه با غیرشیخیه وجود دارد. در نهایت، با بررسی و تطبیق اعتقاداتی که به ایشان نسبت داده شده، با عنایت به مکتب اهل بیت، به نقد و بررسی آنها پرداخته شده…
یکشنبه, 01 ارديبهشت 1392 ساعت 20:59
مقاله حاضر كه ترجمه فصل اول از كتاب «المورخون العرب و الفتنه الكبرى» مى باشد به بحث و بررسى بحرانى مى پردازد كه در پايان خلافت عثمان, امت اسلامى را فرا گرفت. قسمت اول مقاله به شرح حال, مستندات روايى, راويان و تحليل مواضع فكرى دو تن از تاريخ نگاران قرن دوم و سوم قمرى به نام هاى بلاذرى و يعقوبى اختصاص داشت كه در شماره قبل به چاپ رسيد. اينك قسمت دوم مقاله به موضوع فوق از ديدگاه دو تن ديگر از مورخان اسلامى يعنى صاحب (الامامه و السياسه) و طبرى مى پردازد. صاحب (الامامه و السياسه) مولف اين…
یکشنبه, 01 ارديبهشت 1392 ساعت 18:34
  چکیده رجعت، یکی از مسائل مورد اختلاف میان مذاهب اسلامی است. از منظر شیعه رجعت از عقاید مسلم به شمار می آید و مورد تأیید اهلبیت(علیه السلام) نیز قرار گرفته است. بر این اساس، گروهی از مؤمنان راستین و عده ای از کافران بدسرشت، هنگام ظهور حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرحه) به این دنیا بازگردانده می شوند تا مؤمنان به ثواب یاری آن حضرت در تشکیل حکوت عدل و قسط جهانی نائل آمده، از درک و تماشای عظمت و شوکت دولت کریمه اسلام، لذت ببرند و کافران به سزای پاره ای از اعمال ننگینشان برسند. اهل سنت به سبب…
جمعه, 30 فروردين 1392 ساعت 19:15
 چنان كه در تاریخ می‏خوانیم پس از رحلت رسول گرامی اسلام، در دوره زمامداری ابوبكر عمر و عثمان تأكید بسیاری بركشورگشایی صورت گرفت و حوزه حكومت اسلامی تا عصر عثمان گسترش چشمگیری یافت. در تحلیل و بررسی این فتوحات، تبیین اموری چند سزاوار است؛ از آن نمونه این كه: آن كشورگشایی‏ها به چه انگیزه انجام می‏گرفت؟ هدف شركت كنندگان آن چه بود؟ چرا علی علیه‏السلام در آن نبردها شركت نمی‏جست؟ پس از فتح سرزمین‏های تازه، چه تغییر و تحوّلی در آن مناطق به وجود می‏آمد و چه فعالیت‏های فرهنگی صورت می‏گرفت؟ آیا نخست اسلام و تعالیم آن به ساكنان آن…
سه شنبه, 27 فروردين 1392 ساعت 10:19
پايان خلافت عثمان با بحرانى همه جانبه روبه رو شد و به كشته شدن او و تفرقه امت اسلامى منجر گرديد. كتاب هاى تاريخى از اين بحران با نام (فتنه) ياد مى كنند كه يادآور سرگردانى امت اسلامى و مناقشات بزرگان صحابه است. چهارتن از تاريخ نگاران اسلامى: بلاذرى, يعقوبى, صاحب (الامامه و السياسه) و طبرى در طى قرن سوم و چهارم هجرى به بحث و بررسى اين بحران عظيم پرداخته و با نقل صحنه هاى تإسف بار, مواضع متفاوتى نسبت به آن اتخاذ كرده اند. با بررسى زمينه هاى اجتماعى, فرهنگى و سياسى حاكم بر تفكر اين مورخين و…
دوشنبه, 26 فروردين 1392 ساعت 10:16
تحقیق درباره شخصیت­های تأثیرگذار جهان اسلام در قرن اول هجری برای نشان دادن تصویری نسبتاً واضح و درعین حال واقعی از اوضاع سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آن روزگار ضروری است. مالک بن حارث نخعی، معروف به مالک اشتر، یکی از بزرگان و صاحب نفوذان شهر کوفه بود. وی در دوران خلافت عمر (پس از تأسیس کوفه در سال 17ه)، عثمان و حضرت علی(علیه السلام) در این شهر اقامت داشت، ولی نفوذ و تأثیر وی بر حوادث و وقایع جهان اسلام در همه این دوره­ها یک سان­نبود، در این مقاله سعی شده است نقش و جایگاه مالک در حوادث این…
شنبه, 17 فروردين 1392 ساعت 12:51

archive